Phía Thành phố có TS. Nguyễn Thanh Hòa, Phó Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số, cùng đại diện các phòng chuyên môn của Trung tâm. Sở Khoa học và Công nghệ cử đại diện tham dự. Sở Tài chính cử Phó Chánh Văn phòng và đại diện các phòng Công nghệ thông tin, Quản lý ngân sách, Thẩm định và phát triển đầu tư.

Phát biểu mở đầu, TS. Nguyễn Song Tùng cho biết Đoàn muốn tìm hiểu ba nội dung: Thành phố đã ứng dụng những công nghệ số nào trong bảo vệ môi trường; những thuận lợi, khó khăn khi triển khai trên thực tế; và các đề xuất, kiến nghị về thể chế, cơ chế, tài chính. Trước đó một ngày, khi làm việc với Sở Nông nghiệp và Môi trường, Đoàn ghi nhận nhiều băn khoăn về hạ tầng dữ liệu dùng chung, trang thiết bị và nguồn nhân lực. Kết quả khảo sát sẽ là cơ sở để Viện xây dựng báo cáo kiến nghị chính sách gửi các cơ quan Trung ương.

Thành phố đã có nhiều nền tảng, nhưng dữ liệu còn rời rạc

TS. Nguyễn Thanh Hòa cho biết Thành phố đang tập trung giải quyết bốn vấn đề lớn đến năm 2030: ùn tắc giao thông, ngập nước, ô nhiễm môi trường và ma túy. Riêng rác thải sinh hoạt hiện khoảng 14.000 tấn mỗi ngày.

Về nền tảng số, Thành phố đã có hệ thống quan trắc tự động chất lượng nước mặt, không khí, mực nước dưới đất và nguồn thải công nghiệp. Công ty Thoát nước đô thị đã xây dựng hệ thống giám sát thoát nước và cảnh báo ngập. Ứng dụng Công dân số Thành phố có hơn 1,2 triệu lượt cài đặt trên tổng số khoảng 14 triệu dân, trong đó đã tích hợp Cổng tiếp nhận phản ánh 1022. Trung tâm Điều hành thông minh (IOC) đã kết nối với 168 phường, xã, đặc khu, tuy mới ở mức ban đầu. Trung tâm cũng đã phối hợp với doanh nghiệp xây dựng bản sao số cho đặc khu Côn Đảo.

TS. Nguyễn Thanh Hòa nêu một số khó khăn chính:

• Dữ liệu quan trắc còn có điểm mù, sai số, và đã xảy ra trường hợp can thiệp, sửa số liệu.
• Dữ liệu môi trường chưa được chuẩn hóa. Các sở ngành dùng phiên bản bản đồ số khác nhau nên khó kết nối.
• Người dân phải dùng quá nhiều ứng dụng, dẫn đến tình trạng mệt mỏi. Người dân ở các xã vùng xa, nhất là khu vực Bà Rịa – Vũng Tàu trước đây, còn khó tiếp cận công nghệ số.
• Các tổ công nghệ số cộng đồng hỗ trợ rất tích cực nhưng chưa có chế độ, chính sách.
• Hình ảnh, dữ liệu thu được qua công nghệ hiện mới được coi là dấu hiệu vi Nguyễn, chưa phải chứng cứ. Phải mất 24 đến 48 giờ mới lập được đoàn kiểm tra, khi đó cơ sở vi Nguyễn thường đã xử lý xong hiện trường.
• Thiếu người vừa giỏi công nghệ thông tin vừa hiểu chuyên môn môi trường.

Sở chuyên ngành phải là chủ thể của dữ liệu

Trao đổi với Trung tâm, TS. Nguyễn Song Tùng nhấn mạnh: muốn chuyển đổi số trong bảo vệ môi trường thì trước hết phải có cơ sở dữ liệu đầy đủ. Sau đó cần một phần mềm dùng chung để các đơn vị cùng nhập và cập nhật dữ liệu, tránh tình trạng mỗi nơi tự làm một phần mềm riêng rồi không đồng bộ được. Mỗi lĩnh vực như chất thải rắn, nước, không khí có trường dữ liệu riêng, vì vậy người làm chuyên môn môi trường cần ngồi cùng người làm công nghệ thông tin để thiết kế.

TS. Nguyễn Thanh Hòa cho rằng theo Nghị quyết 57 và các quy định về dữ liệu, chủ thể dữ liệu là các sở chuyên ngành. Trung tâm Chuyển đổi số chỉ giữ vai trò hỗ trợ, phụ trách hạ tầng số, an toàn thông tin, nền tảng số và khung dữ liệu chung của Thành phố. Ông ví Trung tâm như người xây “ngôi nhà” chung, còn mỗi sở ngành phải tự sắp xếp “kho” dữ liệu của mình trong đó. Hiện dữ liệu ở nhiều đơn vị còn nhiều nhưng chưa được làm sạch. Ông cũng lưu ý: nếu không có dữ liệu thì rất khó tiếp cận các nguồn tài chính xanh, nhất là từ châu Âu.

Trả lời câu hỏi của Đoàn về sự thống nhất dữ liệu và hệ quy chiếu không gian, đại diện Trung tâm cho biết trước khi hợp nhất, ba địa phương do các đơn vị khác nhau xây dựng hệ thống, cấu trúc dữ liệu cũng khác nhau. Nay Thành phố đang chọn một chuẩn chung và làm sạch dữ liệu, việc đồng bộ cần thêm thời gian. Thành phố cũng đang chờ các nền tảng dùng chung của Trung ương, đồng thời đề nghị các phường, xã không tự phát triển thêm ứng dụng trùng lặp. Nền tảng bản đồ số dùng chung sẽ đưa thông tin quan trắc môi trường và điểm ngập lên để người dân theo dõi.

Nguồn lực tài chính và thủ tục đầu tư

Đoàn đặt câu hỏi về cách phân bổ ngân sách cho chuyển đổi số để tránh lãng phí, và về cơ chế thử nghiệm (sandbox) cho các nhiệm vụ khoa học, công nghệ. Theo TS. Nguyễn Thanh Hòa, quy trình từ lập thuyết minh, thẩm định, đấu thầu đến khi có sản phẩm thường mất 18 đến 24 tháng, trong khi công nghệ thay đổi rất nhanh. Những việc Trung tâm tự làm, như hệ thống IOC, chỉ mất vài tháng.

Đại diện Sở Tài chính cho biết việc bố trí kinh phí cho khoa học, công nghệ và chuyển đổi số được thực hiện theo kế hoạch tài chính 5 năm, dự toán hằng năm của Hội đồng nhân dân Thành phố và chủ trương tăng tỷ trọng chi đầu tư phát triển. Sở Tài chính tham mưu cho Ủy ban nhân dân Thành phố bố trí kinh phí cho Sở Khoa học và Công nghệ, các sở ngành và các phường, xã. Những nhiệm vụ phát sinh được xem xét từ nguồn dự phòng ngân sách. Sở sẽ cung cấp số liệu chi tiết cho Đoàn.

Đại diện Sở Khoa học và Công nghệ cho biết các sở ngành và phường, xã đề xuất nhiệm vụ chuyển đổi số theo kế hoạch của Thành phố. Sở Khoa học và Công nghệ phối hợp thẩm định nội dung chuyên môn kỹ thuật, bảo đảm phù hợp với khung kiến trúc và các tiêu chuẩn chung.

Kết thúc buổi làm việc, TS. Nguyễn Song Tùng cảm ơn Trung tâm và hai Sở đã chia sẻ nhiều thông tin hữu ích. TS. Tùng mong tiếp tục nhận được sự phối hợp trong quá trình nghiên cứu. Viện sẵn sàng chia sẻ dữ liệu và kết quả nghiên cứu với Trung tâm, vì đây là sản phẩm từ ngân sách nhà nước, cần được dùng chung để tránh lãng phí. TS. Nguyễn Thanh Hòa hoan nghênh Viện triển khai thêm các nghiên cứu tại Thành phố và các tỉnh phía Nam, nhất là về những vấn đề lớn mà Thành phố đang phải giải quyết.