Nguyễn Thị Ngọc

Phòng Địa lý văn hoá – xã hội và Phát triển bền vững

Ngày 9/10/2026, Phòng Địa lý Văn hóa, Xã hội và Phát triển bền vững, Viện Địa lý nhân văn và Phát triển bền vững đã tổ chức buổi tọa đàm khoa học báo cáo kết quả nghiên cứu các nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp cơ sở. Các báo cáo tập trung vào vấn đề phát huy giá trị làng nghề gốm Kim Lan gắn với phát triển du lịch Thủ đô và giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý hệ thống đình làng được xếp hạng tại Bắc Ninh trong bối cảnh sắp xếp đơn vị hành chính mới. Các nghiên cứu cùng hướng tới mục tiêu hoàn thiện cơ chế quản trị di sản, giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa bảo tồn và phát triển, đồng thời phát huy nguồn lực văn hóa gắn với sinh kế và đời sống cộng đồng địa phương.

1. Điểm nhấn trong các báo cáo nghiên cứu

- Nhiệm vụ: “Phát huy giá trị của làng gốm Kim Lan trong phát triển du lịch làng nghề thành phố Hà Nội” – ThS. Nguyễn Thị Ngọc chủ nhiệm

Báo cáo phân tích hệ thống năm nhóm giá trị cốt lõi của làng gốm Kim Lan và điều kiện chuyển hóa thành sản phẩm du lịch làng nghề bền vững. Trong đó nhấn mạnh yêu cầu bảo tồn tính nguyên bản của di chỉ khảo cổ Bãi Hàm Rồng, kỹ nghệ truyền thống gắn liền với không gian sản xuất và bảo tàng do cộng đồng tự quản.

Ảnh 01: ThS. Nguyễn Thị Ngọc trình bày kết quả nghiên cứu tại tọa đàm.

Nghiên cứu chỉ ra những rào cản chính trong việc chuyển hóa giá trị làng nghề gốm thành sản phẩm du lịch, gồm: hạ tầng du lịch và kết nối giao thông còn hạn chế, thiếu nhân lực thuyết minh chuyên nghiệp, nhận diện thương hiệu độc lập còn mờ nhạt và cơ chế liên kết chuỗi giá trị chưa đồng bộ. Từ bài học thực tiễn đối sánh của Bát Tràng, Chu Đậu và Phù Lãng, nhóm nghiên cứu đề xuất thành lập Hợp tác xã du lịch cộng đồng, hoàn thiện quy hoạch phân khu chức năng, ứng dụng công nghệ số diễn giải di sản khảo cổ và đẩy mạnh liên kết tour tuyến văn hóa ven sông Hồng. Việc phát huy giá trị làng nghề gốm cần đồng thời bảo đảm gìn giữ bản sắc văn hóa, nâng cao năng lực cộng đồng và tạo sinh kế bền vững cho người dân địa phương.

- Nhiệm vụ: “Nghiên cứu và đề xuất giải pháp quản lý hệ thống các đình được xếp hạng tại Bắc Ninh” – TS. Nguyễn Xuân Hòa chủ nhiệm

Báo cáo phân tích thực trạng quản lý hệ thống các đình được xếp hạng và cơ chế vận hành trong bối cảnh hợp nhất địa giới hành chính tỉnh Bắc Ninh theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Trong đó nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ tư duy bảo tồn đơn lẻ công trình sang bảo tồn tổng thể hệ thống giá trị vật thể gắn liền với không gian cảnh quan và thực hành văn hóa cộng đồng.

Ảnh 02: TS. Nguyễn Xuân Hòa trình bày kết quả nghiên cứu tại tọa đàm.

Nghiên cứu chỉ ra những khó khăn, bất cập chủ yếu hiện nay gồm: năng lực chuyên môn còn hạn chế ở cấp cơ sở, áp lực đô thị hóa làm gia tăng nguy cơ xâm lấn không gian và ‘bê tông hóa’, cơ sở dữ liệu di tích còn phân tán, cùng nguy cơ làm sai lệch yếu tố gốc khi tu bổ bằng nguồn kinh phí xã hội hóa. Từ kinh nghiệm quản lý di sản của Trung Quốc, Nhật Bản, Đài Loan và Hàn Quốc, nhóm nghiên cứu đề xuất hoàn thiện mô hình quản trị đa chủ thể có sự tham gia của cộng đồng, số hóa dữ liệu quản lý bằng công nghệ GIS, ưu tiên bảo tồn phòng ngừa và phân tầng khai thác du lịch theo sức chịu tải của di tích. Việc quản lý di tích cần đồng thời giữ vững tính nguyên bản, hài hòa giữa bảo tồn với phát triển kinh tế và phát huy vai trò chủ thể của nhân dân.

2. Thảo luận và đóng góp ý kiến hoàn thiện nghiên cứu

Tại buổi tọa đàm, các nhà khoa học, chuyên gia đã trao đổi sôi nổi, đưa ra nhiều ý kiến phản biện và gợi mở quan trọng nhằm nâng cao chất lượng học thuật và tính ứng dụng của hai báo cáo:

2.1. Đổi mới phương thức quản trị và cơ chế phát huy giá trị di sản

Từ những vấn đề được nêu trong hai báo cáo, nội dung thảo luận đặt trọng tâm vào việc đổi mới phương thức quản trị di sản và cơ chế phối hợp giữa chính quyền, cộng đồng cùng các chủ thể kinh tế. Vấn đề xuyên suốt là làm thế nào để việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản không dừng lại ở các can thiệp mang tính hành chính đơn lẻ, mà tạo ra sự gắn kết hữu cơ, mang lại lợi ích thực chất cho cộng đồng và thích ứng với điều kiện phát triển cụ thể của từng địa bàn.

Đối với làng gốm Kim Lan, các ý kiến thảo luận nhấn mạnh yêu cầu làm rõ bản chất của việc phát huy giá trị làng nghề gốm thông qua hoạt động du lịch, tránh đồng nhất với phát triển du lịch thương mại thuần túy. Vấn đề cốt lõi là bài toán phát huy giá trị làng nghề gốm dựa trên việc nhận diện chiều sâu di sản riêng có của Kim Lan, từ đó đặt làng gốm trong tổng thể không gian văn hóa ven sông Hồng và mối quan hệ liên kết, bổ trợ hài hòa với Bát Tràng thay vì phát triển tách rời, cạnh tranh độc lập. Bên cạnh đó, việc chuyển hóa các giá trị lịch sử, khảo cổ và kỹ nghệ truyền thống thành sản phẩm trải nghiệm cần dựa trên năng lực thực tế của cộng đồng, sự tham gia của các tổ chức tự quản và việc hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật sau sắp xếp đơn vị hành chính.

Đối với hệ thống đình được xếp hạng tại Bắc Ninh, nội dung trao đổi đặt trọng tâm vào cơ chế phân cấp quản lý khi vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp sau hợp nhất tỉnh. Vấn đề đặt ra là giải quyết khoảng cách về năng lực chuyên môn ở cấp cơ sở (xã, phường), đồng thời xác lập rõ trách nhiệm quản lý nhà nước song hành với việc phát huy vai trò chủ thể của Ban Khánh tiết và nhân dân địa phương. Các đại biểu nhấn mạnh yêu cầu phân nhóm di tích theo giá trị và sức chịu tải để có phương thức ứng xử phù hợp, kiểm soát chặt chẽ việc tu bổ bằng nguồn kinh phí xã hội hóa nhằm bảo tồn nguyên vẹn yếu tố gốc, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng cơ sở dữ liệu số và bản đồ GIS để quản lý ranh giới, không gian di tích trước sức ép của đô thị hóa.

2.2. Kết nối nghiên cứu di sản với thực tiễn phát triển địa phương

Các báo cáo cho thấy hiệu quả bảo tồn và phát huy giá trị di sản phụ thuộc chặt chẽ vào việc đổi mới phương thức quản trị và khả năng bảo đảm lợi ích bền vững của cộng đồng. Phát huy giá trị làng gốm Kim Lan cần tạo thêm nguồn lực sinh kế và định vị bản sắc điểm đến trong mạng lưới liên kết vùng sông Hồng; quản lý hệ thống đình làng Bắc Ninh cần bảo tồn nguyên vẹn yếu tố gốc, kiểm soát sức chịu tải của di tích và giải quyết hài hòa trật tự quản lý hành chính với nhu cầu thực hành văn hóa của nhân dân.

Các góp ý cho hai báo cáo cũng gợi mở yêu cầu hoàn thiện phương pháp và logic nghiên cứu: chuẩn hóa khung phân tích bám sát mục tiêu phát huy giá trị và quản trị di sản, thống nhất nội hàm giữa tiềm năng giá trị với nguồn lực thực thi, đồng thời bổ sung số liệu thứ cấp làm căn cứ xác thực cho các đề xuất chính sách.

Tọa đàm đã khép lại thành công, gợi mở những vấn đề lý luận và thực tiễn có giá trị giúp các nhóm nghiên cứu hoàn thiện báo cáo khoa học. Các kết quả nghiên cứu là cơ sở khoa học để xây dựng những khuyến nghị chính sách sát với điều kiện thực tế của Hà Nội và Bắc Ninh, hướng tới bảo tồn và phát huy tối đa các giá trị văn hóa của địa phương trong bối cảnh phát triển mới.