Chuyển đổi số, chuyển đổi xanh - động lực cho phát triển bền vững của doanh nghiệp Việt Nam

Thứ Ba, 23/06/2026

Khu vực doanh nghiệp là lực lượng sản xuất chủ yếu, động lực quan trọng của tăng trưởng kinh tế và là một trong những nhân tố quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia. Sự phát triển của cộng đồng doanh nghiệp không chỉ phản ánh sức khỏe và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, mà còn góp phần quyết định trình độ công nghệ, khả năng đổi mới sáng tạo, mức độ tự chủ và vị thế của quốc gia trong chuỗi giá trị toàn cầu. Trong bối cảnh kỷ nguyên số và yêu cầu phát triển bền vững ngày càng sâu rộng, việc vượt qua các mô hình tăng trưởng truyền thống để đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh không còn đơn thuần là một lựa chọn kinh doanh, mà đã trở thành yêu cầu tất yếu để doanh nghiệp nâng cao năng suất, củng cố năng lực cạnh tranh, tạo dựng lợi thế dài hạn và khẳng định vị thế trên bản đồ kinh tế toàn cầu, qua đó góp phần nâng cao sức mạnh và vị thế của nền kinh tế quốc gia. Hội thảo “Thúc đẩy doanh nghiệp áp dụng chuyển đổi số, chuyển đổi xanh nhằm cải thiện năng suất và việc làm thỏa đáng - Góc nhìn từ thực tiễn” do Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể, Bộ Tài chính phối hợp với Tổ chức Lao động Quốc tế tại Việt Nam (ILO) và các đối tác liên quan tổ chức trong khuôn khổ Dự án “Hệ sinh thái năng suất vì việc làm bền vững” (PE4DW) tập trung vào chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa; kinh nghiệm quốc tế và các mô hình hỗ trợ cải thiện năng suất; giải pháp thúc đẩy doanh nghiệp tham gia chuỗi giá trị, mở rộng thị trường quốc tế và thực hiện đồng thời chuyển đổi số, chuyển đổi xanh.

Toàn cảnh Hội thảo (Ảnh: ThS. Vũ Thị Chanh)

Chuyển đổi số, chuyển đổi xanh trở thành yêu cầu tất yếu

Trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và yêu cầu phát triển bền vững ngày càng gia tăng, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, hay còn gọi là chuyển đổi kép, không còn là lựa chọn mang tính khuyến khích mà đã trở thành yêu cầu tất yếu đối với doanh nghiệp Việt Nam. Chuyển đổi số trong doanh nghiệp là quá trình ứng dụng đồng bộ công nghệ số vào hoạt động sản xuất, kinh doanh và quản trị, bao gồm số hóa dữ liệu; chuẩn hóa, tự động hóa quy trình; kết nối các bộ phận và chuỗi cung ứng; khai thác dữ liệu phục vụ dự báo, ra quyết định; phát triển sản phẩm, dịch vụ, kênh phân phối và mô hình kinh doanh mới; đồng thời nâng cao năng lực số của đội ngũ lao động. Quá trình này giúp doanh nghiệp giảm chi phí, nâng cao năng suất, chất lượng quản trị, khả năng thích ứng và trải nghiệm khách hàng. Trong khi đó, chuyển đổi xanh là quá trình điều chỉnh công nghệ, quy trình sản xuất, phương thức quản trị và mô hình kinh doanh theo hướng sử dụng tiết kiệm, hiệu quả tài nguyên và năng lượng; ưu tiên năng lượng sạch, nguyên liệu thân thiện với môi trường; giảm chất thải, ô nhiễm và phát thải khí nhà kính; thúc đẩy sản xuất sạch hơn, kinh tế tuần hoàn, thiết kế sinh thái và trách nhiệm môi trường – xã hội trong toàn bộ chuỗi giá trị. Chuyển đổi xanh không chỉ giúp doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường, yêu cầu ESG và quy định của thị trường quốc tế, mà còn giảm thiểu rủi ro, nâng cao khả năng tiếp cận vốn, thị trường và củng cố năng lực cạnh tranh trong dài hạn.

Sự kết hợp giữa hai quá trình này tạo điều kiện để doanh nghiệp đổi mới mô hình sản xuất, kinh doanh; nâng cao khả năng thích ứng trước những biến động của thị trường; đáp ứng yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, dấu chân carbon và các tiêu chuẩn môi trường, xã hội và quản trị doanh nghiệp. Đây cũng là cơ sở quan trọng để khu vực doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng và chuỗi giá trị toàn cầu.

TS. Trần Thị Thu Huyền – Viện Địa lý nhân văn và Phát triển bền vững chụp ảnh cùng Bà Gulmira Asanbaeva - Giám đốc Dự án “Hệ sinh thái năng suất vì việc làm bền vững” và Ban Tổ chức Hội thảo

(Ảnh: Vũ Thị Chanh)

Hoàn thiện hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp

Các chủ trương, cơ chế và chương trình hỗ trợ khu vực kinh tế tư nhân như Nghị quyết số 68-NQ/TW đã tạo khuôn khổ định hướng quan trọng nhằm cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh; thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh; đồng thời khuyến khích hình thành các doanh nghiệp tư nhân có năng lực cạnh tranh ở khu vực và trên thế giới.

Chương trình Go Global giai đoạn 2026–2035 được định hướng theo cách tiếp cận hệ sinh thái, theo đó quá trình nâng cao năng lực quốc tế hóa, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh của doanh nghiệp không được xem là những hoạt động riêng lẻ, mà là kết quả của sự tương tác, liên kết và bổ trợ giữa nhiều chủ thể, nguồn lực và thiết chế trong nền kinh tế. Hệ sinh thái này bao gồm Nhà nước với vai trò kiến tạo thể chế, xây dựng tiêu chuẩn, phát triển hạ tầng số và hạ tầng xanh; doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm trong đổi mới mô hình kinh doanh và tổ chức lại hoạt động sản xuất; các tổ chức tài chính cung cấp nguồn vốn và công cụ tài chính xanh; viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp công nghệ cung cấp tri thức, công nghệ và nhân lực; các hiệp hội ngành nghề, tổ chức tư vấn và trung gian hỗ trợ kết nối thị trường, chuỗi cung ứng và đối tác quốc tế. Trong hệ sinh thái đó, chuyển đổi số được hỗ trợ bởi hạ tầng kết nối, nền tảng số, dữ liệu, an ninh mạng, các tiêu chuẩn tương thích và năng lực số của doanh nghiệp. Trong khi đó, chuyển đổi xanh được thúc đẩy thông qua công nghệ sạch, năng lượng tái tạo, tài chính xanh, hệ thống đo lường và kiểm kê phát thải, tiêu chuẩn môi trường, mô hình kinh tế tuần hoàn và cơ chế chứng nhận bền vững.

Chuyển đổi số và chuyển đổi xanh không chỉ là vấn đề nội bộ của từng đơn vị sản xuất, kinh doanh mà còn là một bộ phận cấu thành của hệ sinh thái phát triển kinh tế trên từng địa bàn. Hiệu quả chuyển đổi của doanh nghiệp phụ thuộc vào mức độ hoàn thiện và khả năng phối hợp của hệ sinh thái hỗ trợ, bao gồm thể chế, chính sách, kết cấu hạ tầng số và hạ tầng xanh, nguồn nhân lực, công nghệ, tài chính, dữ liệu, dịch vụ tư vấn, các tổ chức nghiên cứu – đào tạo, hiệp hội ngành nghề và mạng lưới liên kết giữa doanh nghiệp với chính quyền, thị trường và cộng đồng. Đồng thời, năng lực chuyển đổi của doanh nghiệp cũng tác động trở lại đối với sự phát triển của hệ sinh thái thông qua việc hình thành nhu cầu công nghệ, nâng cao tiêu chuẩn sản xuất, thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị, đổi mới phương thức quản trị và lan tỏa các thực hành kinh doanh bền vững. Vì vậy, mức độ thành công của chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và xây dựng thương hiệu doanh nghiệp có ảnh hưởng trực tiếp đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế, năng suất và chất lượng tăng trưởng, khả năng tạo việc làm, hiệu quả sử dụng tài nguyên, mức độ giảm phát thải và năng lực cạnh tranh của từng địa phương, vùng và lãnh thổ.

Các trao đổi tại hội thảo về những hạn chế trong tiếp cận công nghệ, nguồn vốn, nhân lực chất lượng cao, thông tin thị trường và năng lực quản trị là nguồn tư liệu thực tiễn có giá trị. Việc thúc đẩy thực hành ESG trong doanh nghiệp có mối liên hệ chặt chẽ với các nghiên cứu về phát triển bền vững.

Mở rộng hợp tác nghiên cứu và tư vấn chính sách

Thông qua các hội thảo và diễn đàn chuyên môn, Viện Địa lý nhân văn và Phát triển bền vững tăng cường kết nối, trao đổi và hợp tác với các cơ quan quản lý nhà nước, Tổ chức Lao động Quốc tế, các hiệp hội ngành hàng, tổ chức hỗ trợ doanh nghiệp và cộng đồng doanh nghiệp, qua đó góp phần chia sẻ tri thức, nhận diện nhu cầu thực tiễn và thúc đẩy các sáng kiến hỗ trợ doanh nghiệp theo hướng bền vững. Những kinh nghiệm và vấn đề thực tiễn được trao đổi tại hội thảo sẽ là nguồn tham khảo cho các nghiên cứu về chuyển dịch cơ cấu kinh tế, phát triển vùng và địa phương, quản lý tài nguyên, phát triển cộng đồng, việc làm bền vững và xây dựng chính sách hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình xây dựng và hoàn thiện các chính sách hỗ trợ quá trình chuyển đổi số, chuyển đổi xanh ở các vùng và địa phương của Việt Nam trong giai đoạn tới.