Phát biểu khai mạc hội thảo, đại diện lãnh đạo UBND đặc khu Lý Sơn và Viện Địa lý nhân văn và Phát triển bền vững nhấn mạnh, Lý Sơn là đảo tiền tiêu của Tổ quốc, không chỉ sở hữu những giá trị hiếm có về địa chất núi lửa, hệ sinh thái biển đa dạng mà còn mang chiều sâu văn hóa lịch sử gắn liền với Đội Hoàng Sa kiêm quản Bắc Hải. Đây là minh chứng sống động, là “bảo tàng sống” về lịch sử xác lập và thực thi chủ quyền của Việt Nam trên Biển Đông. Nhiệm vụ đặt ra hiện nay là phải tìm ra mô hình phát triển hài hòa giữa khai thác và bảo tồn, giữa phát triển du lịch với bảo vệ môi trường, đồng thời bảo đảm an ninh, quốc phòng trên vùng biển đảo trọng yếu.

Ảnh: Đồng chí Nguyễn Đạo - Phó Chủ tịch UBND Đặc khu Lý Sơn phát biểu khai mạc Hội thảo

Trình bày tham luận tại Hội thảo, đại diện UBND đặc khu khẳng định du lịch Lý Sơn đã có sự chuyển mình mạnh mẽ và khẳng định vai trò là ngành kinh tế mũi nhọn, tính riêng 6 tháng đầu năm 2026, đặc khu đã đón hơn 106.000 lượt khách, bao gồm 3.500 lượt khách quốc tế. Hệ thống hạ tầng dịch vụ với hơn 100 cơ sở lưu trú và hơn 1.000 phòng đã góp phần lớn vào việc giải quyết việc làm và nâng cao đời sống cho cư dân trên đảo. Tuy nhiên, bên cạnh các thành tựu đạt được, sự phát triển nhanh chóng của du lịch cũng mang đến hàng loạt thách thức. Nút thắt lớn nhất hiện nay là hạ tầng giao thông phụ thuộc nhiều vào thời tiết. Bên cạnh đó, các sản phẩm du lịch còn khá đơn điệu; áp lực gia tăng dân số và lượng khách đổ về đang gây sức ép nghiêm trọng lên hệ thống xử lý rác thải và nguồn nước ngọt tự nhiên. Đặc biệt, với vị trí tiền tiêu, mọi hoạt động kinh tế đều đòi hỏi sự gắn kết chặt chẽ với nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền biên giới.

Các tham luận tại Hội thảo đã làm rõ vai trò của cư dân đảo và ngư dân trong bối cảnh mới. Việc phát triển các đảo tiền tiêu cần dựa trên mô hình khu vực phòng thủ với 3 trụ cột vững chắc: Trụ cột Chính trị, tinh thần: Xây dựng thế trận lòng dân, bảo đảm quyền làm chủ và củng cố niềm tin xã hội; Trụ cột Kinh tế - Khoa học: Phát triển kinh tế xanh, nâng cao năng lực ứng dụng công nghệ, bảo đảm sinh kế bền vững làm động lực; Trụ cột Quân sự - An ninh: Thiết lập lá chắn bảo vệ an ninh trật tự và bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ. Sự kết hợp này biến mỗi cộng đồng dân cư thành "cột mốc sống" trên biển.

Ảnh: GS.TS. Nguyễn Đăng Hội - Viện trưởng Viện Sinh thái nhiệt đới, Trung tâm nhiệt đới Việt - Nga trình bày tham luận tại Hội thảo

Bế mạc Hội thảo, lãnh đạo Viện Địa lý nhân văn và Phát triển bền vững nhấn mạnh về lâu dài, định hướng quy hoạch dân cư trên đảo không chỉ dừng lại ở phát triển kinh tế mà còn là giải pháp chiến lược nhằm duy trì nguồn lực bảo vệ chủ quyền. Mọi quy hoạch và dự án phát triển kinh tế - xã hội, tập trung vào du lịch dịch vụ đều cần chú trọng tới bảo tồn các giá trị văn hóa, các mô hình quản trị biển tích hợp và phải tuân thủ nghiêm ngặt yêu cầu của khu vực phòng thủ, tăng cường sự phối hợp đồng bộ giữa chính quyền, doanh nghiệp, ngư dân và các lực lượng vũ trang như Biên phòng, Cảnh sát biển, Quân sự và Công an.

Ảnh: TS. Phạm Thị Trầm – Phó Viện trưởng Viện Địa lý nhân văn và Phát triển bền vững phát biểu bế mạc Hội thảo

Hội thảo được tổ chức trong khuôn khổ nhiệm vụ khoa học cấp Quốc gia: “Nghiên cứu đề xuất mô hình khai thác, bảo tồn cảnh quan văn hóa phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo an ninh quốc phòng trên các đảo tiền tiêu ở Việt Nam” kết thúc tốt đẹp, tạo diễn đàn khoa học trao đổi, chia sẻ các vấn đề lý luận và thực tiễn về phát triển bền vững các đặc khu đảo, trong mối quan hệ giữa phát triển kinh tế biển, bảo tồn văn hóa, phát triển du lịch, bảo vệ môi trường và bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Tin, ảnh: Phòng Địa lý Kinh tế và Phát triển bền vững