Thực hiện nhiệm vụ khoa học cấp Nhà nước “Nghiên cứu đề xuất mô hình khai thác, bảo tồn cảnh quan văn hoá phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo an ninh quốc phòng trên các đảo tiền tiêu ở Việt Nam” (nhiệm vụ do Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia (Nafosted) tài trợ, mã số: NCUD.12.2025.04) do TS. Đoàn Thị Thu Hương làm chủ nhiệm. Nhiệm vụ đã triển khai nghiên cứu, khảo sát thực địa tại tỉnh Quảng Ngãi từ ngày 13/7 đến ngày 20/7/2026.

Trong khuôn khổ chuyến công tác tại Quảng Ngãi, đoàn công tác đã làm việc với Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Ngãi, UBND đặc khu Lý Sơn, khảo sát các doanh nghiệp du lịch và người dân đặc khu Lý Sơn. Nội dung của nghiên cứu, khảo sát thực địa tập trung vào: tìm hiểu sự hình thành, phát triển, kiến tạo cảnh quan văn hoá trên đặc khu Lý Sơn; thực trạng khai thác, bảo tồn các loại cảnh quan văn hoá cho phát triển kinh tế, xã hội, bảo vệ môi trường và đảm bảo an ninh quốc phòng.

Đoàn công tác làm việc tại Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Ngãi (Ảnh: Thu Quỳnh)

Đoàn công tác làm việc với UBND đặc khu Lý Sơn, Quảng Ngãi (Ảnh: Thu Quỳnh)

 Nhiệm vụ cũng tập trung làm rõ một số yếu tố khác như khó khăn, vướng mắc và xung đột giữa phát triển hạ tầng du lịch với yêu cầu bảo tồn nguyên trạng các giá trị di sản và đảm bảo an ninh, quốc phòng trên đặc khu Lý Sơn;  Định hướng và chính sách phát triển du lịch tại đặc khu Lý Sơn.

Bên cạnh đó, nhiệm vụ tiến hành khảo sát người dân, hộ kinh doanh dịch vụ-du lịch, doanh nghiệp du lịch và khách du lịch tại đặc khu Lý Sơn; khảo sát một số tuyến, điểm du lịch, mô hình phát triển du lịch trên đặc khu Lý Sơn như du lịch địa chất, du lịch tâm linh (chùa, đình, lăng cá ông), du lịch sinh thái-lặn biển và du lịch nông nghiệp, v.v.

          Kết quả nghiên cứu bước đầu cho thấy, Lý Sơn là đảo tiền tiêu có vị trí chiến lược trọng yếu về an ninh, quốc phòng trên Biển Đông và vai trò quan trọng về phát triển kinh tế biển đảo. Lý Sơn cũng sở hữu nhiều giá trị địa chất độc đáo từ hoạt động phun trào núi lửa hàng triệu năm (tạo nên các miệng núi lửa, vách đá kỳ vĩ, thềm mài mòn), cùng hệ thống di tích lịch sử - văn hóa đa dạng (gắn với văn hóa Sa Huỳnh, Champa, Đại Việt), các bằng chứng lịch sử thiêng liêng về chủ quyền biển đảo (Lễ khao thề thế lính Hoàng Sa). Tất cả các giá trị nói trên tạo ra cho Lý Sơn một tiềm năng du lịch vô cùng độc đáo, khác biệt so với các đặc khu khác.

Nhìn chung, việc khai thác các giá trị di sản tự nhiên, di sản văn hoá phục vụ phát triển du lịch đã được chính quyền địa phương quan tâm, đẩy mạnh. Theo đó, Lý Sơn được định hướng trở thành trung tâm du lịch biển đảo của vùng duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên, của các nước đến năm 2045, trong đó tập trung phát triển các loại hình du lịch đặc sắc, độc đáo như du lịch biển đảo, du lịch văn hoá, du lịch sinh thái, du lịch địa chất[1].

Phát triển du lịch trên đặc khu Lý Sơn bước đầu đã đạt được một số kết quả khả quan, tốc độ phát triển du lịch đã tăng nhanh cả về quy mô khách du lịch và tổng thu từ khách du lịch. Theo số liệu thống kê, năm 2016, tổng lượt khách du lịch là 164,9 nghìn lượt và doanh thu 247,8 tỷ đồng; đến năm 2025, số lượng khách du lịch tăng lên 210 nghìn lượt khách và tổng thu từ khách du lịch là 420 nghìn tỷ đồng[2]. Tuy nhiên, sự phát triển du lịch trên đặc khu còn tồn tại một số thách thức: Nhiều hộ kinh doanh du lịch theo mùa vụ, mang tính tự phát, thiếu quy hoạch đồng bộ và sản phẩm du lịch còn đơn điệu, chưa tạo được nét khác biệt thực sự so với các điểm du lịch biển đảo khác; Phát triển du lịch nhanh chóng đã gây sức ép lớn lên hệ thống quản lý rác thải và xử lý nước thải.

Ngoài ra, do vị trí nằm giữa biển, đảo cũng dễ trở thành nơi tập kết của rác thải trôi dạt, ảnh hưởng đến môi trường sống và cảnh quan du lịch. Một số công trình xây dựng trên đảo có nguy cơ lấn át cảnh quan thiên nhiên. Hệ thống dịch vụ trên đảo còn thiếu và chưa đồng bộ; cơ sở lưu trú nhỏ lẻ, hạ tầng giao thông (cả đường bộ và đường thủy) còn nhiều hạn chế. Việc tiếp cận đảo vẫn bị ảnh hưởng lớn bởi yếu tố thời tiết và tính mùa vụ.

Tóm lại, Lý Sơn có nhiều tiềm năng trong phát triển du lịch biển đảo, du lịch văn hoá, du lịch sinh thái, du lịch địa chất. Tuy nhiên, để Lý Sơn sớm trở thành trung tâm du lịch biển đảo của vùng duyên hải Nam Trung Bộ và cả nước cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp từ quy hoạch không gian, xây dựng mô hình tổ chức-quản lý, thiết kế sản phẩm du lịch, cho đến đầu tư vào kết cấu hạ tầng phục vụ du lịch, nâng cao trách nhiệm của các bên trong phát triển du lịch.

Kết quả nghiên cứu của nhiệm vụ có thể cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để triển khai xây dựng, thiết kế và đề xuất mô hình du lịch bền vững phù hợp với đặc khu Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi.

          Lê Văn Hà

Phòng Địa lý kinh tế và Phát triển bền vững

[1] UBND tỉnh Quảng Ngãi (2026). Quyết định số 336/QĐ-UBND ngày 22/5/2026 của Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ngãi “Đề án phát triển đặc khu Lý Sơn thành trung tâm du lịch biển đảo đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”.

[2] UBND tỉnh Quảng Ngãi (2026). Đề án phát triển đặc khu Lý Sơn thành trung tâm du lịch biển đảo đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.