CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP LẦN THỨ TƯ VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN KINH TẾ-XÃ HỘI CỦA VIỆT NAM

28/11/2016

 

          Ngày 25 tháng 11 năm 2015 tại Hà Nội đã diễn ra cuộc Hội thảo Khoa học quốc tế với chủ đề nói trên với sự đồng chủ trì của Ban Kinh tế TW, Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam và Chương trình phát triển của Liên Hợp Quốc tại Việt Nam (UNDP). Tham dự  và chủ trì cuộc Hội thảo có TSKH. Nguyễn Văn Bình, Uỷ viên Bộ Chính trị, Bí thư TW Đảng, Trưởng Ban Kinh tế TW; TS. Cao Đức Phát, Uỷ viên TW Đảng, Phó Ban Kinh tế TW; GS.TS. Nguyễn Quang Thuấn, Chủ tịch Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam; Bà Lousie Chamberlain, giám đốc UNDP tại Việt Nam. Tham dự Hội thảo có nhiều đại biểu là các Uỷ viên TW Đảng, lãnh đạo các Bộ, Ngành, các tỉnh, các địa phương, các đại biểu quốc tế, các tập đoàn, công ty, các hiệp hội, các Viện Nghiên cứu, các Học viện và các trường Đại học trong cả nước.

          Cuộc “Cách mạng công nghiệp lần thứ tư” là một hiện tượng mới trong đời sống quốc tế, được đề cập gần đây. Thuật ngữ “Cách mạng công nghiệp lần thứ tư” lần đầu tiên được nêu ra tại Hội chợ Công nghệ Hanover ở Đức năm 2011, sau đó được sử dụng trong bản “Kế hoạch hành động chiến lược công nghệ cao” được chính phủ Đức thảo luận và thông qua vào năm 2012. Diễn đàn Kinh tế thế giới mới đây (khai mạc ngày 20/01/2016) với sự tham dự của 2.500 đại biểu từ hơn 100 quốc gia, cùng nhiều quan chức lớn của các nước, các tổ chức quốc tế, các nhà khoa học, các doanh nghiệp nổi tiếng thế giới, đã lấy chủ đề “Làm chủ Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư” làm chủ đề chính để thảo luận. Mặc dù quan điểm còn khác nhau nhưng thực tế đây đang là chủ đề bắt đầu nóng dần lên của thế giới, phản ánh một thực tế là cuộc cách mạng khoa học và công nghệ đang bước vào một giai đoạn phát triển mới và ngày càng thâm nhập sâu rộng vào sản xuất, thúc đẩy sự phát triển các lực lượng sản xuất và đời sống xã hội nhanh và mạnh mẽ chưa từng thấy. Nền công nghiệp thế giới dưới sự tác động đó cũng đang bắt đầu chuyển sang thời kỳ phát triển mới, được gọi là “Cách mạng công nghiệp 4.0”. Một số nước trên thế giới đã có những động thái khác nhau để đón nhận những chuyển biến ngày càng nhanh, mạnh, sâu rộng đó của cách mạng khoa học và công nghệ, của cách mạng công nghiệp.

          Hội thảo đã nhận được gần 30 tham luận từ các đại biểu trong và ngoài nước. Sau phiên khai mạc, các đại biểu đã trình bày tham luận và thảo luận ở phiên thứ nhất với chủ đề: “Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư: Những đặc trưng cơ bản, tác động đến thế giới và Việt Nam”. Những tác động trên phạm vi toàn cầu đã được GS. Mike Gregory từ Đại học Cambridge, và các đại biểu khác trình bày khái quát. Những cơ hội và thách thức của cuộc cách mạng đó đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam nói chung và của ngành công nghệ thông tin cũng như đối với quá trình tăng trưởng bao trùm hiện nay của Việt Nam đã được các tham luận và các đại biểu thảo luận sôi nổi.

Phiên thứ hai của Hội thảo tập trung vào chủ đề: “Sự phát triển của một số lĩnh vực chính ở Việt Nam trong bối cảnh của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư” đã đi sâu vào phân tích tác động kinh tế của Cách mạng công nghiệp 4.0 đối với cơ cấu kinh tế và sự hội nhập kinh tế của nước ta. Chẳng hạn, cơ hội và thách thức cho nông nghiệp, cho ngành công nghiệp năng lượng và các ngành khác, cho tăng trưởng xanh, cho quá trình hội nhập hiện nay của Việt Nam,…  

Phiên thứ ba tập trung vào các nội dung về những tác động xã hội của cuộc cách mạng này ở một số phương diện như bất bình đẳng về thu nhập, cơ hội việc làm và giáo dục, ảnh hưởng của cách mạng công nghiệp 4.0 đến việc làm của một số ngành trong các nước ASEAN và Việt Nam, cơ hội và thách thức cho ngành giáo dục, đào tạo, dạy nghề và phát triển nguồn nhân lực cũng như y tế,… đã được thảo luận sôi nổi.

Nhiều thông tin, quan niệm, luận điểm về cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đã được nêu ra tại Hội thảo. Chẳng hạn, cách mạng công nghiệp 4.0 đang vẽ lại bản đồ kinh tế thế giới, làm suy giảm quyền lực của các quốc gia phát triển dựa nhiều vào việc khai thác tài nguyên,  làm gia tăng sức mạnh của các quốc gia phát triển dựa nhiều vào công nghệ và đổi mới sáng tạo. Hàng loạt các vấn đề khác cũng đã được các đại biểu tham dự phát biểu đặt ra. Tuy nhiên, trong khuôn khổ của cuộc hội thảo, với thời gian 1 ngày, không thể đề cập đến toàn bộ các vấn đề và các nội dung.

Hội thảo này là cuộc Hội thảo quốc tế quy mô lớn đầu tiên ở nước ta về cách mạng công nghiệp 4.0, thể hiện sự chú ý của Đảng và Nhà nước ta về vấn đề này, cũng là sự thể hiện “quyết tâm nắm bắt thời cơ của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4” của Việt Nam, như Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã phát biểu tại Diễn đàn cấp cao Công nghệ thông tin-Truyền thông Việt Nam (Vietnam ICT Summit 2016) sáng 24/9 năm nay.

Trong quá trình triển khai đề tài cấp Nhà nước “Ảnh hưởng của cách mạng khoa học và công nghệ đến con người Việt Nam hiện nay”, mã số KX.01.11/16-20, Viện Nghiên cứu Con người sẽ tổ chức một chuỗi các toạ đàm về cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại, trong đó có các nội dung về cách mạng công nghiệp 4.0. Chúng tôi sẽ tiếp tục thông tin về các nội dung này.                     

                                                                                      Lương Hải