Là cơ quan nghiên cứu quy tụ đội ngũ nhà khoa học đa ngành và giàu kinh nghiệm, Viện Địa lý nhân văn và Phát triển bền vững sở hữu lợi thế trong việc triển khai các phương pháp nghiên cứu dựa trên trí tuệ tập thể. Tận dụng nền tảng thuận lợi này, thời gian qua, kỹ thuật Delphi – phương pháp tìm kiếm sự đồng thuận chuyên gia qua nhiều vòng khảo sát – đã được ứng dụng hiệu quả trong nhiều nhiệm vụ khoa học, giúp giải quyết bài toán định lượng hóa các đánh giá định tính và nâng cao độ tin cậy cho các báo cáo khoa học.

Cách tiếp cận khách quan từ ý kiến chuyên gia

Trong nghiên cứu khoa học xã hội, đặc biệt là các vấn đề liên quan đến chính sách hay phát triển bền vững, việc tổng hợp ý kiến chuyên gia thường gặp thách thức về sự khách quan. Các phương pháp toạ đàm hay hội thảo truyền thống dù sôi nổi nhưng dễ bị chi phối bởi tâm lý đám đông hoặc ảnh hưởng từ những cá nhân có uy tín lớn.

Khắc phục hạn chế này, kỹ thuật Delphi cho phép các chuyên gia làm việc độc lập và ẩn danh. Tại Viện ta, khả năng huy động được mạng lưới các chuyên gia đầu ngành tham gia vào quy trình này là một thuận lợi cơ bản. Điều này đảm bảo dữ liệu đầu vào của nghiên cứu luôn đa chiều, sâu sắc và không bị thiên lệch, tạo tiền đề vững chắc cho các kết luận khoa học.

Quy trình chặt chẽ để đạt sự đồng thuận

Khác với các phương pháp khảo sát thông thường chỉ thực hiện một lần, kỹ thuật Delphi đòi hỏi sự kiên trì qua một quy trình lặp lại, thường được nhóm nghiên cứu triển khai qua ba bước gắn kết: Đánh giá – phản hồi – đánh giá. Điểm ưu việt nhất nằm ở vòng cuối cùng, khi nhóm nghiên cứu gửi lại kết quả thống kê trung bình của tập thể cho từng cá nhân. Lúc này, các chuyên gia có cơ hội xem xét lại quan điểm của mình khi tham chiếu với ý kiến chung. Cơ chế này giúp lọc bỏ các nhận định cảm tính và hội tụ về một phương án có độ đồng thuận cao nhất. 

Hình 1. Quá trình thực hiện tính toán mức độ đồng thuận của chuyên gia theo kỹ thuật Delphi

Hiệu quả thực tiễn trong nghiên cứu phát triển bền vững

Tính hiệu quả của phương pháp Delphi đã được minh chứng qua thực tiễn triển khai các đề tài tại Viện, điển hình như trong các nghiên cứu gần đây về xác định tiêu chí quản lý chất thải nhựa theo kinh tế tuần hoàn, hay việc thực hiện ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) trong doanh nghiệp. Đối với một chủ đề mới, phức tạp và thiếu dữ liệu lịch sử như ESG, các mô hình định lượng truyền thống thường gặp khó khăn.

Thông qua kỹ thuật Delphi, nhóm nghiên cứu đã xây dựng thành công bộ tiêu chí đánh giá quản lý chất thải nhựa theo kinh tế tuần hoàn, xác định yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện ESG phù hợp với bối cảnh doanh nghiệp Việt Nam. Kết quả thu được không chỉ là các chỉ số thống kê, mà là sự kết tinh kinh nghiệm thực tiễn của các chuyên gia.

Hội đồng nghiệm thu đề tài thực hiện ESG trong phát triển bền vững

ở doanh nghiệp Việt Nam

Ảnh: Hồng Anh

Kết luận

Việc chuẩn hóa và áp dụng các kỹ thuật nghiên cứu hiện đại như Delphi đang góp phần quan trọng vào việc nâng cao hàm lượng khoa học trong các sản phẩm của Viện. Đây là hướng đi cần tiếp tục được nhân rộng để phát huy tối đa nguồn lực con người và mạng lưới chuyên gia sâu rộng mà Viện đang sở hữu. Không chỉ thể, chúng ta có thể khám phá sâu hơn về việc chuẩn hóa định nghĩa mức độ đồng thuận trong kỹ thuật Delphi trong các bài viết tiếp theo.

Tin bài: Trịnh Thị Tuyết Dung - Phòng Địa lý Môi trường và Phát triển bền vững