Trong khuôn khổ đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ về hoàn thiện pháp luật về bảo vệ môi trường (của Bộ Nông nghiệp và Môi trường): “Nghiên cứu cơ sở khoa học và thực tiễn đề xuất hoàn thiện các chính sách về hợp tác công tư, thu hút đầu tư tư nhân trong thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn sinh hoạt theo Luật Bảo vệ môi trường”, Viện Địa lý nhân văn và Phát triển bền vững phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Ninh tổ chức Tọa đàm “Mô hình hợp tác công tư, thu hút đầu tư tư nhân trong triển khai dự án xử lý chất thải rắn sinh hoạt tỉnh Quảng Ninh: thực trạng và giải pháp”.

Mục tiêu của Tọa đàm nhằm đánh giá tổng thể, toàn diện công tác quản lý CTRSH tỉnh Quảng Ninh; thực trạng thu hút đầu tư tư nhân, sự tham gia của doanh nghiệp (bao gồm các công ty nhà nước, nhà đầu tư tư nhân) trong các hoạt động thu gom, vận chuyển, xử lý CTRSH; giải pháp và chính sách thu hút đầu tư, hợp tác công tư… đối với các dự án xử lý CTRSH trên địa bàn tỉnh. Đồng thời, có thêm thông tin, dữ liệu để Viện Địa lý nhân văn và Phát triển bền vững cung cấp những luận cứ khoa học cho Chính phủ trong hoạch định các chính sách, giải pháp bảo vệ môi trường, phát triển nhanh và bền vững đất nước.

Tham dự Tọa đàm có đại diện các Sở, ban ngành của tỉnh Quảng Ninh (Sở Nông nghiệp và Môi trường, Xây dựng, Tài chính, Công Thương, Khoa học và Công nghệ; Ban quản lý Khu kinh tế Quảng Ninh; Các Ban quản lý dự án đầu tư xây dựng: Khu vực I tỉnh Quảng Ninh; Khu vực II tỉnh Quảng Ninh); đại diện các doanh nghiệp, nhà đầu tư trong lĩnh vực xử lý chất thải: Công ty CP môi trường Thuận Thành, Công ty CP Tập đoàn INDEVCO, Công ty CP Cẩm Thạch Xanh, Công ty CP Đầu tư và Xây dựng Việt Long…

Phát biểu tại Tọa đàm, TS. Nguyễn Đình Đáp (Viện Địa lý nhân văn và Phát triển bền vững) cho biết, theo Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, nhà nước khuyến khích xã hội hóa, áp dụng mô hình hợp tác công tư trong hoạt động thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn sinh hoạt. Đồng thời, Luật Đối tác công tư (PPP) năm 2020 cũng đã tạo ra cơ sở pháp lý và khung cơ chế quan trọng để triển khai các dự án PPP trong lĩnh vực xử lý chất thải. Thông qua hợp tác công tư, các công nghệ tiên tiến như đốt rác phát điện có thể được ứng dụng, góp phần cải thiện môi trường, tối ưu hóa việc tái sử dụng và khai thác giá trị từ chất thải. Tuy nhiên, mặc dù hệ thống pháp luật về PPP và bảo vệ môi trường đã từng bước được hoàn thiện, nhưng số lượng dự án PPP trong lĩnh vực chất thải sinh hoạt còn rất hạn chế. Một số quy định về lựa chọn nhà đầu tư, định mức kinh tế - kỹ thuật, đơn giá dịch vụ và cơ chế hỗ trợ đầu tư còn thiếu đồng bộ, làm giảm tính hấp dẫn đối với doanh nghiệp.

Hiện nay, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang xây dựng và lấy ý kiến đối với dự thảo sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường, đặc biệt là nội dung liên quan đến hoạt động đầu tư trong lĩnh vực xử lý chất thải rắn sinh hoạt, nhằm tạo hành lang pháp lý đồng bộ và khả thi hơn cho triển khai thực tế. Do đó, mục tiêu của Tọa đàm nhằm đề xuất các giải pháp chính sách quản lý, giải pháp xây dựng mô hình hợp tác công tư trong quản lý chất thải rắn sinh hoạt hiệu quả, từ đó tham mưu, hoàn thiện các chính sách, quy định của pháp luật có liên quan.

Chia sẻ tại buổi Tọa đàm, ThS. Nguyễn Văn Phấn - Giám đốc Trung tâm Giáo dục và Truyền thông môi trường (VUSTA) cho biết,  Luật Bảo vệ môi trường 2020 và Nghị định 08/2022/NĐ-CP, Nghị định 45/2022/NĐ-CP, cơ chế PPP và đấu thầu dịch vụ công đã đưa ra các điều khoản quy định để hình thành khung chính sách thu hút đầu tư, huy động tư nhân, xã hội hóa thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn sinh hoạt. Tuy nhiên, Ths. Nguyễn Văn Phấn cho rằng, cần tiếp tục hoàn thiện, nhất là chủ trương lớn của Đảng theo Nghị quyết 68-NQ/TW ngày 04/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân; triển khai sửa Luật Bảo vệ môi trường áp dụng cho lĩnh vực chất thải.

Trong bối cảnh lượng chất thải sinh hoạt phát sinh ngày càng tăng (khoảng 72.315 tấn/ngày năm 2025), nhu cầu đầu tư hạ tầng thu gom, vận chuyển và xử lý rất lớn trong khi nguồn lực ngân sách còn hạn chế, việc thu hút đầu tư tư nhân và triển khai các dự án PPP góp phần bổ sung nguồn vốn đầu tư, giảm áp lực chi ngân sách và đẩy nhanh tiến độ đầu tư các công trình xử lý hiện đại. Sự tham gia của khu vực tư nhân không chỉ giải quyết nhu cầu xử lý chất thải mà còn tạo động lực phát triển thị trường dịch vụ môi trường, thúc đẩy tái chế, thu hồi năng lượng, sản xuất nguyên liệu thứ cấp và hình thành ngành công nghiệp môi trường hiện đại, phù hợp với định hướng phát triển kinh tế tuần hoàn.

Đối với tỉnh Quảng Ninh, theo ThS. Nguyễn Thị Thu Thuỷ - Phó Chi cục trưởng Chi cục Bảo vệ môi trường tỉnh Quảng Ninh, mỗi ngày trên địa bàn Quảng Ninh phát sinh khoảng 1.100 tấn chất thải rắn sinh hoạt. Phần lớn lượng rác này đang được xử lý bằng phương pháp đốt, hoặc chôn lấp - phù hợp với điều kiện hiện nay, nhưng về lâu dài có nguy cơ ảnh hưởng đến môi trường. Trong bối cảnh lượng chất thải rắn sinh hoạt ngày càng tăng và yêu cầu bảo vệ môi trường ngày càng cao, việc đổi mới công nghệ, mở rộng quy mô, nâng cao công suất và chất lượng xử lý chất thải rắn sinh hoạt là nhiệm vụ cấp thiết, góp phần xây dựng Quảng Ninh xanh, sạch, bền vững.

Theo Quy hoạch tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến 2050 (phê duyệt tại Quyết định số 80/QĐ-TTg ngày 11/02/2023 của Thủ tướng Chính phủ), toàn tỉnh quy hoạch 17 khu, cụm xử lý chất thải rắn sinh hoạt. Đến nay, 10 khu đã được đưa vào vận hành, 3 khu đang đầu tư và 4 khu chưa triển khai. Tuy nhiên, nhiều dự án quy mô lớn, liên vùng chậm tiến độ, ảnh hưởng nghiêm trọng đến công suất xử lý rác chung của tỉnh. Điển hình là Trung tâm Xử lý chất thải rắn sinh hoạt xã Thống Nhất (do Tập đoàn INDEVCO làm chủ đầu tư, công suất 900 tấn/ngày) đã chậm hơn 60 tháng, cùng các dự án tại Mông Dương, Đông Ngũ, Đài Xuyên và Tràng Lương. Trước thực trạng đó, tỉnh Quảng Ninh đang tích cực thu hút đầu tư, khuyến khích các đơn vị nâng cao công suất, đổi mới công nghệ xử lý rác.

Tiêu biểu là Khu xử lý rác Khe Giang (phường Yên Tử) do Công ty CP Đầu tư và Xây dựng Việt Long đầu tư, hiện xử lý ổn định 400-600 tấn rác/ngày cho nhiều địa phương. Ông Lê Quang Thắng - Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Công ty CP Đầu tư và Xây dựng Việt Long, mục tiêu của đơn vị là hoàn thành lộ trình đổi mới công nghệ trong năm 2026, góp phần hiện đại hoá, bền vững hoá công tác xử lý chất thải rắn sinh hoạt của tỉnh. Đơn vị đầu tư đang triển khai công nghệ khí hoá phát điện được coi là giải pháp tiên tiến giúp xử lý triệt để tro xỉ, đồng thời tạo ra nguồn điện tái sử dụng.

Chia sẻ tại Tọa đàm, các đại biểu cũng cho rằng, bên cạnh những kết quả đạt được, công tác xử lý rác thải trên địa bàn tỉnh vẫn còn không ít khó khăn. Hạ tầng xử lý chưa đồng bộ, một số khu xử lý chậm triển khai; việc xã hội hóa còn hạn chế do chi phí đầu tư lớn. Ở nhiều địa phương, nhất là vùng sâu, vùng xa, công tác thu gom, vận chuyển rác còn gặp khó khăn, chi phí cao.

Ngoài ra, các doanh nghiệp thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải cũng chỉ ra những hạn chế, bất cập như: mô hình thu gom, vận chuyển rác thải manh mún, trong đó mặc dù tồn tại tới 13 khu xử lý (từng xã), 6 khu liên xã (do Nhà nước đầu tư) và 1 khu liên xã (do doanh nghiệp đầu tư), song mỗi xã/phường lại ký hợp đồng riêng với nhiều tổ thu gom tư nhân hoặc hợp tác xã. Quản trị phân mảnh dẫn tới chi phí cao, khó kiểm soát chuẩn dịch vụ và an toàn lao động. Trong đó, cán bộ môi trường cấp xã vốn ít (1-2 người), nay gánh thêm khâu tổ chức đấu thầu, giám sát hợp đồng, kiểm đếm khối lượng. Nếu phân tán về từng xã chủ quản, cần có hướng dẫn cụ thể. Từ đó, đặt ra vấn đề cần có giải pháp xử lý kịp thời, tránh để xảy ra “khoảng trống dịch vụ công” tại các xã chưa kịp kiện toàn tổ chức sự nghiệp, trong khi lượng rác tiếp tục tăng theo đà du lịch và đô thị hóa.

Theo ông Lê Quang Thắng - Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Đầu tư và Xây dựng Việt Long cho biết, một số bất cập về thể chế cần được tháo gỡ, nhiều quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật được ban hành nhưng thiếu sự tham gia góp ý của cộng đồng doanh nghiệp, dẫn đến tính khả thi chưa cao. Ngoài ra, trong quá trình triển khai dự án, doanh nghiệp gặp khó khăn do sự chồng chéo giữa các quy hoạch: Từ quy hoạch ngành điện, quy hoạch xây dựng đến quy hoạch môi trường và sử dụng đất. Vì thế, doanh nghiệp đề nghị cắt giảm tối đa các thủ tục, giấy phép theo tinh thần chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, đặc biệt là các thủ tục liên quan đến Quy hoạch điện, thủ tục đấu thầu, lựa chọn nhà đầu tư…

TS Nguyễn Đình Đáp cho biết, Luật Bảo vệ môi trường dự kiến sẽ được sửa đổi, thông qua vào năm 2026, nhằm giải quyết thấu đáo hơn những vướng mắc, bất cập. Vì thế, thông qua nghiên cứu, thu thập dữ liệu sẽ kiến nghị các cơ quan liên quan ban hành thí điểm cơ chế, chính sách đặc thù trong việc đầu tư xử lý chất thải rắn sinh hoạt nhằm giúp các địa phương có điều kiện thu hút đầu tư các dự án, cơ sở xử lý chất thải rắn sinh hoạt, đồng thời giải quyết được tình trạng ùn ứ chất thải rắn sinh hoạt trong thực tế hiện nay, đáp ứng nguyện vọng và lòng mong mỏi của nhân dân.

Đề xuất hoàn thiện khung Chính sách thu hút đầu tư, huy động tư nhân, xã hội hóa thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn sinh hoạt theo Luật Bảo vệ môi trường, các đại biểu cho rằng, trước hết các cơ quan chức năng cần hoàn thiện quy hoạch mạng lưới thu gom, xử lý chất thải rắn sinh hoạt, hoàn thiện tiêu chuẩn kỹ thuật - môi trường cho dự án; xây dựng cơ chế giá dịch vụ và phí rác minh bạch, đủ bù chi phí; ưu đãi tài chính để thu hút doanh nghiệp; cơ chế hỗ trợ đầu tư công, tư; đồng thời, cần hoàn thiện cơ chế đấu thầu, lựa chọn nhà đầu tư; chính sách phân loại rác, nguyên liệu đầu vào ổn định; tăng minh bạch, giám sát và trách nhiệm giải trình…

Tại Tọa đàm, các đại biểu tập trung thảo luận về các vấn đề liên quan đến xã hội hóa, hợp tác công tư trong xử lý chất thải rắn sinh hoạt; kinh nghiệm xây dựng cơ chế, chính sách khuyến khích, thu hút đầu tư trong thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn sinh hoạt của một số nước trên thế giới; vai trò của Quỹ đầu tư trong bảo vệ môi trường... Cùng với đó, các đại biểu đề xuất chính sách quản lý, giải pháp xây dựng mô hình hợp tác công tư trong phân loại, thu gom, vận chuyển, tái chế, xử lý chất thải rắn sinh hoạt trong bối cảnh triển khai chính quyền địa phương 2 cấp.

Tin bài và ảnh: TS. Nguyễn Đình Đáp