Toạ đàm góp ý bộ công cụ khảo sát của đề tài cấp Bộ “Chuyển đổi việc làm của người dân tộc thiểu số ở tỉnh Cao Bằng: thực trạng và giải pháp”

23/06/2023

Trong khuôn khổ hoạt động khoa học đề tài cấp Bộ “Chuyển đổi việc làm của người dân tộc thiểu số ở tỉnh Cao Bằng: thực trạng và giải pháp” do PGS. TS. Nguyễn Thị Hoài Lê làm chủ nhiệm, Viện NCCN là tổ chức chủ trì, ngày 22/6/2023, tại Hội trường trụ sở 9A Kim Mã Thượng, Viện Nghiên cứu Con người (sau đây gọi là Viện) đã tổ chức Toạ đàm khoa học “Góp ý bộ công cụ khảo sát của đề tài”. Tham dự Toạ đàm phía Viện Nghiên cứu Con người có PGS. TS. Nguyễn Thị Hoài Lê, Viện trưởng-Chủ nhiệm đề tài cùng đông đảo các nhà nghiên cứu và cán bộ Viện. Toạ đàm còn có sự tham dự của các chuyên gia khách mời: PGS.TS. Nguyễn Đức Vinh, Viện trưởng Viện Xã hội và TS. Phạm Minh Thái, Viện Kinh tế và Chính trị thế giới.

Đầu tiên, PGS. TS. Nguyễn Đức Vinh trình bày tham luận về “Chuyển đổi việc làm: khái niệm và vấn đề nghiên cứu”, bàn về khái niệm và thao tác hoá khái niệm việc làm, chuyển đổi việc làm trong nghiên cứu xã hội học và một số gợi mở cho nghiên cứu chuyển đổi việc làm của người dân tộc thiểu số. Trong các nghiên cứu xã hội học thường xác định: “Việc làm là hoạt động tương đối thường xuyên nhằm đem lại thu nhập”. Việc làm bao gồm một số chiều cạnh cơ bản: ngành, nghề, lĩnh vực, khu vực/thành phần kinh tế, cấp độ kỹ năng, tình trạng việc làm,… Theo khái niệm rộng nhất, sự thay đổi bất cứ chiều cạnh nào của việc làm đều được coi là chuyển đổi việc làm. Trong thống kê hay nghiên cứu thường áp dụng khái niệm hẹp hơn về chuyển đổi việc làm, tùy theo mục tiêu nghiên cứu, nhóm nghiên cứu có thể lựa chọn một số chiều cạnh để xác định sự chuyển đổi. Cuối cùng, diễn giả gợi ý nghiên cứu về chuyển đổi việc làm của người dân tộc thiểu số có thể xem xét nghiên cứu chuyển đổi từ thuần nông sang hỗn hợp, từ nông nghiệp tự cung là chính sang nông nghiệp thị trường hay chuyển đổi việc làm của cá nhân, hộ và giữa các thế hệ.

 

PGS. TS. Nguyễn Đức Vinh - Viện trưởng Viện Xã hội trình bày tham luận

 

Tham luận “Thị trường lao động 2022 và một số đặc điểm lao động tỉnh Cao Bằng” do TS. Phạm Minh Thái trình bày đã nêu bật một số đặc điểm của thị trường lao động năm 2022 nói chung và so sánh đặc điểm lao động - việc làm tỉnh Cao Bằng so với cả nước và khu vực miền núi phía Bắc. Giai đoạn 2015-2020, xét về tổng thể, lực lượng lao động giảm đáng kể trong thời gian đại dịch và tăng đều trở lại giai đoạn sau đại dịch. Tỉ lệ thất nghiệp thanh nhiên cao gấp ba lần tỉ lệ thất nghiệp chung. Tại Cao bằng, lao động trong nông nghiệp chiếm ¾ số lao động có việc làm trên địa bàn tỉnh. Tỉ lệ lao động trên 60 tuổi của Cao Bằng cao hơn khu vực miền múi phía Bắc và cả nước. Tỉ lệ lao động làm công hưởng lương của Cao Bằng tăng nhẹ nhưng vẫn thấp hơn đáng kể so với khu vực miền núi phía Bắc và cả nước trong giai đoạn 2015-2020.

 

TS. Phạm Minh Thái - Viện Kinh tế và Chính trị thế giới trình bày tham luận

 

Để phục vụ việc thực hiện mục tiêu của đề tài là nghiên cứu lý luận và thực tiễn về chuyển đổi việc làm trong lĩnh vực nông nghiệp của người dân tộc thiểu số ở tỉnh Cao Bằng, từ đó đề xuất giải pháp thúc đẩy chuyển đổi việc làm nhằm đảm bảo sinh kế của người dân tộc thiểu số ở Cao Bằng, PGS.TS. Nguyễn Thị Hoài Lê-Chủ nhiệm đề tài sau khi trình bày tham luận về Cơ sở lý luận để triển khai thực hiện đề tài đã chia sẻ bảng hỏi của đề tài, xin ý kiến góp ý của các nhà khoa học tại Toạ đàm để hoàn thiện bộ công cụ khảo sát. Chủ nhiệm cũng chỉ rõ, khái niệm Chuyển đổi việc làm được hiểu là sự bất kỳ sự thay đổi nào về việc làm của người dân để hướng đến gia tăng thu nhập, xong để phù hợp với người dân sinh sống ở Cao Bằng, thì đề tài xem xét trên chiều cạnh là từ thuần nông sang hỗn hợp, từ sản xuất chủ yếu tự cung tự cấp là chính sang để bán (tham gia vào thị trường nông sản phẩm). Chuyển đổi việc làm sẽ nhìn nhận ở góc độ chủ động (từ trọng tâm là tính chủ thể) hoặc bị động (do nguyên nhân chuyển dịch cơ cấu kinh tế là trọng tâm). Các nhân tố ảnh hưởng đến chuyển đổi việc làm bao gồm: (1) Bối cảnh tự nhiên, kinh tế và xã hội; (2) Yếu tố cá nhân của Người lao động; (3) Chủ trương, chính sách hỗ trợ của nhà nước. Đề tài sử dụng 3 cách tiếp cận: sinh kế bền vững, việc làm bền vững và phát triển con người.

      Các đại biểu khách mời, các nhà khoa học và cán bộ Viện tham dự Toạ đàm đã có những trao đổi, thảo luận sôi nổi về các vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến chuyển đổi việc làm nói chung và chuyển đổi việc làm cho người Dân tộc thiểu số nói riêng; đưa ra những góp ý chi tiết và để xây dựng và hoàn thiện cho bộ câu hỏi, giúp Chủ nhiệm đề tài có thể chỉnh sửa tốt nhất, hoàn thiện bộ công cụ trước khi thực hiện khảo sát thực địa.

 

PGS.TS. Nguyễn Thị Hoài Lê-Chủ nhiệm đề tài trình bày tham luận

 

      Cũng tại toạ đàm, PGS.TS. Nguyễn Thị Hoài Lê đã trình bầy những điểm chính của Nghị quyết số 26/NQ-CP ngày 27/2/2023 về ban hành Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 19-NQ/TW ngày 16/6/2022 của Ban chấp hành Trung ương Đảng  (khoá XIII) về nông nghiệp, nông dân, nông thôn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Trong đó nêu rõ mục đích “nâng cao đời sống vật chất, tinh thần, trình độ và năng lực làm chủ của người dân, để nông dân và người dân nông thôn thực sự là trung tâm, chủ thể, động lực, mục tiêu của quá trình phát triển nông nghiệp, nông thôn. Không ngừng nâng cao vị thế làm chủ của người dân nông thôn trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá và phát triển đất nước”. Các cấp, các bộ, ban, ngành, địa phương đều vào cuộc để thực hiện có hiệu quả Nghị quyết này. Các địa phương trên cả nước đã và đang tiếp tục được công nhận là xã nông thôn mới, huyện nông thôn mới và nông thôn mới nâng cao; thực hiện công nghiệp hóa - hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân, tạo cơ hội để thúc đẩy nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Việt Nam phát triển, tiến tới năm 2045 sẽ trở thành nước công nghiệp có trình độ phát triển cao. Kể từ sau khi thực hiện đổi mới, đặc biệt là qua một số cuộc khủng hoảng kinh tế trên thế giới, qua nghiên cứu về vấn đề An ninh lương thực và vai trò của nông nghiệp, Chính phủ Việt Nam đã nhận thức rõ tầm quan trọng của nông nghiệp nông thôn trong phát triển kinh tế. Nghị quyết này cũng thể hiện rõ quan điểm này. Tuy nhiên, các thế lực thù địch vẫn có những luận điệu xuyên tạc những chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước nhằm gây hoang mang dư luận, tác động xấu tới khối đại đoàn kết dân tộc. Ví dụ, một số trang mạng của tổ chức phản động đưa các tin tức “chính quyền cưỡng chế đất”, “đàn áp chiếm đất của nông dân để giao đất dự án cho doanh nghiệp”,… hoặc xuyên tạc để củng cố luận điệu phủ nhận vai trò của nông dân và nông nghiệp nông thôn trong phát triển kinh tế. Để tăng độ tin cậy, chúng cắt ghép video, hình ảnh từ một số bài báo có liên quan nhằm định hướng dư luận, làm mất ổn định và tạo mâu thuẫn, thậm chí kích động bạo lực. Trên thực tế, đó hoàn toàn là những thông tin không chính xác, bóp méo sự thật, cần bị phản bác triệt để.

Kết luận Toạ đàm, PGS. TS. Nguyễn Thị Hoài Lê-Chủ nhiệm đề tài trân trọng cảm ơn các nhà khoa học đã tham dự và đóng góp ý kiến tại Toạ đàm. PGS. TS. Nguyễn Thị Hoài Lê cho rằng các bài tham luận trình bày cũng như những ý kiến đóng góp cho bộ công cụ khảo sát là vô cùng quý báu đối với nhóm thực hiện đề tài. Nhóm thực hiện đề tài sẽ nghiêm túc tiếp thu và chỉnh sửa, hoàn thiện bộ công cụ, để đề tài đạt kết quả tốt nhất.

Thanh Huyền