Hội thảo: “DƯ LUẬN XÃ HỘI VỀ BIẾN ĐỔI XÃ HỘI TRONG CÔNG CUỘC ĐỔI MỚI” thuộc Chương trình KX.03/11-15

19/03/2015

Ngày 16/01/2015, tại Hội trường Viện Nghiên cứu Con người, Ban chủ nhiệm đề tài “Dư luận xã hội về biến đổi xã hội trong công cuộc đổi mới” thuộc Chương trình KX.03/11-15 đã tổ chức hội thảo: "Những vấn đề lý luận, phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu dư luận xã hội về biến đổi xã hội". Tham dự hội thảo có Ban Chủ nhiệm Chương trình KX.03/11-1; Chủ nhiệm đề tài và các thành viên đề tài; Các đại biểu có báo cáo tham luận và các đại biểu thuộc Viện Nghiên cứu Con người - cơ quan chủ trì thực hiện đề tài. PGS.TS. Mai Quỳnh Nam - Chủ nhiệm Chương trình KX.03/11-15 và TS. Vũ Thị Minh Chi - chủ nhiệm Đề tài đồng chủ trì hội thảo.

PGS.TS. Mai Quỳnh Nam trình bày báo cáo đề dẫn khai mạc hội thảo. PGS.TSKH. Lương Đình Hải - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Con người, đơn vị chủ trì thực hiện đề tài phát biểu ý kiến về vai trò, trách nhiệm của đề tài trong bối cảnh hiện nay. TS. Vũ Thị Minh Chi trình bày mục đích, nội dung của hội thảo, trong đó đặc biết nhấn mạnh đến việc xin ý kiến các chuyên gia trong xây dựng khung nghiên cứu và bảng hỏi.

Các tham luận trình bày tại hội thảo đã bao quát được những vấn đề lý luận, phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu dư luận xã hội về biến đổi xã hội. Tham luận: "Các quy luật và các hành vi của Dư luận xã hội" của PGS.TS. Nguyễn Quý Thanh đã chỉ ra việc nghiên cứu Dư luận xã hội không thuần túy là nghiên cứu hành vi, các biểu hiện của cảm xúc bên trong. Dư luận xã hội thường có trước các chính sách công (trong xã hội dân chủ) và rất nhạy cảm với chính sách xã hội; đặc biệt trong bài tham luận, PGS đã đề cập khá sâu tới lý thuyết về vòng xoắn im lặng. GS.TS. Trịnh Duy Luân có bài tham luận về “Biến đổi xã hội: Khái niệm, thực tế và triển vọng nghiên cứu”. GS đã phân tích khái niệm "Biến đổi xã hội", chỉ rõ đây là khái niệm rộng, khó, có mối quan hệ chặt chẽ với thay đổi xã hội, biến đổi môi trường, do đó, đề tài cần đi tìm nhân tố làm gia tốc biến đổi xã hội. GS. cũng gợi mở một số hướng nghiên cứu cho đề tài. Tham luận “Góp phần nhận diện bản chất dư luận xã hội, nhìn từ khái niệm dư luận xã hội” của PGS.TS. Nguyễn Văn Dững đề cập các kinh nghiệm nghiên cứu dư luận xã hội của Nga, Pháp và khẳng định về phương pháp luận, nghiên cứu dư luận xã hội gắn liền với nghiên cứu thể chế. Trong mối quan hệ với truyền thông, nghiên cứu dư luận xã hội không thể không nghiên cứu truyền thông, với các đặc tính: khơi truyền, lan tỏa, định hướng, điều hòa. Mối quan hệ giữa nghiên cứu dư luận xã hội và biến đổi xã hội là nghiên cứu về sự thay đổi quan hệ giá trị, thay đổi thể chế, nghiên cứu cơ chế vận hành tác động đến biến đổi xã hội. Nghiên cứu dư luận xã hội và biến đổi xã hội cần tham chiếu các kết quả của nghiên cứu báo chí, truyền thông vì bản chất truyền thông là can thiệp. Tham luận "Biến đổi hệ giá trị gia đình Việt Nam từ trong lịch sử đến trước thời kỳ Đổi mới (1986)" của PGS.TS. Mai Văn Hai nói tới biến đổi hệ gia đình từ trong lịch sử đến trước thời kỳ đổi mới, chia làm 3 giai đoạn, gồm 3 giá trị: giá trị văn hóa vật chất gia đình; mối quan hệ người với người và giá trị tinh thần, tâm linh, tín ngưỡng. TS. Vũ Thị Minh Chi - Chủ nhiệm đề tài, trình bày tham luận về “Một số phương pháp điều tra Dư luận xã hội”. Các phương pháp điều tra gồm: Phương pháp phỏng vấn trực tiếp, phỏng vấn qua điện thoại, và phỏng vấn qua interrnet. Tham luận cũng đề cập đến việc chọn mẫu, biên soạn bảng hỏi, xử lý kết quả; chỉ ra các hạn chế của từng phương pháp điều tra và đi tới khẳng định, phương pháp phổ thông nhất vẫn là phương pháp phỏng vấn trực tiếp.

Hội thảo đã nhận được nhiều câu hỏi và ý kiến của các đại biểu tham dự. Các nhà khoa học tham dự đều đánh giá đây là hội thảo có ý nghĩa lớn về lý luận và phương pháp luận, gợi mở nhiều vấn đề cho việc triển khai đề tài.

Nguyễn Thắm