Hội thảo khoa học đề tài cấp Nhà nước: "Phát triển bền vững con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập"

05/06/2014

HỘI THẢO KHOA HỌC ĐỀ TÀI CẤP NHÀ NƯỚC:

“PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CON NGƯỜI VIỆT NAM ĐÁP ỨNG YÊU CẦU

THỜI KỲ ĐẨY MẠNH CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA VÀ HỘI NHẬP”

 

Ngày 02 tháng 06 năm 2014, tại hội trường tầng 5, số 9A- Kim Mã Thượng, Đề tài cấp Nhà nước KX 03-08/11- 15 tổ chức hội thảo khoa học: “Phát triển bền vững con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập”. Viện Nghiên cứu Con người là cơ quan chủ quản của đề tài.

Tham dự hội thảo có đại diện đến từ Bộ Khoa học công nghệ, Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội, Bộ Y tế. Viện Con Người có  PGS.TSKH. Lương Đình Hải - Viện trưởng, TS. Đào Thị Minh Hương - Phó Viện trưởng, chủ nhiệm đề tài, PGS. TS. Mai Quỳnh Nam, chủ nhiệm chương trình KX 03/11-15, cùng toàn thể các cán bộ của viện tham dự. PGS. TS. Mai Quỳnh Nam và TS. Đào Thị Minh Hương  đồng chủ trì hội thảo.

Phát biểu khai mạc hội thảo, PGS.TS. Mai Quỳnh Nam cho rằng, trong nghiên cứu phát triển con người (PTCN) hiện nay, ngoài thành tựu vẫn có những thách thức, việc xác định vấn đề lý luận và phương pháp luận là rất cần thiết giúp tạo nên  bức tranh toàn diện về phát triển bền vững con người (PTBVCN). Mặc dù ban đầu triển khai còn gặp khó khăn, nhưng cho đến nay đề tài đã đã triển khai được 3 khía cạnh chủ chốt: tiếp cận lý thuyết, tiếp cận phương pháp luận và tiến hành điều tra thực địa cũng như đảm bảo nội dung học thuật. Đề tài cũng thu hút sự quan tâm của các nhà khoa học có uy tín, chuyên môn sâu sắc. Vì vậy, việc trao đổi mang tính học thuật như tổ chức hội thảo là rất cần thiết giúp cho sự  thành công của đề tài ở giai đoạn sau. Tiếp theo, PGS.TSKH Lương Đình Hải - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Con người  cũng khảng định hội thảo này nằm trong chuỗi các công việc đã và  đang được đề tài triển khai về cả phương diện lý thuyết lẫn thực địa, là sự kết hợp nhịp nhàng tất cả các khâu từ điều tra, nghiên cứu, phỏng vấn sâu, thảo luận nhóm, hội thảo, viết chuyên đề,... một cách đồng bộ. Các ý kiến đóng góp sẽ rất bổ ích cho nội dung đề tài cũng như giúp cho việc tháo gỡ các vấn đề mà đề tài sẽ triển khai sắp tới. Đề tài cũng đáp ứng yêu cầu tiến độ mà Bộ Khoa học công nghệ đặt ra, đặc biệt là đóng góp về nội dung lý luận cho PTCN nói chung và sự phát triển văn hóa nói riêng. PGS. TSKH. Lương Đình Hải cũng tin tưởng đề tài này có đóng góp tích cực không chỉ về mặt lý luận, phương pháp luận mà thông qua đó còn góp phần đào tạo, phát triển một đội ngũ nguồn nhân lực trẻ cho viện, cải thiện năng lực nghiên cứu.

Hội thảo gồm có 9 tham luận xoay quanh những vấn đề lý luận, phương pháp trong nghiên cứu PTBVCN. 

          Báo cáo đầu tiên của TS. Đào Thị Minh Hương - chủ nhiệm đề tài với tiêu đề “Phát triển bền vững con người: phương pháp luận nghiên cứu và sự cần thiết triển khai nghiên cứu tại Việt Nam”.  Tác giả nhấn mạnh rằng các nghiên cứu về PTBVCN không thể tách rời lý thuyết phát triển, PTBVCN kế thừa, tích hợp các thành tố cơ bản của các lý luận trước đó nhưng không phải là sự lắp ghép, máy móc mà là tư duy lại toàn bộ lý thuyết phát triển cho phù hợp với điều kiện mới. Do đó, tác giả đề nghị nên xem xét PTBVCN ở 5 yếu tố chính: bình đẳng cơ hội tiếp cận để phát triển năng lực, công bằng trong chia sẻ thành quả phát triển, được trao quyền tự do tham dự theo năng lực vào tiến trình phát triển, sự phát triển hiện tại không làm mất cơ hội của thế hệ tương lai, đảm bảo an ninh con người. Tiếp theo, tác giả đặt ra vấn đề là liệu có thể ứng dụng lý luận về PTCNBV ở Việt Nam hay không. Thực tế cho thấy, lý luận về PTCN được sự ủng hộ của Đảng và Nhà nước, tạo ra bộ mặt mới cho đất nước đưa đến kết quả là Việt Nam đã có nhiều thành tựu vượt bậc trong xóa đói giảm nghèo. Chỉ số HDI được cải thiện nhưng lại đang đứng trước những thách thức. Vì thế, sự cần thiết nghiên cứu PTCNBV ở Việt nam không chỉ dừng lại ở phương pháp luận, lý luận mà còn cần có các nghiên cứu thực tiễn.  

Bài thảo luận “Phát triển con người và lao động, việc làm ở Việt Nam” do TS. Nguyễn Hữu Dũng - Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội trình bày. Tác giả nhấn mạnh đến hai vấn đề cốt lõi: việc làm và giảm nghèo. Đây là hai vấn đề quan trọng nhất, là hai cái gốc, không giải quyết hai vấn đề trên không thể nói được gì đến PTCN. Tác giả cũng bình luận thêm về “việc làm bền vững” là việc làm có chất lượng nhưng gắn với yếu tố an ninh như an ninh thị trường lao động, an ninh việc làm, an ninh nghề nghiệp, an toàn lao động, an ninh thu nhập, an ninh về tiếng nói.

Tiếp cận PTBVCN ở góc độ giới, PGS.TS. Nguyễn Hữu Minh - Viện Gia đình và Giới, trong tham luận của mình cho thấy nội dung, phương pháp nghiên cứu giới ở Việt Nam hiện nay chưa thực sự đầy đủ mặc dù có sự kết hợp định tính, định lượng, nhưng vẫn nặng thực tiễn, thiếu hệ thống, tổng quát.

Khác với các tác giả trên, GS. Dương Phú Hiệp chia sẻ “Một số  cách tiếp cận lý luận và phương pháp luận trong PTBVCN” theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh nhưng cần phải bổ sung một số vấn đề. Theo tác giả, trên thực tế, một số nghiên cứu chưa phân biệt con người là gì, quá nhấn mạnh mặt xã hội nhưng chưa chú trọng đến mặt tự nhiên của con người, quá đề cao cộng đồng, ít đề cao vai trò cá nhân con người, chưa chú ý nghiên cứu cá nhân lỗi lạc. Theo tác giả, Việt Nam phát triển chậm một phần là do chưa chú ý vấn đề này. Do vậy, Việt Nam cần đề xuất vai trò nhân tài, đặt trong thời đại nhất định, thời đại đó đặt ra vấn đề gì và đòi hỏi con người hội nhập ra sao, đáp ứng được nhu cầu của thời đại như thế nào.

Liên quan giữa PTCN và nhân tố kinh tế, bài tham luận: “Bất ổn kinh tế vĩ mô, tăng trưởng kinh tế và phát triển con người ở Việt Nam” của Th.S Nguyễn Cao Đức, Trung tâm Phân tích và dự báo, Viện Hàn lâm KHXHVN chỉ ra thực trạng hội nhập ở Việt Nam, bất ổn kinh tế không chỉ tác động tiêu cực tới PTCN mà còn cản trở cải thiện các chỉ số giáo dục, y tế, thu nhập.

Tiếp cận về PTCN dưới góc nhìn giáo dục, TS. Trương Thúy Hằng - Học viện Quản lý giáo dục,  bàn về “Dự án mô hình trường học mới tại Việt Nam”. Tác giả nhận ra rằng mô hình trường học mới ở Việt Nam được thực hiện tại các tỉnh trong cả nước cho thấy quan điểm PTCN đã bước đầu được triển khai cụ thể. Những kết quả bước đầu cho thấy cơ hội nâng cao năng lực toàn diện của chủ thể đã được đề cao và chú trọng. Tuy nhiên, cũng có những vấn đề còn hạn chế. Đáng lưu ý nhất là các cán bộ ngành giáo dục phải hiểu sâu hơn về quan điểm PTCN để  tạo cơ hội bình đẳng cho học sinh.

Bài “Cách tiếp cận dựa trên quyền trong PTBVCN” - T.S Vũ Thị Minh Chi, Viện Nghiên cứu Con Người, khẳng định PTBVCN ở Việt Nam dựa trên quyền nhằm giúp con người sống và thực hiện quyền cơ bản thì con người mới được hạnh phúc, nếu không chú trọng đến quyền, không ai thích làm bạn với Việt Nam cả nhất là trong bối cảnh hiện nay.

Vấn đề lý luận, phương pháp luận liên quan đến PTBVCN ở góc nhìn văn hóa được PGS.TSKH. Trịnh Thị Kim Ngọc, viện Nghiên cứu Con người thể hiện trong tham luận “Nền tảng văn hóa của PTCNBV: một số vấn đề lý luận và thực tiễn”.  Dưới góc nhìn của quan điểm y tế,  TS. Nguyễn Liên Hương - Cục Quản lý môi trường y tế trao đổi vấn đề PTCNBV thông qua báo cáo “Phòng chống dịch, bệnh do biến đổi khí hậu tại Việt Nam vì mục tiêu PTCN”.

Kết thúc hội thảo, PGS. TS. Mai Quỳnh Nam một lần nữa khẳng định, 9 báo cáo được trình bày tại hội thảo này cho thấy vấn đề học thuật đặt ra rất rộng cả phương pháp luận và lý luận. Dựa trên luận đề được trao đổi giúp làm sáng tỏ hơn vấn đề nghiên cứu của đề tài. TS. Đào Thị Minh Hương nhận thấy các ý kiến đưa ra rất xác đáng nhằm đề xuất mô hình thể hiện hình mẫu liên quan đến PTCN, xây dựng tiêu chí để PTBVCN.

 

Nguyễn Thu Thủy