Sáng ngày 10/9/2026, tại trụ sở số 176 Thái Hà, Đống Đa, Hà Nội, Viện Địa lý nhân văn và Phát triển bền vững đã tổ chức Hội thảo khoa học báo cáo kết quả nghiên cứu nhiệm vụ cấp Bộ 2025-2026 “Liên kết phát triển du lịch bền vững giữa các địa phương vùng Trung du và miền núi phía Bắc” do ThS.NCVC. Nguyễn Thị Đào làm chủ nhiệm. TS. Nguyễn Song Tùng, Viện trưởng Viện Địa lý nhân văn và Phát triển bền vững, chủ trì hội thảo.

Tham dự Hội thảo có Lãnh đạo Viện, các nhà khoa học trong và ngoài Viện cùng toàn thể thành viên nhóm nghiên cứu. Hội thảo vinh dự có sự tham gia của PGS.TS. Bùi Quang Tuấn, TS. Trương Sỹ Vinh, PGS.TS Nguyễn Thị Song Hà - những chuyên gia có nhiều nghiên cứu trong lĩnh vực liên kết vùng và phát triển du lịch.

Phát biểu khai mạc, TS. Nguyễn Song Tùng nhấn mạnh tính thời sự của chủ đề nghiên cứu trong bối cảnh vùng Trung du và miền núi phía Bắc vừa hoàn thành việc sắp xếp đơn vị hành chính từ 14 xuống 9 tỉnh, vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp và triển khai quy hoạch vùng theo Quyết định số 610/QĐ-TTg. Những thay đổi về thể chế này đặt ra yêu cầu mới đối với việc tổ chức và điều phối các hoạt động liên kết du lịch giữa các địa phương trong vùng

Trình bày kết quả, Chủ nhiệm nhiệm vụ ThS.NCVC. Nguyễn Thị Đào cho biết nghiên cứu tập trung phân tích cơ sở lý luận, thực trạng liên kết phát triển du lịch giữa các địa phương trong vùng giai đoạn 2021 – 2025, những hạn chế và nguyên nhân, đồng thời đề xuất hệ thống giải pháp đến năm 2035.

Về cơ sở lý luận, nhóm nghiên cứu vận dụng lý thuyết cực tăng trưởng, lý thuyết mạng lưới và lý thuyết phát triển bền vững vùng, cùng các nội hàm liên quan đến liên kết vùng, để xây dựng khung phân tích. Điểm nhấn của nghiên cứu đó là phân biệt rõ khái niệm “liên kết phát triển du lịch bền vững” với “du lịch bền vững”, trong đó tính bền vững được tiếp cận như một thuộc tính của quan hệ hợp tác chứ không phải của kết quả tăng trưởng du lịch. Trên cơ sở đó, nhóm nghiên cứu xác định bốn thuộc tính của liên kết bền vững gồm: tính ổn định, cùng có lợi, tự duy trì và thích ứng, cùng với hệ thống tiêu chí đánh giá.

Về thực trạng, nghiên cứu tập trung vào 3 nội dung liên kết chủ yếu gồm: xúc tiến, quảng bá sản phẩm du lịch; đào tạo nguồn nhân lực và phát triển hạ tầng giao thông phục vụ du lịch, với 2 nhóm chủ thể chính là chính quyền địa phương và doanh nghiệp; khảo sát chuyên sâu được thực hiện tại Lào Cai và Tuyên Quang.

Kết quả nghiên cứu cho thấy du lịch toàn vùng có mức tăng trưởng mạnh và đã hình thành nhiều chương trình liên kết liên tỉnh, song tỷ lệ khách lưu trú liên tỉnh còn thấp, phản ánh hành trình vẫn thiên về mô hình “một điểm – một tỉnh”. Đối chiếu với bốn thuộc tính nêu trên, báo cáo kết luận vùng đã có liên kết và đạt được một số kết quả thực chất mang tính cục bộ, nhưng chưa đạt được liên kết bền vững. Khoảng cách lớn nhất nằm ở thuộc tính “cùng có lợi” khi lợi ích tập trung ở các địa phương có thương hiệu du lịch mạnh.

Bên cạnh đó, các hạn chế nổi bật gồm: sản phẩm liên kết phần lớn do doanh nghiệp chủ động vận hành, chưa được thể chế hóa; thiếu ngân sách xúc tiến chung dài hạn; chưa có cơ chế điều phối nhân lực cấp vùng có thực quyền; kết nối ngang theo trục Đông – Tây còn phân mảnh. Nguyên nhân sâu xa là cơ chế liên kết vẫn tổ chức theo địa giới hành chính, trong khi dòng khách và chuỗi giá trị vận hành theo logic thị trường.

Trên cơ sở đó, nhóm nghiên cứu đề xuất hệ thống giải pháp tập trung vào sản phẩm, xúc tiến và thương hiệu; phát triển nguồn nhân lực; và hạ tầng giao thông đi kèm lộ trình thực hiện theo từng giai đoạn. Trong đó, trọng tâm là thiết kế lại cơ chế điều phối du lịch cấp vùng, từng bước chuyển từ các biên bản ghi nhớ MOU mang tính hình thức sang các kế hoạch điều phối hằng năm với nhiệm vụ, nguồn lực, đầu ra và cơ chế giám sát cụ thể.

Tại phần thảo luận, các đại biểu đánh giá cao tinh thần làm việc nghiêm túc, công phu của nhóm nghiên cứu, đồng thời ghi nhận báo cáo có cấu trúc chặt chẽ, khung lý thuyết tương đối hoàn chỉnh và nguồn dữ liệu thực địa phong phú; đóng góp quan trọng nhất là đã luận giải rõ nội hàm của mối quan hệ liên kết có tính bền vững. Các ý kiến trao đổi, góp ý tập trung vào một số vấn đề về phương pháp luận, phạm vi khảo sát, cơ chế điều phối và tính khả thi của các giải pháp được đề xuất.

PGS.TS. Bùi Quang Tuấn đề nghị nhóm nghiên cứu làm rõ hơn mối quan hệ giữa bốn thuộc tính lý thuyết và tám tiêu chí đánh giá thông qua một ma trận cụ thể; đồng thời bổ sung luận giải về tính đại diện của hai địa bàn khảo sát và phương pháp quy đổi chuỗi số liệu thống kê trong bối cảnh thay đổi đơn vị hành chính.

TS. Trương Sỹ Vinh cho rằng để các liên kết du lịch vùng đi vào thực chất, cần tiếp tục hoàn thiện cơ sở pháp lý và tăng cường các công cụ điều phối. Theo ông, phần lớn các thỏa thuận hiện nay dựa trên hợp tác tự nguyện, trong khi cơ chế ràng buộc trách nhiệm cũng như phân bổ nguồn lực giữa các bên còn hạn chế.

Các chuyên gia cũng đề nghị mở rộng phạm vi liên kết theo chuỗi giá trị du lịch, chú trọng hơn đến vai trò của hộ gia đình, hợp tác xã và chủ thể sản phẩm OCOP; đồng thời nhấn mạnh làm rõ vai trò dẫn dắt của doanh nghiệp trong hình thành các liên kết có lợi ích kinh tế rõ ràng. Bên cạnh đó, báo cáo cần cập nhật các văn bản chỉ đạo mới, phân tích áp lực điều phối của bộ máy chính quyền hai cấp sau tinh gọn và đánh giá tác động của các dự án hạ tầng giao thông trọng điểm. Đối với đề xuất thành lập quỹ phát triển du lịch vùng, các đại biểu đề nghị tiếp tục cân nhắc về tính khả thi.

Về hệ thống giải pháp, các đại biểu đề nghị cô đọng thành 3 đến 4 nhóm giải pháp lớn, bổ sung phần quan điểm và định hướng không gian liên kết, đồng thời xây dựng báo cáo tư vấn chính sách theo hướng kiến nghị các hành động cụ thể.

Thay mặt nhóm nghiên cứu, ThS.NCVC. Nguyễn Thị Đào trân trọng cảm ơn và cam kết tiếp thu nghiêm túc các ý kiến đóng góp để hoàn thiện báo cáo tổng hợp và sản phẩm tư vấn chính sách.

Phát biểu kết luận, TS. Nguyễn Song Tùng đề nghị nhóm nghiên cứu khẩn trương rà soát, bổ sung các nội dung theo ý kiến của các chuyên gia và đại biểu, bảo đảm nhiệm vụ đạt kết quả tốt nhất, qua đó góp phần cung cấp thêm luận cứ khoa học phục vụ hoạch định chính sách và thúc đẩy liên kết phát triển du lịch bền vững vùng Trung du và miền núi phía Bắc.

Người viết tin: Phan Thị Song Thương – Phòng Phát triển Vùng và địa phương