Mở đầu

Sắp xếp đơn vị hành chính và triển khai vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp là bước ngoặt quan trọng trong tiến trình cải cách hành chính quốc gia. Tuy nhiên, quá trình sáp nhập và điều chỉnh địa giới hành chính không đơn thuần là việc thu gọn đầu mối bộ máy, cắt giảm biên chế hay phân định lại thẩm quyền pháp lý. Đằng sau những đường ranh giới trên bản đồ hành chính là sự biến đổi sâu sắc của một "Lãnh thổ sống" (Lived Territory) — nơi diễn ra mọi hoạt động sinh kế, phân bố dân cư, tiếp cận dịch vụ công, sinh hoạt văn hóa - tâm linh và quản trị cộng đồng của người dân.

Đặt trong bối cảnh đó, công trình "Kiến tạo không gian phát triển bền vững trong bối cảnh sắp xếp đơn vị hành chính ở Việt Nam" ra đời như một sự phản ứng khoa học kịp thời, cung cấp hệ thống luận cứ lý luận và thực tiễn vững chắc cho các nhà hoạch định chính sách, các nhà nghiên cứu và chính quyền các cấp.

Cấu trúc nội dung:

Tập Kỷ yếu hội thảo tập hợp hơn 40 bài tham luận khoa học đặc sắc, được tổ chức phản biện độc lập khắt khe và sắp xếp logic theo 5 chủ đề lớn:

Chủ đề 1: Cơ sở lý luận và các tiếp cận về kiến tạo không gian phát triển bền vững (Bài 1 đến Bài 10). Tập trung làm rõ hệ thống lý thuyết về kiến tạo không gian, góc nhìn từ Địa lý nhân văn, Xã hội học, Thể chế điều phối vùng, Kinh tế xanh, Kinh tế tuần hoàn và Công bằng không gian (Spatial Justice).

Chủ đề 2: Sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức lại không gian phát triển: Tác động, quản trị và kinh nghiệm quốc tế (Bài 11 đến Bài 20). Phân tích thực tiễn chuyển đổi từ phân mảnh sang tích hợp không gian, triển khai mô hình chính quyền hai cấp, đánh giá tác động tới dịch chuyển liên kết vùng, quản trị gần dân; đồng thời đúc kết kinh nghiệm quốc tế hữu ích (như trường hợp Nhật Bản,...).

Chủ đề 3: Kiến tạo không gian phát triển kinh tế, nông nghiệp và du lịch theo hướng xanh, bền vững (Bài 21 đến Bài 30). Đi sâu vào các bài toán kinh tế cụ thể: tổ chức không gian nông nghiệp, chuỗi giá trị nông nghiệp vùng, thu hút FDI, phát triển du lịch tái tạo và hệ thống hạ tầng lưu dịch vụ - du lịch sau sáp nhập tại nhiều địa phương trọng điểm (TP. Hồ Chí Minh, Lâm Đồng, Bắc Ninh, Gia Lai, Khánh Hòa, Mai Châu,...).

Chủ đề 4: Không gian văn hóa, xã hội và đời sống cộng đồng trong bối cảnh sắp xếp đơn vị hành chính (Bài 31 đến Bài 36). Khai thác chiều cạnh "nguồn lực mềm" và vốn xã hội: tính mở của cấu trúc làng xã, bảo tồn văn hóa - di sản, không gian công cộng, kiến tạo không gian văn hóa hiếu học và tác động đa chiều đến sự gắn kết cộng đồng.

Chủ đề 5: Công nghệ số và dữ liệu không gian trong quản trị lãnh thổ sau sắp xếp đơn vị hành chính (Bài 37 đến Bài 44). Đón đầu xu hướng hiện đại bằng việc ứng dụng Công nghệ thông tin địa lý (GIS), Trí tuệ nhân tạo (AI), Dữ liệu lớn (Big Data) và Viễn thám trong thiết lập cơ sở dữ liệu lãnh thổ, quản trị quy hoạch đa quy mô và thúc đẩy chuyển đổi số ở cấp cơ sở.

Những giá trị nổi bật của cuốn sách

Chuyển đổi góc nhìn từ "Đơn vị hành chính" sang "Lãnh thổ sống": Nội dung sách chỉ ra rằng, việc sáp nhập không đơn thuần là ghép nối ranh giới địa lý. Cuốn sách nhấn mạnh góc nhìn Địa lý nhân văn và Xã hội học — nơi con người, sinh kế, bản sắc, ký ức nơi chốn (sense of place) và các dịch vụ công được đặt vào vị trí trung tâm của mọi chiến lược kiến tạo.

Đề cao tính "Công bằng không gian" (Spatial Justice): Cuốn sách phân tích trực diện những nguy cơ bất bình đẳng phát sinh sau sáp nhập: chênh lệch khoảng cách trung tâm - ngoại vi, rào cản di chuyển tiếp cận trạm y tế, trường học, dịch vụ hành chính của nhóm yếu thế (người cao tuổi, người nghèo, hộ xa trung tâm,...), từ đó gợi mở các giải pháp dịch vụ công lưu động, điểm vệ tinh linh hoạt.

Tích hợp công nghệ hiện đại trong quản trị lãnh thổ: Khác với các tài liệu cải cách hành chính truyền thống, cuốn sách dành trọn một phần lớn để khẳng định vai trò của GIS, AI và Big Data. Việc số hóa bản đồ dữ liệu dân cư, hạ tầng và tài nguyên giúp chính quyền cấp cơ sở chuyển từ quản trị dựa trên báo cáo văn bản sang quản trị dựa trên dữ liệu không gian trực quan và bằng chứng khoa học.

Nghiêm túc và minh bạch về liêm chính học thuật: Một điểm độc đáo đặc biệt của ấn phẩm này là Ban tổ chức đã tiên phong yêu cầu các tác giả cam kết và minh bạch việc sử dụng các công cụ Trí tuệ nhân tạo (AI) trong quá trình chuẩn bị bài viết, thể hiện chuẩn mực cao về liêm chính khoa học trong thời đại số.

Kết luận

Ấn phẩm "Kiến tạo không gian phát triển bền vững trong bối cảnh sắp xếp đơn vị hành chính ở Việt Nam" là một công trình nghiên cứu đa ngành, liên ngành có giá trị lý luận sâu sắc và tính ứng dụng thực tiễn rất cao. Sách là tài liệu tham khảo quý giá dành cho: Các nhà quản lý, hoạch định chính sách: Cung cấp góc nhìn toàn diện để điều chỉnh quy hoạch, tối ưu hóa mạng lưới dịch vụ công và xây dựng thể chế quản trị cấp địa phương sau sáp nhập; Giảng viên, nghiên cứu sinh, sinh viên: Thuộc các chuyên ngành Địa lý, Xã hội học, Quy hoạch đô thị - nông thôn, Quản lý công, Kinh tế phát triển và Khoa học quản lý; Những ai quan tâm đến sự phát triển của cộng đồng và lãnh thổ: Muốn tìm hiểu sâu hơn về những chuyển biến xã hội, văn hóa và sinh kế tại các địa phương trong giai đoạn cải cách hành chính lịch sử này.