Trong khuôn khổ thực hiện đề tài cấp Nhà nước: “Nghiên cứu đề xuất mô hình khai thác, bảo tồn cảnh quan văn hóa phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo an ninh quốc phòng trên các đảo tiền tiêu ở Việt Nam”, Viện Địa lý nhân văn và Phát triển bền vững thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam đã tổ chức đoàn công tác làm việc với Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh An Giang và Bảo tàng tỉnh An Giang. Chuyến công tác nhằm trao đổi, thu thập thông tin, khảo sát tư liệu thực địa phục vụ nghiên cứu về cảnh quan văn hóa trong bối cảnh tỉnh An Giang mới chính thức vận hành từ ngày 01/7/2025.

Đoàn công tác làm việc tại Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh An Giang.

Tại buổi làm việc với Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh An Giang, đoàn công tác tập trung trao đổi về hệ thống di tích lịch sử - văn hóa, di sản văn hóa phi vật thể, phong tục tập quán, lễ hội truyền thống và các hoạt động kinh tế đặc thù trên địa bàn, nhất là những khu vực có liên quan đến không gian biển đảo. Các nội dung trao đổi cũng hướng tới việc nhận diện thực trạng khai thác, bảo tồn cảnh quan văn hóa gắn với chức năng tôn giáo, kinh tế biển và nhiệm vụ bảo đảm quốc phòng - an ninh tại địa phương.

Đoàn công tác đồng thời quan tâm tới các định hướng quy hoạch, chiến lược phát triển văn hóa gắn với kinh tế biển đến năm 2030, tầm nhìn 2045; các vấn đề phát sinh giữa nhu cầu phát triển hạ tầng, du lịch, dịch vụ với yêu cầu bảo tồn giá trị di sản, gìn giữ cảnh quan văn hóa và bảo đảm an ninh, quốc phòng. Đây là những nội dung có ý nghĩa quan trọng đối với việc xây dựng mô hình khai thác, bảo tồn cảnh quan văn hóa trên các đảo tiền tiêu.

Sau sáp nhập, An Giang mới trở thành một không gian văn hóa - lãnh thổ đa dạng, kết nối các giá trị vùng biên giới, vùng sông nước, vùng biển đảo, các thiết chế văn hóa, không gian tín ngưỡng - tôn giáo và sinh kế cộng đồng ven biển, hải đảo. Sự mở rộng này đặt ra yêu cầu nhận diện cảnh quan văn hóa không chỉ như các di tích hay công trình vật thể riêng lẻ, mà như một chỉnh thể gắn với đời sống cư dân, ký ức cộng đồng, hoạt động kinh tế, tín ngưỡng, lịch sử bảo vệ chủ quyền và quá trình phát triển địa phương.

Không gian kiến trúc Bảo tàng tỉnh An Giang.

Với cách tiếp cận liên ngành, chuyến công tác tại An Giang không chỉ nhằm thu thập thông tin chuyên môn, mà còn bổ sung cứ liệu thực tiễn cho việc nhận diện các lớp cảnh quan văn hóa trong bối cảnh địa phương sau sáp nhập. Thông tin từ cơ quan quản lý văn hóa, kết hợp với tư liệu bảo tàng và khảo sát thực địa, là cơ sở để nhóm nghiên cứu hoàn thiện khung phân tích đối với cảnh quan văn hóa biển đảo.

Bên cạnh buổi làm việc với Sở Văn hóa và Thể thao, đoàn công tác đã làm việc với Bảo tàng tỉnh An Giang nhằm tìm hiểu hệ thống trưng bày, hiện vật và tư liệu lịch sử - văn hóa của địa phương. Đây là nội dung có ý nghĩa quan trọng, bởi bảo tàng không chỉ là nơi lưu giữ hiện vật, mà còn là thiết chế diễn giải các giá trị văn hóa, lịch sử và ký ức cộng đồng.

Đoàn công tác khảo sát, thu thập tư liệu tại Bảo tàng tỉnh An Giang.

Trong quá trình làm việc tại Bảo tàng tỉnh An Giang, đoàn công tác trao đổi về các nguồn tư liệu có thể phục vụ nghiên cứu cảnh quan văn hóa, đặc biệt là tư liệu về lịch sử địa phương, văn hóa cộng đồng, tín ngưỡng, sinh kế và không gian biển đảo. Các hiện vật, hình ảnh, bản đồ, tài liệu trưng bày và các câu chuyện gắn với cộng đồng địa phương có thể góp phần làm rõ các lớp cảnh quan như: cảnh quan tín ngưỡng - tôn giáo, cảnh quan sinh kế, cảnh quan di sản, cảnh quan ký ức cộng đồng và cảnh quan gắn với nhiệm vụ quốc phòng - an ninh.

Đoàn công tác nghe giới thiệu về hệ thống trưng bày tại Bảo tàng tỉnh An Giang.

Đối với An Giang mới, vai trò của Bảo tàng tỉnh cần được nhìn nhận trong mối liên kết giữa vùng biên giới và biển đảo. Nguồn tư liệu bảo tàng không chỉ hỗ trợ nghiên cứu khoa học, mà còn có thể phục vụ giáo dục truyền thống, phát triển du lịch văn hóa, xây dựng cơ sở dữ liệu di sản và nâng cao nhận thức cộng đồng về chủ quyền biển đảo.

Qua các buổi làm việc, đoàn công tác ghi nhận một số vấn đề có ý nghĩa đối với nghiên cứu và quản lý cảnh quan văn hóa tại địa phương. Việc khai thác các giá trị văn hóa, lịch sử và cảnh quan cần được đặt trong giới hạn phù hợp, tránh làm suy giảm tính nguyên trạng của di sản hoặc làm biến đổi quá mức không gian văn hóa cộng đồng. Đối với các khu vực biển đảo và đảo tiền tiêu, phát triển du lịch, dịch vụ, hạ tầng cần được cân nhắc trong quan hệ với sức tải môi trường, đời sống người dân, yêu cầu bảo tồn di sản và các quy định về quốc phòng - an ninh.

Một hướng tiếp cận được đặt ra là xây dựng cơ sở dữ liệu tích hợp giữa tư liệu quản lý, tư liệu bảo tàng và dữ liệu khảo sát thực địa. Đây có thể là nền tảng để nhận diện các tuyến, điểm cảnh quan văn hóa; hỗ trợ xây dựng sản phẩm du lịch văn hóa có trách nhiệm; đồng thời phục vụ công tác giáo dục truyền thống, truyền thông về di sản và chủ quyền biển đảo.

Trao đổi chuyên môn về tư liệu di sản, ký ức cộng đồng và cảnh quan văn hóa địa phương.

Kết quả các buổi làm việc, trao đổi và khảo sát thực địa tại Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh An Giang và Bảo tàng tỉnh An Giang là cơ sở quan trọng để nhóm nghiên cứu tiếp tục hoàn thiện các luận cứ khoa học của đề tài. Những tư liệu thu thập được góp phần làm rõ hơn mối quan hệ giữa bảo tồn di sản, phát triển kinh tế - xã hội, du lịch bền vững và bảo đảm quốc phòng - an ninh trong không gian biên giới và biển đảo.

Trên cơ sở đó, nhóm nghiên cứu sẽ tiếp tục phân tích, hệ thống hóa thông tin và đề xuất các mô hình, kiến nghị, giải pháp phù hợp nhằm khai thác, bảo tồn cảnh quan văn hóa phục vụ phát triển bền vững, đồng thời góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị di sản và chủ quyền trên các đảo tiền tiêu của Tổ quốc.

Đặng Thành Trung

Viện Địa lý nhân văn và Phát triển bền vững