Trong bối cảnh Việt Nam cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, chuyển đổi xanh và chuyển đổi sinh thái các khu công nghiệp đang trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên, giảm phát thải và tăng cường năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Nghị định số 35/2022/NĐ-CP đã tạo hành lang pháp lý quan trọng thúc đẩy phát triển khu công nghiệp sinh thái theo hướng kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững. Tuy nhiên, quá trình triển khai trên thực tế vẫn đang đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức liên quan đến cơ chế chính sách, nguồn lực đầu tư, dữ liệu môi trường và năng lực thực thi.

Nhằm tìm hiểu thực tiễn phát triển khu công nghiệp sinh thái và nhận diện những cơ hội, thách thức trong quá trình chuyển đổi sinh thái tại các khu công nghiệp ở Việt Nam, đồng thời trong khuôn khổ nhiệm vụ nghiên cứu và học tập tại Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội, NCS. Nguyễn Thị Đào - cán bộ Viện Địa lý nhân văn và Phát triển bền vững (Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam) đã tham gia chương trình nghiên cứu thực tế tại Công ty Cổ phần Shinec, Khu công nghiệp Nam Cầu Kiền (Hải Phòng) do Khoa Kinh tế Chính trị tổ chức ngày 31/5/2026. Chuyến khảo sát có sự tham gia của Ban Chủ nhiệm Khoa, các giảng viên, nghiên cứu sinh ngành Quản lý kinh tế và Kinh tế chính trị khóa QH 2025, với sự đón tiếp và trao đổi chuyên môn của TS. Phạm Hồng Điệp - Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Cổ phần Shinec cùng đại diện lãnh đạo doanh nghiệp.

Hình 1: NCS. Nguyễn Thị Đào – cán bộ nghiên cứu Viện Địa lý nhân văn và Phát triển bền vững tham gia chuyến thực tế cùng các thầy cô, nghiên cứu sinh Khoa kinh tế Chính trị, trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội

Đối với các nghiên cứu sinh, đây không chỉ là một chuyến tham quan thực tế mà còn là cơ hội quý báu để tiếp cận mô hình phát triển khu công nghiệp sinh thái đang được đánh giá là một trong những điển hình tiêu biểu của Việt Nam trong quá trình chuyển đổi xanh và phát triển bền vững. Chương trình cũng tạo điều kiện để kết nối giữa lý luận khoa học với thực tiễn quản lý, điều hành doanh nghiệp và phát triển công nghiệp trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn và thực hiện các cam kết về phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

Mô hình khu công nghiệp sinh thái tiên phong tại Việt Nam

Được thành lập năm 2008 bởi Công ty Cổ phần Shinec với quy mô hơn 260 ha, nằm tại huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng (nay là phường Thủy Nguyên), Khu công nghiệp Nam Cầu Kiền hiện được biết đến như một trong những mô hình tiên phong theo định hướng khu công nghiệp sinh thái tại Việt Nam, với định hướng phát triển dựa trên 3 trụ cột: kinh tế, môi trường và xã hội. Khác với cách tiếp cận truyền thống chủ yếu tập trung vào thu hút đầu tư hạ tầng và phát triển hạ tầng, Nam Cầu Kiền theo đuổi mô hình phát triển xanh thông qua việc gia tăng diện tích cây xanh, xây dựng hệ thống hồ điều hòa sinh thái, thúc đẩy tái sử dụng tài nguyên, giảm phát thải, phát triển năng lượng tái tạo và từng bước hình thành các mối liên kết cộng sinh công nghiệp giữa các doanh nghiệp trong khu công nghiệp.

Một điểm đặc biệt của Nam Cầu Kiền là việc tích hợp các yếu tố văn hóa, lịch sử và trách nhiệm xã hội vào không gian phát triển công nghiệp. Điều này phản ánh cách tiếp cận phát triển bền vững theo hướng hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, bảo vệ môi trường và gìn giữ các giá trị xã hội.

Hình 2: TS. Phạm Hồng Điệp - Chủ tịch Hội đồng quản trị công ty Cổ phần Shinec dẫn đoàn đi tham quan mô hình KCN Nam Cầu Kiền

Những câu hỏi nghiên cứu từ thực tiễn Nam Cầu Kiền

Điểm nhấn của chương trình là buổi trao đổi chuyên môn giữa các giảng viên, nghiên cứu sinh với lãnh đạo doanh nghiệp. Từ những chia sẻ thực tiễn của TS. Phạm Hồng Điệp – Chủ tịch Hội đồng quản trị công ty Cổ phần Shinec và một số cán bộ quản lý khu công nghiệp, nhiều vấn đề học thuật đáng chú ý đã được đặt ra.

Trước hết, một câu hỏi lớn được thảo luận là: Vì sao Nam Cầu Kiền có thể trở thành mô hình khu công nghiệp sinh thái tương đối thành công trong khi quá trình chuyển đổi xanh tại nhiều khu công nghiệp khác vẫn diễn ra khá chậm?

Qua trao đổi thực tiễn, có thể nhận thấy thành công của Nam Cầu Kiền không chỉ đến từ yếu tố hạ tầng kỹ thuật mà còn bắt nguồn từ tầm nhìn phát triển dài hạn của doanh nghiệp, năng lực quản trị, khả năng huy động nguồn lực xã hội và sự kiên trì theo đuổi chiến lược phát triển bền vững trong thời gian dài. Vai trò của người lãnh đạo doanh nghiệp được xem là một trong những nhân tố đặc biệt quan trọng trong việc định hình định hướng phát triển khu công nghiệp sinh thái.

Bên cạnh đó, mô hình này cũng cho thấy tầm quan trọng của việc xây dựng mạng lưới hợp tác giữa doanh nghiệp hạ tầng, doanh nghiệp sản xuất, chính quyền địa phương và các tổ chức hỗ trợ phát triển. Đây là yếu tố được nhiều nghiên cứu quốc tế về khu công nghiệp sinh thái nhấn mạnh nhưng vẫn còn tương đối mới trong bối cảnh Việt Nam.

Điểm nghẽn chính sách trong quá trình chuyển đổi sinh thái các khu công nghiệp ở Việt Nam

Bên cạnh những kết quả tích cực, các trao đổi tại chương trình cũng cho thấy một số rào cản trong quá trình phát triển khu công nghiệp sinh thái tại Việt Nam. Theo chia sẻ từ phía doanh nghiệp, các cơ chế ưu đãi cho đầu tư hạ tầng xanh và mô hình công nghiệp sinh thái vẫn còn hạn chế; một số vướng mắc về đất đai, tái chế và tuần hoàn tài nguyên chưa được tháo gỡ đồng bộ; việc thu thập và chuẩn hóa dữ liệu môi trường, đặc biệt là số liệu phát thải phục vụ công tác chứng nhận khu công nghiệp sinh thái, còn gặp nhiều khó khăn. Bên cạnh đó, sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước trong việc thúc đẩy chuyển đổi sinh thái tại các khu công nghiệp vẫn cần tiếp tục được hoàn thiện. Những vấn đề này cho thấy chuyển đổi sinh thái không chỉ là bài toán về công nghệ hay đầu tư mà còn đòi hỏi sự đổi mới về thể chế, chính sách và cơ chế quản trị.

Gợi mở hướng nghiên cứu và hợp tác trong thời gian tới

Từ góc độ nghiên cứu khoa học, chuyến khảo sát thực tế tại Nam Cầu Kiền đã cung cấp nhiều minh chứng sinh động cho các nghiên cứu về phát triển bền vững, kinh tế tuần hoàn, chuyển đổi xanh và quản trị phát triển công nghiệp tại Việt Nam. Đối với Viện Địa lý nhân văn và Phát triển bền vững, đây cũng là những vấn đề có ý nghĩa nghiên cứu quan trọng trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh thực hiện các mục tiêu tăng trưởng xanh, phát triển bền vững và cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Kinh nghiệm từ Nam Cầu Kiền không chỉ góp phần bổ sung các luận cứ thực tiễn cho nghiên cứu khoa học mà còn gợi mở các hướng nghiên cứu liên ngành về quản trị môi trường, chính sách phát triển công nghiệp, chuyển đổi sinh thái và phát triển vùng.

Hình 5: Đoàn chụp ảnh lưu niệm với ban lãnh đạo doanh nghiệp

Chương trình khép lại trong không khí cởi mở và nhiều cảm hứng. Hơn cả một chuyến đi thực tế, đây là cơ hội để kết nối giữa cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu và doanh nghiệp; đồng thời khẳng định vai trò của nghiên cứu thực tiễn trong việc nhận diện các vấn đề phát triển mới và đóng góp cơ sở khoa học cho quá trình hoạch định chính sách ở Việt Nam.

Người viết tin: NCS.Nguyễn Thị Đào

Cán bộ nghiên cứu Phòng Phát triển Vùng và địa phương – Viện Địa lý nhân văn và Phát triển bền vững