Việt Nam tham gia chuỗi giá trị toàn cầu và cơ hội bứt phá từ các Nghị quyết mới của Đảng
Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, các
Nghị quyết mới của Đảng không chỉ là “kim chỉ nam” chiến lược mà còn tạo ra cơ
hội bứt phá để thúc đẩy năng lực sản xuất nội địa, nâng cao giá trị gia tăng và
tăng cường vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Việt Nam tham gia chuỗi giá trị toàn cầu trong giai đoạn 2015
- 2024
Trong
giai đoạn 2015 - 2024, nền kinh tế Việt Nam có sự mở rộng và cải thiện về quy
mô, giá trị thương mại quốc tế, giá trị gia tăng, vị trí và mức độ tham gia chuỗi
giá trị toàn cầu. Cụ thể, từ năm 2015 đến năm 2024:
-
Tổng sản phẩm trong nước tăng từ 5.191,3 nghìn tỷ VND trong lên đến 11.510,3
nghìn tỷ VND, tổng thu nhập quốc gia tăng từ 4.927,9 nghìn tỷ VND lên đến
11.131,0 nghìn tỷ VND, giá trị xuất khẩu từ 3.785,7 nghìn tỷ VND lên đến
10.427,9 nghìn tỷ VND và tăng giá trị nhập khẩu từ 3.737,3 nghìn tỷ VND lên đến
9.626,1 nghìn tỷ VND (Cục Thống kê - Bộ Tài chính, 2026).
-
Quy mô của các ngành kinh tế theo tăng từ 851,4 tỷ USD lên đến 2.137,5 tỷ USD,
giá trị gia tăng tăng từ 173,9 tỷ USD lên đến 437,6 tỷ USD, chỉ số tham gia chuỗi
giá trị toàn cầu bằng cả liên kết ngược và liên kết xuôi tăng từ 0,526 lên đến
0,575, chỉ số vị trí trong chuỗi giá trị toàn cầu tăng từ 0,931 lên đến 0,952,
chỉ số tham gia chuỗi giá trị toàn cầu bằng liên kết ngược tăng từ 0,412 lên đến
0,470 và chỉ số tham gia chuỗi giá trị toàn cầu bằng liên kết xuôi giảm từ
0,114 xuống còn 0,105 (Asian Developmenk Bank, 2026).
Quy
mô, thương mại quốc tế và sự tham gia chuỗi giá trị toàn cầu
của
nền kinh tế Việt Nam trong giai đoạn 2015 - 2024










Nguồn: Tổng hợp từ cơ sở dữ liệu của
Cục Thống kê - Bộ Tài chính (2026)
và Asian Developmenk Bank (2026)
Trong
giai đoạn này, sự tham gia chuỗi giá trị toàn cầu của nền kinh tế Việt Nam cho
thấy một bức tranh rất tích cực về vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn
cầu:
Thứ
nhất, tổng giá trị và giá trị gia tăng của nền kinh tế tăng đều qua các năm cho
thấy độ bền bỉ cao và khả năng chống chịu tốt của nền kinh tế quốc gia, ngay cả
trong thời kỳ kinh tế thế giới chịu ảnh hưởng nặng nề của đại dịch COVID-19 và
các biến động vĩ mô phức tạp khác. Đồng thời, nền kinh tế quốc gia cũng đã dần
tự chủ về đầu vào sản xuất và nâng cao trình độ kỹ thuật để duy trì mức giá trị
gia tăng không suy giảm.
Thứ
hai, mức độ tham gia và chỉ số vị trí trong chuỗi giá trị toàn cầu của nền kinh
tế có xu hướng tăng cho thấy sự dịch chuyển về phía thượng nguồn của chuỗi giá
trị là các công đoạn đòi hỏi hàm lượng tri thức, vốn và công nghệ cao hơn thay
vì chỉ nhập khẩu bán thành phẩm để lắp ráp phục vụ xuất khẩu sản phẩm cuối cùng,
đem về lợi nhuận và giá trị gia tăng cao hơn trên mỗi đơn vị sản phẩm, qua đó
có sức ảnh hưởng lớn hơn đến chuỗi cung ứng và tạo ra vị thế “mặc cả” tốt hơn
trong các quan hệ thương mại quốc tế.
Thứ
ba, sự tham gia chuỗi giá trị toàn cầu bằng liên kết ngược có xu hướng tăng
trong khi sự tham gia chuỗi giá trị toàn cầu bằng liên kết xuôi có xu hướng giảm
cho thấy sự dịch chuyển của nền kinh tế quốc gia lên các công đoạn cao hơn
trong chuỗi giá trị và tập trung vào các đầu ra có giá trị gia tăng cao hơn. Điều
này phản ánh hàm lượng giá trị gia tăng nội địa được trực tiếp “đóng gói” trong
sản phẩm cuối cùng, khả năng nâng cấp sản xuất và tăng cường chiều sâu của các
ngành kinh tế trong nước - là sự chuyển đổi từ vai trò “người cung cấp đầu vào”
sang vai trò “người hoàn thiện sản phẩm”.
Chưa
kể đến, giá trị chỉ số Herfindahl - Hirschman (đo lường mức độ tập trung của thị
trường) trong xuất khẩu giá trị gia tăng của Việt Nam có xu hướng giảm từ 0,044
trong năm 2015 xuống còn 0,036 trong năm 2024 (Asian Developmenk Bank, 2026).
Điều này phản ánh một cơ cấu xuất khẩu ngày càng trở nên đa dạng hơn về thị trường
và danh mục sản phẩm với giá cả hợp lý và khả năng đổi mới cao, khả năng thích ứng
linh hoạt hơn của doanh nghiệp trước các biến động vĩ mô của thị trường trong bối
cảnh thị trường có sức ép cạnh tranh ngày càng cao và thị phần phân tán ngày
càng mạnh mẽ.
Kết
hợp với quy mô giá trị và giá trị gia tăng trong xuất khẩu tăng đều qua các năm
và sự chuyển dịch trong chuỗi giá trị toàn cầu, đây cũng là một kết quả mang ý
nghĩa chiến lược rât tích cực về tăng trưởng và chuyển dịch cấu trúc của nền
kinh tế Việt Nam, cho thấy khả năng sản xuất nhiều loại sản phẩm đa dạng và sự
hình thành một hệ sinh thái đa ngành, đa lĩnh vực. Về cơ bản, nền kinh tế Việt
Nam tăng trưởng lành mạnh, cạnh tranh và bền vững hơn, không còn là “điểm dừng
chân tạm thời” mà trở thành một “công xưởng đa năng” và mắt xích quan trọng của
nền kinh tế thế giới, dịch chuyển đến các công đoạn có giá trị gia tăng cao và
bền vững hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Nghị quyết số 59-NQ/TW của Bộ Chính trị về hội nhập quốc tế
trong tình hình mới và các Nghị quyết mới của Đảng
Nghị
quyết số 59-NQ/TW ngày 24/01/2025 của Bộ Chính trị về hội nhập quốc tế trong
tình hình mới xác định trong bối cảnh quốc gia đẩy
mạnh hội nhập quốc tế toàn diện, chất lượng và hiệu quả để xây dựng, phát triển
và bảo vệ đất nước, hội nhập kinh tế quốc tế đóng vai trò đòn bẩy nhằm huy động
tối đa các nguồn lực và nâng cao năng lực nội tại, góp phần xây dựng một nền
kinh tế độc lập, tự chủ, tự lực, tự cường và khẳng định vị thế, uy tín của quốc
gia trên trường quốc tế, đưa Việt Nam trở thành một nước phát triển có thu nhập
cao theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Nghị quyết này cũng xác định nội lực là
cơ sở then chốt và quá trình hội nhập của Việt Nam phải trên cơ sở tăng cường
và phát huy tối đa nội lực, gắn kết chặt chẽ và bổ sung giữa các lĩnh vực cho hội
nhập kinh tế để đưa nền kinh tế quốc gia tham gia sâu rộng hơn vào các chuỗi sản
xuất và cung ứng toàn cầu, góp phần củng cố quốc phòng và bảo đảm an ninh quốc
gia.
Quan
điểm này cũng được thể hiện nhất quán trong các Nghị quyết mới của Đảng: Nghị
quyết số 68-NQ/TW ngày 04/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân
khẳng định kinh tế tư nhân là “một động lực quan trọng nhất của nền
kinh tế quốc gia” và Nghị quyết số 79-NQ/TW ngày 06/01/2026 của Bộ
Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước nhấn mạnh kinh tế nhà nước là
“thành phần đặc biệt quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ
nghĩa”, cùng với kinh tế tập thể có vai trò bình đẳng và giữ vị trí trung tâm
trong tiến trình xây dựng một nền kinh tế độc lập dựa trên phát huy sức mạnh nội
tại và thúc đẩy hội nhập quốc tế sâu rộng.
Cơ hội bứt phá cho nền kinh tế Việt Nam trong chuỗi giá trị
toàn cầu
Cùng
với các Nghị quyết nêu trên, Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ
XIV Đảng Cộng sản Việt Nam ngày 23/01/2026 khẳng định “giải quyết tốt mối
quan hệ giữa tự chủ sản xuất trong nước với việc tham gia vào mạng sản xuất và
chuỗi giá trị toàn cầu” là một trong những định hướng phát triển đất nước trong
giai đoạn 2026 - 2030. Đây không chỉ là một bước ngoặt quan trọng trong tư duy
chiến lược mà còn tạo ra cơ hội bứt phá cho nền kinh tế Việt Nam khi tham gia
chuỗi giá trị toàn cầu. Trước hết, việc ban hành và triển khai đồng bộ các Nghị
quyết chiến lược của Bộ Chính trị đã tạo ra một khuôn khổ chủ trương, quan điểm
và định hướng chính sách toàn diện và tập trung, mở đường cho nền kinh tế Việt
Nam chuyển mình từ một mắt xích gia công giá trị thấp sang các phân khúc có giá
trị cao hơn, qua đó nâng cấp vị thế và uy tín trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Sự
“cộng hưởng” giữa các thành phần kinh tế tư nhân, kinh tế nhà nước và kinh tế tập
thể tạo ra một sức mạnh tổng lực, tận dụng quá trình hội nhập quốc tế trong
tình hình mới để nền kinh tế Việt Nam chủ động và linh hoạt hơn trước các biến
động vĩ mô trong khu vực và trên thế giới. Cùng với sự đẩy nhanh các quá trình
tăng trưởng xanh và chuyển đổi số, nền kinh tế Việt Nam có được đòn bẩy đi tắt
đón đầu nhằm tối ưu hóa quản trị và vận hành, giảm thiểu chi phí giao dịch, chuyển
đổi lợi thế so sánh, nâng cao năng lực cạnh tranh... qua đó tạo điều kiện cho
các ngành, lĩnh vực và doanh nghiệp của Việt Nam tham gia trực tiếp vào các mắt
xích chiến lược trong mạng lưới sản xuất toàn cầu và tạo ra giá trị gia tăng
cao hơn trên thị trường toàn cầu.
Vì
vậy, đây được xem là “thời điểm vàng” để nền kinh tế Việt Nam bứt phá. Để tận dụng
tối đa “vận hội” mới, nền kinh tế Việt Nam cần sớm có một lộ trình triển khai
quyết liệt, chuyển đổi từ tư duy tăng trưởng theo chiều rộng sang phát triển
theo chiều sâu: Xây dựng các hệ sinh thái tập trung và các cụm liên kết ngành
chuyên biệt để thu hút và sử dụng tối ưu các nguồn lực trong sản xuất các sản
phẩm có giá trị gia tăng cao ở các phân khúc cao hơn trong chuỗi giá trị, tăng
cường đầu tư vào cơ sở vật chất và hạ tầng kỹ thuật hiện đại, nâng cao chất lượng
nguồn nhân lực có có chất lượng cao, đẩy nhanh quá trình xanh hóa tăng trưởng để
vượt qua các rào cản thị trường, cải cách thủ tục hành chính để tạo môi trường
kinh doanh minh bạch và có sức hấp dẫn đối với các nhà đầu tư... Đây không chỉ
là yêu cầu cấp thiết để đưa Việt Nam bước vào “Kỷ nguyên mới” mà còn là điều kiện
then chốt để nền kinh tế quốc gia xoay trục và tiến xa hơn trên bản đồ giá trị
toàn cầu.
Tài liệu tham khảo
1.
Asian Developmenk Bank (2026), Key indicators database, available at: https://kidb.adb.org/globalization
2.
Cục Thống kê - Bộ Tài chính (2026),
Số liệu thống kê, xem tại: https://www.nso.gov.vn/so-lieu-thong-ke
3.
Nghị quyết số 59-NQ/TW ngày
24/01/2025 của Bộ Chính trị về hội nhập quốc tế trong tình hình mới
4.
Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 04/5/2025
của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân
5.
Nghị quyết số 79-NQ/TW ngày
06/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước
6.
Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc
lần thứ XIV Đảng Cộng sản Việt Nam ngày 23/01/2026
----
Thông tin
các tác giả:
1. Lê Hồng
Ngọc
- Năm sinh: 1992
- Học hàm, học vị: Tiến sĩ
- Chức danh khoa học: Nghiên cứu viên chính
- Chức vụ: Không
- Đơn vị công tác: Viện Địa lý nhân văn và Phát triển
bền vững
- Địa chỉ liên hệ: 176 Thái Hà, Đống Đa, Hà Nội
- Số điện thoại: 093.2322.154
- Địa chỉ email: ngoclh.ihs@vass.gov.vn
- Số CCCD: 001192021570
- Số tài khoản cá nhân - ngân hàng: 0611001939661 -
Ngân hàng Vietcombank
2. Bùi
Quang Bình
- Năm sinh: 1980
- Học hàm, học vị: Tiến sĩ
- Chức danh khoa học: Nghiên cứu viên cao cấp
- Chức vụ: Trưởng phòng
- Đơn vị công tác: Viện Địa lý nhân văn và Phát triển
bền vững
- Địa chỉ liên hệ: 176 Thái Hà, Đống Đa, Hà Nội
3. Nguyễn
Thị Hằng
- Năm sinh: 1995
- Học hàm, học vị: Cử nhân
- Chức danh khoa học: Nghiên cứu viên
- Chức vụ: Không
- Đơn vị công tác: Viện Địa lý nhân văn và Phát triển
bền vững
- Địa chỉ liên hệ: 176 Thái Hà, Đống Đa, Hà Nội-