Tác giả: ThS. Đỗ Thị Ngân

Phòng Chiến lược và Chính sách phát triển bền vững

Nhằm nâng cao năng lực nghiên cứu và cập nhật các xu hướng chính sách quốc tế trong lĩnh vực biến đổi khí hậu, Viện Địa lý nhân văn và Phát triển bền vững đã cử ThS. Đỗ Thị Ngân, viên chức của Viện, tham dự khóa đào tạo quốc tế với chủ đề “Article 6 of the Paris Agreement – National Implementation”. Khóa học được tổ chức từ ngày 09–13/02/2026 tại Đại học Quốc gia Singapore, do Chương trình Hợp tác Singapore (Singapore Cooperation Programme – SCP) tài trợ.

Khóa đào tạo có sự tham gia của các chuyên gia đến từ Đại học Quốc gia Singapore, Viện Chiến lược Môi trường Toàn cầu (IGES), Ban Thư ký Công ước khung của Liên Hợp Quốc về biến đổi khí hậu (UNFCCC) cùng nhiều tổ chức nghiên cứu và tài chính quốc tế. Chương trình hướng tới mục tiêu nâng cao năng lực cho cán bộ quản lý và nghiên cứu của các quốc gia đang phát triển trong việc triển khai các cam kết Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC), đồng thời thúc đẩy sự tham gia hiệu quả vào các cơ chế hợp tác và thị trường carbon quốc tế theo Điều 6 của Thỏa thuận Paris.

Trong bối cảnh các quốc gia đang đẩy mạnh thực hiện mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính và hướng tới phát thải ròng bằng “0” (Net Zero), Điều 6 của Thỏa thuận Paris được xem là một trong những cơ chế quan trọng nhằm thúc đẩy hợp tác quốc tế trong giảm phát thải. Thông qua việc trao đổi và chuyển giao các kết quả giảm phát thải giữa các quốc gia, cơ chế này góp phần tăng cường hiệu quả thực hiện các mục tiêu khí hậu toàn cầu, đồng thời mở ra cơ hội tiếp cận các nguồn lực tài chính và công nghệ cho các quốc gia đang phát triển.

Nội dung đào tạo

Chương trình đào tạo được thiết kế theo cấu trúc mô-đun, dẫn dắt học viên đi từ khung chính sách vĩ mô đến các kỹ thuật triển khai dự án chi tiết, đảm bảo sự đồng bộ với các cam kết Net Zero.

* Khung chính sách và nền tảng quản trị quốc gia

Nội dung khởi đầu bằng việc xây dựng năng lực tư duy chiến lược trong việc sử dụng Điều 6 làm công cụ thực hiện NDC. Khóa học nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thiết lập các cấu trúc quản trị minh bạch: 1/ Cơ quan quản lý cấp quốc gia: Thiết lập vai trò trung tâm của cơ quan này trong việc thẩm định, cấp phép và theo dõi các giao dịch quốc tế; 2/ Hệ thống hạ tầng số: Xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia (Registry) để giám sát các đơn vị giảm phát thải (ITMOs), từ khâu cấp phép, chuyển giao đến khi sử dụng, đảm bảo tính nhất quán và khả năng truy xuất nguồn gốc theo tiêu chuẩn UNFCCC; 3/ Cơ chế báo cáo minh bạch: Học viên được đào tạo bài bản về lộ trình báo cáo của UNFCCC, bao gồm: Báo cáo ban đầu (Initial Report), Thông tin hàng năm (Annual Information) và Báo cáo minh bạch hai năm một lần (BTR). Đây là những “chốt chặn” quan trọng để thực hiện “Điều chỉnh tương ứng” (Corresponding Adjustment), tránh rủi ro tính trùng (Double counting).

* Chiến lược vận hành Điều 6.2 và Điều 6.4

Chương trình đi sâu vào sự khác biệt và điểm giao thoa giữa các cơ chế:

• Điều 6.2 (Hợp tác song phương/đa phương): Tập trung vào tính linh hoạt trong thiết kế các thỏa thuận giữa quốc gia chuyển giao và quốc gia tiếp nhận. Khóa học phân tích thực tế từ các mô hình hợp tác như Nhật Bản - Thái Lan, nhấn mạnh việc xây dựng kênh liên lạc chính thức để đảm bảo tính toàn vẹn của dữ liệu giữa các registry riêng biệt.
• Điều 6.4 (Cơ chế tập trung của LHQ): Cung cấp cái nhìn về sự hội tụ của các tiêu chuẩn quốc tế. Khóa học làm rõ cách thức mà các dự án Điều 6.4 thiết lập một “chuẩn mực chất lượng” mới (Gold Standard), giúp các quốc gia tránh các sai lầm từ cơ chế CDM trước đây.

* Lựa chọn dự án và tối ưu hóa tài chính Carbon

Đây là phần thực hành chuyên sâu dựa trên các bài giảng từ các đơn vị thực thi như South Pole và GenZero:

• Sàng lọc dự án tiềm năng: Các lĩnh vực ưu tiên bao gồm hạ tầng đô thị, năng lượng tái tạo, nông nghiệp bền vững và bảo tồn rừng. Dự án được đánh giá qua bộ lọc nghiêm ngặt về tính bổ sung (Additionality) và khả năng giảm phát thải thực tế.

Hình ảnh: Các học viên của Khóa học khảo sát Vườn quốc gia Windsor Park, Singapore, ngày 12/2/2026

• Chu kỳ phát triển dự án: Học viên được dẫn dắt từ xác định dự án (Project Identification) -> Xây dựng văn kiện (PDD) -> Giám sát và xác minh (MRV) -> Cấp tín chỉ. Điểm quan trọng là đánh giá tính khả thi chiến lược (Policy Transferability) – liệu việc “bán” tín chỉ này có ảnh hưởng đến khả năng đạt NDC của chính quốc gia sở tại hay không.
• Đầu tư và tài chính xanh: Khóa học phân tích góc nhìn của các nhà đầu tư (như GenZero), nơi dòng vốn không chỉ tìm kiếm hiệu quả tài chính mà còn phải mang lại các giá trị xã hội (Co-benefits) và đảm bảo rủi ro pháp lý tối thiểu. Các khoản phí liên quan đến Corresponding Adjustment được xem là công cụ để tài trợ cho các hoạt động giảm phát thải bổ sung của quốc gia.

* Tiêu chuẩn và thách thức thực tiễn

Mô-đun cuối tập trung vào sự hội tụ (Convergence) giữa các thị trường: 1/ CORSIA và thị trường tự nguyện: Phân tích cách thức các sản phẩm tín chỉ carbon đáp ứng tiêu chuẩn ngành hàng không quốc tế (CORSIA) có thể được định giá và trao đổi trong khuôn khổ Điều 6; 2/ Quản trị rủi ro: Phân tích kỹ lưỡng các thách thức như rủi ro chính sách, sự không tương thích giữa các hệ thống registry và yêu cầu ngày càng cao về tính toàn vẹn môi trường (Environmental Integrity). Việc học hỏi từ các trường hợp thực tế giúp học viên nhận diện các “nút thắt” trong quá trình cấp phép dự án.

Hình ảnh: ThS. Đỗ Thị Ngân, cán bộ của Viện Địa lý nhân văn và Phát triển bền vững tham dự Khóa học Điều 6 của Thỏa thuận Paris – Thực hiện trên cơ sở quốc gia tại Singapore

Kết quả đạt được

Sau khóa học, các giá trị cốt lõi mà các học viên thu nhận được bao gồm:

• Hiểu rõ “3 cánh cổng” (Gates) mà một dự án phải vượt qua: Tính chuyển đổi chính sách (phù hợp NDC), Sự sẵn sàng của tổ chức (lộ trình phê duyệt) và Khả năng tương thích kỹ thuật (truy xuất nguồn gốc và báo cáo).
• Nắm vững được phương pháp thực hiện “Điều chỉnh tương ứng” (CA) để xử lý rủi ro tính trùng. Kết quả học tập giúp các học viên hiểu rõ khi nào một ITMO được ghi nhận vào báo cáo BTR và cách thức “hủy để tái tạo” (cancellation-to-recreation) khi chuyển giao tín chỉ giữa các hệ thống đăng ký (Registry) khác nhau như mô hình của Thụy Sĩ và Thái Lan.
• Một kết quả quan trọng là sự thay đổi trong việc lựa chọn dự án. Khóa học đã cung cấp cho học viên cơ sở để nhận diện được rằng Điều 6 nên ưu tiên các công nghệ xanh tiên tiến (như xe điện công cộng, năng lượng tái tạo quy mô lớn) – những lĩnh vực mà quốc gia chủ nhà khó có thể thực hiện nếu thiếu nguồn vốn từ việc bán tín chỉ carbon quốc tế.

Việc triển khai Điều 6 không chỉ đơn thuần là mua bán tín chỉ, mà là sự tổng hòa của quản trị quốc gia, kế toán minh bạch và chiến lược ngoại giao khí hậu. Những kiến thức mà Khóa học cung cấp sẽ là tiền đề để chúng ta xây dựng các khuyến nghị chính sách sát thực tế, giúp quốc gia tận dụng tối đa dòng vốn quốc tế cho lộ trình Net Zero.

Thông qua các hoạt động đào tạo và hợp tác quốc tế, Viện Địa lý nhân văn và Phát triển bền vững tiếp tục khẳng định vai trò của mình trong nghiên cứu khoa học và tư vấn chính sách về phát triển bền vững, đồng thời góp phần nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ nghiên cứu trong việc tiếp cận và vận dụng các kinh nghiệm quốc tế vào thực tiễn Việt Nam.