Hội nghị Châu Á về Viễn thám lần thứ 46 (ACRS 2025), diễn ra từ ngày 27 đến 31 tháng 10 năm 2025 tại Makassar, Indonesia, đã trở thành ngọn hải đăng soi sáng các xu hướng toàn cầu trong lĩnh vực viễn thám, đặc biệt trong bối cảnh thế giới đang đối mặt với những thách thức cấp bách từ biến đổi khí hậu và đô thị hóa nhanh chóng. Với chủ đề “Khai thác Viễn thám cho Tính bền vững Toàn cầu, Khả năng Phục hồi và Đổi mới Công nghệ”, hội nghị do Hiệp hội Viễn thám Indonesia (ISRS/MAPIN) và Hiệp hội Viễn thám Châu Á (AARS) đồng tổ chức, đã quy tụ hơn 500 chuyên gia từ hơn 60 quốc gia. Các hoạt động phong phú – từ bài phát biểu chính của các nhà khoa học hàng đầu như GS. Brian Yuliarto (Indonesia), GS. Kohei Cho (AARS), GS. Francesco Pirotti (Ý), đến các phiên thảo luận chuyên sâu, hội thảo tương tác và triển lãm công nghệ – không chỉ trao đổi kiến thức mà còn khơi dậy các sáng kiến hợp tác, với các giải thưởng dành cho nhà nghiên cứu trẻ và các sự kiện văn hóa nhằm củng cố mạng lưới toàn cầu.

Dựa trên các phiên thảo luận và bài thuyết trình tại ACRS 2025, dưới đây là phân tích chi tiết về một số xu hướng nổi bật, được làm rõ qua lăng kính ứng dụng thực tiễn. Những xu hướng này không chỉ phản ánh sự tiến bộ công nghệ mà còn nhấn mạnh vai trò của viễn thám trong việc hỗ trợ Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs) của Liên Hợp Quốc, từ quản lý tài nguyên đến ứng phó thiên tai. Đối với Viện Địa lý Nhân văn và Phát triển Bền vững, chúng mở ra những cơ hội cụ thể để tích hợp vào các nghiên cứu địa lý nhân văn, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh chuyển đổi số và phát triển nông thôn bền vững.

Tích hợp Trí tuệ Nhân tạo (AI) và Học máy (ML) với Dữ liệu Viễn thám: Đây là xu hướng cốt lõi của ACRS 2025, với trọng tâm vào việc kết hợp AI, ML, điện toán đám mây và phân tích dữ liệu lớn để xử lý các bộ dữ liệu viễn thám phức tạp, phi tuyến tính. Các phiên chuyên đề đã thảo luận về cách AI nâng cao độ chính xác trong xử lý hình ảnh vệ tinh, chẳng hạn như phát hiện thay đổi sử dụng đất thời gian thực. Ứng dụng tiềm năng tại Viện: Phát triển các mô hình dự báo lũ quét tiên tiến cho vùng núi Tây Bắc Việt Nam, như nghiên cứu của TS. Bùi Quang Bình về lập bản đồ khả năng lũ quét độ phân giải cao tại Sơn La sử dụng Random Forest (RF) đạt AUC 0.95. Bằng cách tích hợp dữ liệu đa nguồn như Landsat-8 và Sentinel-1, Viện có thể nâng cao phân tích địa lý nhân văn, hỗ trợ quy hoạch bền vững và cảnh báo sớm qua nền tảng WebGIS di động, phù hợp với SDGs số 13 về hành động chống biến đổi khí hậu.

Ứng dụng trong Quản lý Thiên tai và Giám sát Môi trường: Viễn thám được khai thác rộng rãi để theo dõi nông nghiệp chính xác, lâm nghiệp bền vững, đô thị hóa và biến đổi khí hậu, đặc biệt trong quản lý rủi ro thiên tai như lũ lụt và hạn hán. Hội nghị nhấn mạnh các case study từ Indonesia và Ấn Độ về sử dụng viễn thám radar (SAR) trong địa hình phức tạp. Ứng dụng tiềm năng: Tích hợp vào các dự án của Viện để xây dựng hệ thống cảnh báo sớm lũ quét tại Sơn La, nơi địa hình đồi núi và mưa gió mùa gây thiệt hại nghiêm trọng (như sự kiện năm 2017 khiến hàng chục người thiệt mạng và hàng triệu USD thiệt hại). Kết hợp với GIS, xu hướng này hỗ trợ bảo vệ cộng đồng nông thôn, thúc đẩy phục hồi sau thiên tai và đóng góp vào SDGs số 2 (Xóa đói giảm nghèo) và số 15 (Đời sống trên cạn), thông qua các mô hình học máy như ANN và J48 để dự báo chính xác hơn.

Kết hợp Viễn thám với Hệ thống Thông tin Địa lý (GIS) cho Quyết định Bền vững**: Xu hướng này tập trung vào việc tích hợp dữ liệu không gian đa nguồn với GIS để hỗ trợ ra quyết định trong phát triển đô thị, quản lý tài nguyên nước và thích ứng khí hậu. Các hội thảo tại ACRS 2025 đã khám phá cách dữ liệu viễn thám hỗ trợ quy hoạch xanh ở các thành phố ven biển. Ứng dụng tiềm năng: Áp dụng cho nghiên cứu sử dụng đất và năng lượng tại Việt Nam, chẳng hạn như đánh giá tác động đô thị hóa đến hệ sinh thái sông Hồng. Viện có thể sử dụng các công cụ mã nguồn mở để xây dựng bản đồ rủi ro, thúc đẩy các chiến lược đô thị xanh như phát triển khu dân cư kiên cường, phù hợp với Chương trình Khoa học và Công nghệ 2016-2020 và SDGs số 11 (Thành phố và cộng đồng bền vững).

Đóng góp vào Thách thức Toàn Cầu như Biến đổi Khí hậu và SDGs**: ACRS 2025 nhấn mạnh viễn thám như công cụ then chốt cho tính bền vững toàn cầu, bao gồm theo dõi sử dụng đất, tài nguyên nước, đa dạng sinh học và năng lượng tái tạo. Các bài phát biểu đã liên kết viễn thám với các mục tiêu SDGs, từ giám sát rừng đến dự báo hạn hán. Ứng dụng tiềm năng: Hỗ trợ các chương trình quốc gia của Việt Nam về phát triển nông thôn, như mở rộng nghiên cứu của Viện về cảnh báo lũ quét dựa trên AI, để tăng cường khả năng phục hồi cộng đồng và hợp tác khu vực với Indonesia – nơi chia sẻ các thách thức tương đồng về thiên tai nhiệt đới.

Các xu hướng từ ACRS 2025 không chỉ là lý thuyết mà còn được minh chứng qua các nghiên cứu thực tiễn, với kỷ yếu hội nghị được chỉ mục tại Web of Science và Scopus, mở rộng tiếp cận toàn cầu. Viện Địa lý Nhân văn và Phát triển Bền vững cam kết theo dõi, áp dụng và hợp tác quốc tế dựa trên những insight này, nhằm góp phần xây dựng một Việt Nam bền vững hơn trước các rủi ro toàn cầu. Việc tham gia của cán bộ Viện Địa lý nhân văn và PTBV với báo cáo được chấp nhận và trình bày đã khẳng định vị thế của Viện trong lĩnh vực này, mở ra các dự án tương lai.

TS. Bùi Quang Bình

Viện Địa lý nhân văn và Phát triển bền vững