Nhiệm vụ mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn thiết thực trong bối cảnh Tam Cốc - Bích Động là một trong những không gian du lịch trọng điểm của Ninh Bình, với cảnh quan karst, sông Ngô Đồng, hệ thống hang động và di tích lịch sử - văn hóa đặc sắc, song lượng khách tăng mạnh theo mùa, đặc biệt vào mùa lúa chín và các dịp sự kiện. Nhóm nghiên cứu đã xây dựng khung đánh giá gồm 5 thành phần sức chịu tải (hệ sinh thái, không gian, cơ sở lưu trú, giao thông và hạ tầng môi trường), xác định trọng số bằng phương pháp phân tích thứ bậc (AHP) qua tham vấn 9 chuyên gia và tổng hợp thành chỉ số sức chịu tải tổng hợp (CCI).

Kết quả cho thấy chất lượng môi trường khu vực nhìn chung còn tương đối tốt, nhưng áp lực gia tăng rất nhanh khi khách tập trung: chỉ số CCI đạt 0,43 trong ngày bình thường (khoảng 1.500 lượt khách) và tăng lên 3,34 trong ngày cao điểm (khoảng 12.000 lượt khách). Áp lực không gian là nổi bật nhất, đặc biệt tại Thái Vi, Động Tiên và các cửa hang; bên cạnh đó là các vấn đề về năng lực thu gom chất thải rắn, dự phòng cấp nước và điều phối thuyền tại bến vào ngày cao điểm. Trên cơ sở đó, đề tài đề xuất hai nhóm giải pháp: bảo vệ môi trường du lịch và phát triển du lịch phù hợp với sức chịu tải môi trường, trong đó nhấn mạnh kiểm soát nguồn thải ra sông Ngô Đồng, tăng chuyến thu gom rác theo thời điểm, giảm chất thải nhựa, thí điểm đặt vé thuyền theo khung giờ, phân luồng khách tại các điểm hẹp, đa dạng hóa sản phẩm để phân tán áp lực và đưa sức chịu tải môi trường trở thành công cụ thường xuyên trong quản lý điểm đến với sự tham gia giám sát của cộng đồng.

Tại buổi nghiệm thu, PGS.TS. Hoàng Thị Thu Hương (Phản biện 1) đánh giá cao kết quả thực hiện nhiệm vụ với khối lượng công việc lớn, công phu và nghiêm túc; nhiệm vụ đã hoàn thành đầy đủ các sản phẩm theo thuyết minh được phê duyệt. Phương pháp nghiên cứu hợp lý, trong đó phương pháp AHP được triển khai bài bản, bảo đảm độ tin cậy cao; việc xây dựng khung chỉ tiêu đánh giá là đóng góp mới của đề tài. Kết quả nghiên cứu có giá trị thực tiễn cao đối với cơ quan quản lý địa phương, góp phần nâng cao hiệu quả điều hành du lịch với các giải pháp có tính khả thi. Để hoàn thiện, PGS.TS. Hoàng Thị Thu Hương gợi ý trong các nghiên cứu tiếp theo có thể đề xuất phương pháp đo lường trực tiếp chỉ số sức tải, bổ sung khuyến nghị về xử lý nước thải đối với hộ gia đình, hộ kinh doanh và rà soát các lỗi chính tả.

Cùng quan điểm, TS. Bùi Quang Bình (Phản biện 2) nhận định kết quả nhiệm vụ được lượng hóa rõ ràng, đáp ứng các yêu cầu của thuyết minh đã duyệt; phần tổng quan nghiên cứu công phu với nhiều tài liệu mới; cách tiếp cận rõ ràng, mạch lạc, góp phần tăng tính khách quan của kết quả. Các giải pháp đề xuất gắn với quản lý, phát triển du lịch bền vững của địa phương; các công bố khoa học đạt và vượt yêu cầu so với thuyết minh. TS. Bùi Quang Bình kết luận nhiệm vụ đạt yêu cầu với chất lượng cao.

Các ủy viên Hội đồng cũng đánh giá cao kết quả của nhiệm vụ. TS. Nguyễn Đình Đáp cho rằng nhiệm vụ đã hoàn thành các mục tiêu và nội dung nghiên cứu theo thuyết minh; báo cáo tổng hợp có giá trị khoa học và thực tiễn, phương pháp tính toán được trình bày minh bạch, kết quả nhận diện được các thành phần và điểm tham quan có nguy cơ quá tải. TS. Nguyễn Xuân Hòa đề nghị nhóm nghiên cứu luận giải rõ hơn khoảng trống nghiên cứu, bổ sung cách tiếp cận dịch vụ hệ sinh thái và các hướng dẫn cụ thể, cơ chế xử phạt liên ngành trong bảo vệ môi trường du lịch.

Phát biểu kết luận, TS. Phạm Thị Trầm - Chủ tịch Hội đồng nghiệm thu, thay mặt Hội đồng ghi nhận đề tài được thực hiện nghiêm túc, đạt kết quả và chất lượng cao, có tính thực tiễn cao. Để hoàn thiện báo cáo tổng kết, Chủ tịch Hội đồng đề nghị nhóm nghiên cứu bổ sung bản đồ hoặc sơ đồ khu vực nghiên cứu và các tuyến đánh giá; bổ sung bối cảnh, quan điểm cho phần đề xuất giải pháp, đặc biệt gắn với Quần thể danh thắng Tràng An; bổ sung kiến nghị đối với các chủ thể phù hợp như cơ quan quản lý nhà nước, ban quản lý khu du lịch và doanh nghiệp; đồng thời thống nhất, rà soát số liệu trong các bảng biểu và các lỗi kỹ thuật, trình bày. Hội đồng nhất trí đề nghị nghiệm thu nhiệm vụ sau khi chủ nhiệm nhiệm vụ tiếp thu, chỉnh sửa và hoàn thiện hồ sơ theo các ý kiến góp ý./.

Người viết bài: Nguyễn Thị Thu Hà – Chủ nhiệm nhiệm vụ