Quản lý môi trường hòa nhập xã hội: Gợi mở một hướng tiếp cận trong quản lý giáo dục mầm non
Tóm tắt: Bài viết đề cập đến yêu cầu mở rộng cách tiếp cận trong quản lý giáo dục mầm non trước những biến đổi của bối cảnh xã hội, đặc biệt là tình trạng di cư lao động và sự đa dạng về hoàn cảnh sống, điều kiện phát triển của trẻ em. Từ các góc nhìn lý thuyết, bài viết làm rõ vai trò của môi trường giáo dục trong việc tạo cơ hội để mọi trẻ được tham gia, tương tác và hình thành các mối quan hệ tích cực. Trên cơ sở đó, tác giả gợi mở năm phương diện quản lý cần quan tâm: cơ hội tham gia của trẻ; môi trường tương tác và văn hóa lớp học; năng lực đội ngũ giáo viên; phối hợp giữa gia đình và nhà trường; phát hiện sớm nguy cơ trẻ bị cô lập hoặc gặp khó khăn trong hòa nhập. Bài viết nhấn mạnh quản lý môi trường hòa nhập xã hội là góc nhìn bổ sung cho các nội dung quản lý giáo dục mầm non hiện có, hướng tới bảo đảm cơ hội tham gia và phát triển cho mọi trẻ em.
TS. Bùi Lê Anh
Viện
Địa lý nhân văn và Phát triển bền vững
Viện Hàn lâm
Khoa học xã hội Việt Nam
Bối
cảnh đặt ra
Trong bối cảnh công nghiệp hóa, đô thị hóa và di cư lao động
diễn ra ngày càng mạnh mẽ, giáo dục mầm non đang đứng trước những yêu cầu mới,
đặc biệt tại các đô thị và khu công nghiệp – nơi tập trung đông lao động nhập
cư. Cùng với sự dịch chuyển của lực lượng lao động, ngày càng có nhiều trẻ em
trong các gia đình công nhân, người lao động nhập cư theo học tại các cơ sở
giáo dục mầm non. Điều này không chỉ đặt ra yêu cầu bảo đảm các điều kiện chăm
sóc, nuôi dưỡng và giáo dục, mà còn đòi hỏi nhà trường quan tâm nhiều hơn đến
việc tạo dựng môi trường để mọi trẻ em có cơ hội tham gia các hoạt động chung,
giao tiếp, hình thành quan hệ bạn bè và cảm nhận mình là một thành viên của
cộng đồng lớp học.
Thực tiễn tại Việt Nam cho thấy, việc bảo đảm cơ hội tiếp
cận giáo dục mầm non cho con em lao động di cư tại các khu công nghiệp vẫn còn
nhiều thách thức. Nghiên cứu của Nguyễn Đình Tuấn (2023), thực hiện tại khu
công nghiệp Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh, đã phân tích những cơ hội và khó khăn
trong tiếp cận giáo dục mầm non của trẻ em thuộc các gia đình lao động di cư.
Nghiên cứu cho thấy, mặc dù đã có các chính sách phát triển giáo dục mầm non
tại khu công nghiệp và hỗ trợ trẻ em là con người lao động, cơ hội tiếp cận
giáo dục mầm non của nhóm trẻ này vẫn còn những hạn chế nhất định. Kết quả
nghiên cứu gợi mở rằng, bên cạnh việc bảo đảm cơ hội đến trường, cần quan tâm
nhiều hơn đến những điều kiện giáo dục và hỗ trợ phù hợp với đặc điểm, hoàn
cảnh của trẻ em trong các gia đình di cư.
Những khó khăn này cũng đã được đặt ra trong các chính sách
hỗ trợ người lao động. Năm 2025, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam ban hành Đề
án “Hỗ trợ công nhân lao động tại các khu công nghiệp, khu chế xuất trong việc
chăm sóc và nuôi dạy con giai đoạn 2025–2028”, thể hiện sự quan tâm đến việc hỗ
trợ công nhân trong chăm sóc, nuôi dạy con và cải thiện các điều kiện liên quan
(Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, 2025).
Điều kiện sống và làm việc của công nhân tại các khu công
nghiệp cũng đặt ra nhiều thách thức đối với việc chăm sóc, nuôi dạy con. Theo
khảo sát năm 2024 của Ban Nữ công Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam tại 5 địa
phương có nhiều khu công nghiệp, khu chế xuất, chỉ có 17,7% công nhân được hỏi
cho biết khu vực sinh sống có sân chơi dành cho trẻ em. Một khảo sát khác được
thực hiện năm 2023 tại 10 tỉnh, thành phố cho thấy gần 30% lao động nữ di cư có
con ở các cấp học phổ thông phải gửi con về quê cho người thân chăm sóc; tỷ lệ
này ở nhóm lao động nữ có con trong độ tuổi nhà trẻ, mẫu giáo lên tới 40% (Tuổi
Trẻ, 2024). Những con số này cho thấy điều kiện sống, khả năng tiếp cận không
gian vui chơi và sự ổn định trong chăm sóc trẻ là những vấn đề cần được quan
tâm khi xem xét môi trường phát triển của trẻ em trong các gia đình lao động di
cư.
Không chỉ là vấn đề tiếp cận giáo dục, sự thích nghi và hòa
nhập xã hội của trẻ em di cư trong môi trường mầm non cũng là một khía cạnh cần
được quan tâm. Nghiên cứu của Zhu và cộng sự (2023) trên 148 trẻ em di cư từ
4–6 tuổi tại hai trường mầm non ở Thượng Hải, Trung Quốc, cho thấy xu hướng né
tránh xã hội có mối liên hệ thuận với tình trạng bị bạn bè loại trừ và mối liên
hệ nghịch với hành vi hướng xã hội tích cực. Đáng chú ý, mối quan hệ giữa giáo
viên và trẻ có vai trò điều tiết các mối liên hệ này: sự gần gũi giữa giáo viên
và trẻ góp phần làm giảm mối liên hệ giữa né tránh xã hội và sự loại trừ của
bạn bè, trong khi xung đột trong quan hệ giáo viên – trẻ có thể làm gia tăng
những khó khăn đó. Kết quả này gợi mở vai trò quan trọng của các mối quan hệ xã
hội và sự hỗ trợ của giáo viên đối với quá trình thích nghi của trẻ em di cư
trong môi trường giáo dục mầm non.
Đối với trẻ em trong các gia đình lao động di cư, việc
chuyển đến sinh sống tại một địa bàn mới có thể kéo theo những thay đổi về môi
trường chăm sóc, giáo dục và các mối quan hệ xã hội. Khi nhập học tại một
trường mầm non mới, trẻ cần làm quen với không gian, giáo viên, nề nếp sinh
hoạt và từng bước thiết lập quan hệ với bạn bè trong cộng đồng lớp học. Quá
trình này đặt ra yêu cầu nhà trường không chỉ hỗ trợ trẻ thích nghi với môi
trường mới, mà còn chủ động tạo cơ hội để trẻ giao tiếp, tương tác, tham gia
các hoạt động chung và xây dựng mối quan hệ tích cực với các bạn.
Đặc biệt, ở lứa tuổi 5–6, giai đoạn chuẩn bị chuyển tiếp từ
mầm non lên tiểu học, các kỹ năng giao tiếp, hợp tác, thiết lập quan hệ bạn bè
và tham gia hoạt động tập thể có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển toàn
diện của trẻ. Tuy nhiên, khi một trẻ ít giao tiếp, hạn chế tham gia hoạt động
nhóm hoặc gặp khó khăn trong việc kết nối với bạn bè, vấn đề đôi khi được nhìn
nhận chủ yếu từ đặc điểm cá nhân của trẻ. Trong khi đó, cơ hội hòa nhập của trẻ
còn chịu ảnh hưởng đáng kể từ cách tổ chức lớp học, thái độ của giáo viên, mối
quan hệ giữa các thành viên và những điều kiện hỗ trợ do nhà trường tạo lập.
Từ góc nhìn quản lý giáo dục, vấn đề vì vậy không chỉ là tổ
chức các hoạt động chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục như thế nào cho hiệu quả,
mà còn là nhà trường cần làm gì để bảo đảm mọi trẻ em đều có cơ hội tham gia,
được tôn trọng, được hỗ trợ và cảm thấy mình thuộc về tập thể. Điều này gợi mở
yêu cầu mở rộng nội dung quản lý giáo dục mầm non: bên cạnh quản lý các hoạt
động chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục, cần quan tâm đến việc kiến tạo, duy trì
môi trường hòa nhập xã hội, trong đó mọi trẻ em đều có cơ hội tương tác, kết
nối và phát triển trong cộng đồng lớp học.
1.
Sự cần thiết mở rộng nội dung nghiên cứu từ góc độ quản lý giáo dục mầm non
Trong nghiên cứu quản lý giáo dục mầm non, các chủ đề thường
được quan tâm bao gồm quản lý hoạt động chăm sóc, nuôi dưỡng; quản lý chuyên
môn và chương trình giáo dục; phát triển đội ngũ giáo viên; tổ chức các điều
kiện bảo đảm và nâng cao chất lượng giáo dục. Đây đều là những nội dung nền
tảng, có vai trò quan trọng đối với hoạt động của các cơ sở giáo dục mầm non.
Tuy nhiên, bên cạnh những nội dung quản lý truyền thống, vấn đề tạo dựng môi
trường hỗ trợ sự tham gia và hòa nhập xã hội của trẻ vẫn cần được quan tâm
nhiều hơn, đặc biệt trong bối cảnh trẻ em ngày càng có sự đa dạng về hoàn cảnh
sống và điều kiện phát triển.
Một số nghiên cứu về trẻ em trong gia đình lao động di cư
tập trung vào những vấn đề như điều kiện sống, khả năng tiếp cận dịch vụ xã
hội, quyền trẻ em và an sinh xã hội. Trong khi đó, dưới góc độ quản lý giáo
dục, sự quan tâm thường tập trung vào quản lý hành chính, tổ chức hoạt động
chuyên môn và bảo đảm chất lượng giáo dục. Sự khác biệt về hướng tiếp cận này
gợi mở một vấn đề cần được nghiên cứu sâu hơn: nhà trường mầm non có thể làm gì
và cần được quản lý như thế nào để tạo ra môi trường trong đó mọi trẻ em đều có
cơ hội tham gia các hoạt động chung, hình thành những mối quan hệ xã hội tích
cực và cảm nhận được sự gắn bó với tập thể lớp học?
Như vậy, vấn đề đặt ra không phải là thay thế các nội dung
quản lý giáo dục mầm non hiện có, mà là mở rộng sự quan tâm sang chất lượng môi
trường tương tác xã hội của trẻ. Đây là phương diện cần được xem xét trong quản
lý giáo dục, bởi môi trường nhà trường không chỉ là nơi tổ chức các hoạt động
chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục, mà còn là không gian để trẻ giao tiếp, kết
nối, được tôn trọng và phát triển cảm giác thuộc về cộng đồng.
2.
Môi trường hòa nhập xã hội trong giáo dục mầm non: Cách tiếp cận và nội hàm
Một cách tiếp cận ngày càng được nhấn mạnh trong giáo dục
hiện đại là nhìn nhận sự hòa nhập xã hội của trẻ trong mối quan hệ với môi
trường sống và giáo dục, thay vì chỉ xem đây là đặc điểm hay năng lực riêng của
từng cá nhân. Theo cách tiếp cận này, khả năng tham gia và thiết lập các mối
quan hệ xã hội của trẻ không chỉ phụ thuộc vào đặc điểm cá nhân, mà còn chịu
ảnh hưởng từ những điều kiện, cơ hội tương tác và sự hỗ trợ mà môi trường giáo
dục mang lại.
Lý thuyết hệ sinh thái của Urie Bronfenbrenner cho rằng sự
phát triển của trẻ chịu ảnh hưởng từ nhiều tầng môi trường có mối quan hệ tương
tác với nhau, bao gồm gia đình, nhà trường, cộng đồng và bối cảnh xã hội rộng
lớn hơn (Bronfenbrenner, 1979; Bronfenbrenner & Morris, 2006). Trong đó,
lớp học và những mối quan hệ hằng ngày với giáo viên, bạn bè là những môi
trường gần gũi, có ảnh hưởng trực tiếp đến trải nghiệm và quá trình phát triển
xã hội của trẻ. Từ góc nhìn này, những khó khăn trong giao tiếp hoặc tham gia
hoạt động tập thể không nên chỉ được lý giải từ đặc điểm của trẻ, mà cần được
xem xét trong mối quan hệ với điều kiện sống, chất lượng các mối quan hệ và cơ
hội tương tác mà trẻ được tiếp cận.
Ở góc độ khác, quan điểm văn hóa – lịch sử của Lev Vygotsky
nhấn mạnh vai trò của tương tác xã hội trong quá trình phát triển nhận thức và
năng lực của trẻ. Thông qua vui chơi cùng bạn bè, giao tiếp trong nhóm và tham
gia các tình huống xã hội hằng ngày, trẻ có cơ hội học hỏi, chia sẻ, hợp tác và
từng bước hình thành những kỹ năng cần thiết để tham gia vào đời sống tập thể.
Điều này cho thấy môi trường tương tác trong lớp học không chỉ là bối cảnh diễn
ra hoạt động giáo dục, mà còn là một điều kiện quan trọng thúc đẩy sự phát
triển của trẻ (Vygotsky, 1978).
Quan điểm giáo dục hòa nhập của UNESCO cũng nhấn mạnh rằng
bảo đảm cơ hội đến trường mới chỉ là một khía cạnh của giáo dục hòa nhập. Điều
quan trọng không kém là tạo điều kiện để mọi trẻ em được tham gia thực chất vào
các hoạt động giáo dục, được tôn trọng sự khác biệt và có cơ hội phát triển
bình đẳng (UNESCO, 2017, 2020). Như vậy, hòa nhập không chỉ được nhìn nhận qua
việc trẻ có mặt trong nhà trường hay lớp học, mà còn qua mức độ trẻ được tham
gia, được tương tác, được hỗ trợ và được thừa nhận như một thành viên của cộng
đồng lớp học.
Từ những cách tiếp cận trên, trong phạm vi giáo dục mầm non,
môi trường hòa nhập xã hội có thể được hiểu là tổng thể các điều kiện vật chất,
tâm lý, văn hóa và các mối quan hệ xã hội được hình thành, duy trì trong cơ sở
giáo dục mầm non nhằm tạo điều kiện để mọi trẻ em tham gia vào các hoạt động
chung, tương tác tích cực với bạn bè và giáo viên, được tôn trọng sự khác biệt
và cảm nhận mình là một thành viên có giá trị của cộng đồng lớp học.
Theo cách hiểu này, môi trường hòa nhập không chỉ bao gồm
không gian vật chất của lớp học, mà còn liên quan đến văn hóa lớp học, chất
lượng các mối quan hệ xã hội, cơ hội tham gia của trẻ, khả năng hỗ trợ của giáo
viên và sự phối hợp giữa gia đình với nhà trường. Đây là những phương diện cần
được quan tâm khi xem xét chất lượng môi trường giáo dục và vai trò quản lý của
nhà trường mầm non.
3.
Các phương diện quản lý môi trường hòa nhập xã hội trong giáo dục mầm non
Sự thay đổi trong cách nhìn về hòa nhập xã hội đặt ra yêu
cầu mở rộng tư duy quản lý giáo dục mầm non. Sự mở rộng cách tiếp cận về hòa
nhập xã hội đặt ra yêu cầu bổ sung nội dung quản lý giáo dục mầm non. Bên cạnh
việc xây dựng kế hoạch, tổ chức hoạt động, thực hiện chương trình và kiểm tra
chuyên môn, nhà trường cần quan tâm hơn đến vai trò kiến tạo, duy trì những
điều kiện hỗ trợ sự tham gia và phát triển xã hội của trẻ.
Điểm cốt lõi của sự chuyển dịch này là mở rộng trọng tâm xem
xét hiệu quả quản lý. Bên cạnh việc đánh giá mức độ hoàn thành kế hoạch và chất
lượng tổ chức hoạt động, nhà trường cần quan tâm đến những điều kiện được tạo
ra để hỗ trợ mọi trẻ em tham gia, tương tác và hình thành các mối quan hệ tích
cực. Một cơ sở giáo dục có thể thực hiện đầy đủ chương trình, tổ chức các hoạt
động theo kế hoạch, nhưng điều đó chưa đồng nghĩa với việc mọi trẻ đều có cơ
hội tham gia bình đẳng, được kết nối với bạn bè hoặc nhận được sự hỗ trợ phù
hợp khi gặp khó khăn trong giao tiếp. Vì vậy, môi trường tương tác xã hội cần
được xem là một phương diện quan trọng trong quản lý chất lượng giáo dục mầm
non.
Trên cơ sở tổng hợp các quan điểm lý thuyết và yêu cầu thực
tiễn, bài viết bước đầu đề xuất năm phương diện quản lý môi trường hòa nhập xã
hội trong giáo dục mầm non. Đây là những gợi mở về nội dung quản lý cần tiếp
tục được nghiên cứu, cụ thể hóa và kiểm chứng trong thực tiễn.
Từ góc độ quản lý nhà trường, cách tiếp cận này gợi mở năm
phương diện cần quan tâm:
Thứ
nhất, quản lý cơ hội tham gia của trẻ. Nhà trường cần quan
tâm đến khả năng tiếp cận và tham gia các hoạt động chung của từng trẻ, bảo đảm
trẻ có cơ hội được vui chơi, giao tiếp, hợp tác và thể hiện bản thân. Điều này
đòi hỏi giáo viên không chỉ tổ chức hoạt động theo kế hoạch chung mà còn chú ý
đến mức độ tham gia thực tế của mỗi trẻ, hạn chế tình trạng một số trẻ thường
xuyên đứng ngoài các hoạt động tập thể hoặc ít có cơ hội tương tác với bạn bè.
Thứ
hai, quản lý môi trường tương tác và văn hóa lớp học.
Một môi trường hòa nhập cần được xây dựng trên cơ sở bầu không khí thân thiện,
tôn trọng sự khác biệt, khuyến khích hợp tác và hỗ trợ lẫn nhau. Nhà trường cần
định hướng, hỗ trợ giáo viên hình thành văn hóa lớp học tích cực, trong đó mỗi
trẻ đều được lắng nghe, được tôn trọng và có cơ hội thiết lập các mối quan hệ
bạn bè.
Thứ
ba, phát triển năng lực của đội ngũ giáo viên.
Giáo viên không chỉ thực hiện chương trình và tổ chức hoạt động giáo dục mà còn
giữ vai trò quan trọng trong việc quan sát, nhận diện những khó khăn của trẻ
trong giao tiếp và tương tác xã hội. Do đó, quản lý đội ngũ cần chú trọng bồi
dưỡng năng lực tổ chức hoạt động có sự tham gia của mọi trẻ, hỗ trợ trẻ gặp khó
khăn trong giao tiếp và thúc đẩy các mối quan hệ tích cực trong lớp học.
Thứ
tư, tăng cường phối hợp giữa gia đình và nhà trường.
Việc trao đổi thông tin về hoàn cảnh sống, đặc điểm phát triển và những khó
khăn của trẻ giúp nhà trường hiểu rõ hơn nhu cầu hỗ trợ của từng em. Nội dung
này đặc biệt có ý nghĩa đối với trẻ thường xuyên thay đổi môi trường sống, môi
trường học tập hoặc có điều kiện tương tác xã hội hạn chế. Sự phối hợp cần
hướng đến việc duy trì tính liên tục trong chăm sóc, hỗ trợ và tạo cơ hội phát
triển cho trẻ.
Thứ
năm, quan tâm đến việc phát hiện sớm nguy cơ trẻ bị cô lập hoặc gặp khó khăn
trong hòa nhập. Nhà trường cần khuyến khích giáo viên
thường xuyên quan sát các biểu hiện về giao tiếp, tương tác và tham gia hoạt
động tập thể của trẻ. Việc nhận diện sớm những dấu hiệu như trẻ ít giao tiếp,
thường xuyên bị tách khỏi nhóm hoặc gặp khó khăn khi tham gia hoạt động chung
sẽ giúp nhà trường chủ động điều chỉnh cách tổ chức hoạt động, tăng cường hỗ
trợ phù hợp và phối hợp với gia đình khi cần thiết. Việc nhận diện này cần được
thực hiện trên tinh thần tôn trọng trẻ, tránh gắn nhãn hoặc quy kết khó khăn
cho đặc điểm cá nhân.
Các phương diện trên không thay thế những nhiệm vụ quản lý
chuyên môn, chương trình, chăm sóc, nuôi dưỡng hay phát triển đội ngũ vốn có,
mà bổ sung một góc nhìn về chất lượng môi trường phát triển của người học. Việc
mở rộng từ quản lý các hoạt động giáo dục sang quan tâm đồng thời đến quản lý
môi trường hòa nhập xã hội cần được hiểu là sự mở rộng đối tượng và chiều sâu
của quản lý giáo dục, hướng đến việc bảo đảm những điều kiện thuận lợi để mỗi
trẻ đều có cơ hội tham gia, kết nối và phát triển trong môi trường giáo dục mầm
non.
4.
Gợi mở hướng nghiên cứu quản lý môi trường hòa nhập xã hội trong giáo dục mầm
non
Từ việc xem xét bối cảnh xã hội, những vấn đề đặt ra trong
nghiên cứu quản lý giáo dục mầm non và các quan điểm lý thuyết liên quan, quản
lý môi trường hòa nhập xã hội có thể được xem là một hướng tiếp cận cần tiếp
tục nghiên cứu và phát triển. Hướng tiếp cận này góp phần mở rộng phạm vi
nghiên cứu quản lý giáo dục mầm non, từ việc tập trung chủ yếu vào tổ chức và
kiểm soát các hoạt động giáo dục sang xem xét vai trò của nhà trường trong việc
kiến tạo những điều kiện hỗ trợ sự tham gia và phát triển xã hội của mỗi trẻ.
Trên phương diện nghiên cứu, hướng tiếp cận này gợi mở một
số vấn đề cần được quan tâm, như: cách thức nhà trường tạo lập và bảo đảm cơ
hội tham gia của trẻ trong các hoạt động giáo dục; vai trò của văn hóa lớp học
và các mối quan hệ xã hội đối với sự hòa nhập của trẻ; năng lực của giáo viên
trong việc hỗ trợ trẻ giao tiếp, tương tác và thiết lập quan hệ bạn bè; cũng
như cơ chế phối hợp giữa gia đình, nhà trường và cộng đồng nhằm hỗ trợ trẻ có
hoàn cảnh sống và điều kiện phát triển khác nhau. Những vấn đề này không chỉ
liên quan đến hoạt động của giáo viên mà còn đặt ra yêu cầu xem xét vai trò
định hướng, tổ chức và hỗ trợ của cán bộ quản lý cơ sở giáo dục mầm non.
Đối với trẻ em trong các gia đình lao động nhập cư, nghiên
cứu cần chú ý đến mối quan hệ giữa điều kiện sống, tính ổn định của môi trường
giáo dục, cơ hội tương tác xã hội và cách thức tổ chức giáo dục tại nhà trường.
Tuy nhiên, không nên mặc nhiên coi hoàn cảnh nhập cư là nguyên nhân dẫn đến khó
khăn trong hòa nhập của trẻ. Điều cần được làm rõ là trong những điều kiện sống
và giáo dục khác nhau, nhà trường có thể tạo ra những cơ hội, nguồn lực và hình
thức hỗ trợ như thế nào để mọi trẻ em đều có điều kiện tham gia và phát triển.
Về phương diện quản lý, cách tiếp cận này cũng gợi mở việc
xem xét chất lượng giáo dục mầm non từ nhiều chiều cạnh hơn. Bên cạnh các yếu
tố thường được quan tâm như cơ sở vật chất, chất lượng đội ngũ và kết quả thực
hiện chương trình, môi trường tâm lý, văn hóa lớp học, cơ hội tham gia và chất
lượng tương tác xã hội có thể trở thành những nội dung cần được nghiên cứu khi
đánh giá hiệu quả quản lý nhà trường. Đây là hướng xem xét bổ sung, không nhằm
thay thế các tiêu chí quản lý chất lượng hiện có.
Việc phát triển hướng nghiên cứu này đòi hỏi sự kết hợp giữa
khoa học quản lý giáo dục với các góc nhìn về phát triển trẻ em, tâm lý học
giáo dục, xã hội học và giáo dục hòa nhập. Sự kết hợp liên ngành sẽ giúp làm rõ
hơn mối quan hệ giữa điều kiện sống, môi trường giáo dục, các mối quan hệ xã
hội và vai trò quản lý của nhà trường, từ đó cung cấp cơ sở khoa học cho việc
xây dựng những giải pháp quản lý phù hợp với sự đa dạng về hoàn cảnh và nhu cầu
phát triển của trẻ em.
Kết
luận
Sự gia tăng của di cư lao động và những biến đổi trong điều
kiện sống và môi trường giáo dục của trẻ em đang đặt ra yêu cầu mở rộng cách
tiếp cận trong nghiên cứu quản lý giáo dục mầm non. Bên cạnh những nội dung
quản lý truyền thống như chăm sóc, nuôi dưỡng, quản lý chương trình và phát
triển đội ngũ, việc quan tâm đến quản lý môi trường hòa nhập xã hội cần được
xem xét như một phương diện bổ sung, góp phần làm rõ hơn vai trò của nhà trường
đối với sự tham gia và phát triển của mỗi trẻ.
Từ góc nhìn này, hòa nhập xã hội không chỉ là vấn đề thuộc
về đặc điểm hay khả năng cá nhân của trẻ, mà còn gắn với chất lượng môi trường
giáo dục, các mối quan hệ xã hội và những cơ hội tham gia mà nhà trường tạo ra.
Do đó, hiệu quả quản lý giáo dục mầm non không chỉ được thể hiện qua việc tổ
chức và thực hiện các hoạt động theo kế hoạch, mà còn qua khả năng kiến tạo môi
trường trong đó mọi trẻ em đều được tôn trọng, được hỗ trợ, có cơ hội tương tác
và trở thành thành viên tích cực của cộng đồng lớp học.
Thông điệp quan trọng mà hướng tiếp cận này gợi mở là: quản lý giáo dục mầm non không chỉ là quản
lý những hoạt động nhà trường thực hiện, mà còn là quản lý những điều kiện phát
triển mà nhà trường tạo ra cho mỗi trẻ. Đây cũng là cơ sở để tiếp tục
nghiên cứu sâu hơn về quản lý môi trường hòa nhập xã hội, hướng tới nâng cao
chất lượng giáo dục mầm non và bảo đảm cơ hội tham gia, phát triển cho mọi trẻ
em.
TÀI
LIỆU THAM KHẢO
1.
Bronfenbrenner, U. (1979). The
Ecology of Human Development: Experiments by Nature and Design. Harvard
University Press.
2.
Bronfenbrenner, U., & Morris, P. A.
(2006). The bioecological model of human development. In W. Damon &
R. M. Lerner (Eds.), Handbook of Child Psychology: Vol. 1. Theoretical Models
of Human Development (6th ed., pp. 793–828). Wiley.
3.
Nguyễn Đình Tuấn. (2023). Giáo dục
mầm non cho con lao động di cư làm việc trong các khu công nghiệp: Cơ hội tiếp
cận và thách thức (Nghiên cứu trường hợp tại khu công nghiệp Yên Phong, huyện
Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh). Tạp chí Nghiên cứu Con người, số 4(127), 16–26.
[https://vjol.info.vn/ihs/vi/article/view/101492/](https://vjol.info.vn/ihs/vi/article/view/101492/)
4.
Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam.
(2025). Quyết định số 2941/QĐ-TLĐ ban hành Đề án “Hỗ trợ công nhân lao động
tại các khu công nghiệp, khu chế xuất trong việc chăm sóc và nuôi dạy con giai
đoạn 2025–2028”.
5.
Tuổi Trẻ. (2024, ngày 21 tháng 11). Trẻ
con công nhân khu công nghiệp thiếu thốn mọi mặt, cha mẹ phải gửi về quê.
[https://tuoitre.vn/tre-con-con-cong-nhan-khu-cong-nghiep-thieu-thon-moi-mat-cha-me-phai-gui-ve-que-20241121110759771.htm](https://tuoitre.vn/tre-con-con-cong-nhan-khu-cong-nghiep-thieu-thon-moi-mat-cha-me-phai-gui-ve-que-20241121110759771.htm)
6.
UNESCO. (2017). A Guide for Ensuring
Inclusion and Equity in Education. UNESCO.[https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000248254](https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000248254)
7.
UNESCO. (2020). Global Education
Monitoring Report 2020: Inclusion and Education — All Means All. UNESCO. [https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000373718] (https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000373718)
8.
Vygotsky, L. S. (1978). Mind in
Society: The Development of Higher Psychological Processes. Harvard
University Press.
9.
Zhu, J., Yin, X., Li, X., Dong, X.,
Zou, S., & Li, Y. (2023). Social avoidance and social adjustment in
Chinese preschool migrant children: The moderating role of teacher–child
relationships. Frontiers in Psychiatry, 14, 1149319.
[https://doi.org/10.3389/fpsyt.2023.1149319](https://doi.org/10.3389/fpsyt.2023.1149319)