Tọa đàm khoa học: “Kỹ năng đặt câu hỏi và trả lời phản biện trong nghiên cứu khoa học xã hội”

23/09/2020

Thực hiện Chương trình công tác Đoàn và phong trào Thanh niên năm 2020 do Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh Viện Hàn Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam phát động, nhằm mục đích nâng cao kĩ năng cho cán bộ trẻ, sáng ngày 22/9/2020, tại Hội trường 3C, tòa 1B, số 1 Liễu Giai, Tọa đàm khoa học liên chi đoàn do Đoàn thanh niên 4 đơn vị gồm: Viện Dân tộc học, Viện Nghiên cứu Con người, Viện Nghiên cứu Văn hóa và Viện Ngôn ngữ học đã được phối hợp tổ chức thành công tốt đẹp. Tọa đàm khoa học có chủ đề: “Kỹ năng đặt câu hỏi và trả lời phản biện trong nghiên cứu khoa học xã hội”. Hai diễn giả trình bày tại Tọa đàm là TS. Lâm Minh Châu - Giảng viên Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, TS. Nhân học tại đại học Cambridge, Anh và TS. Nguyễn Công Thảo - Nghiên cứu viên Viện Dân tộc học, TS. Nhân học, Đại học Hawaii, Hoa Kỳ.

Tọa đàm vinh dự nhận được sự tham gia của các vị đại biểu: Lãnh đạo Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam - GS. TS. Đặng Nguyên Anh, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam (Viện Hàn lâm); Đại diện đoàn khối các cơ quan trung ương - đồng chí Nguyễn Thị Minh Tâm, Ủy viên Ban thường vụ Đoàn khối các cơ quan Trung ương, Trưởng ban tổ chức kiểm tra; Đại diện Công đoàn Viện Hàn lâm - PGS.TS. Phạm Minh Phúc, Chủ tịch công đoàn; Đại diện Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh Viện Hàn Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam (Đoàn Viện Hàn lâm) - TS. Phạm Quang Linh, Bí thư Đoàn Viện Hàn lâm; Lãnh đạo 4 đơn vị trực thuộc Viện Hàn lâm đồng tổ chức tọa đàm: GS.TS. Nguyễn Văn Hiệp - Viện trưởng Viện Ngôn ngữ học, PGS.TS. Nguyễn Thị Hoài Lê - Viện trưởng Viện nghiên cứu Con người, TS. Nguyễn Thị Thanh Bình - Phó Viện trưởng Viện Dân tộc học, PGS.TS. Phạm Văn Dương - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Văn hóa. Tọa đàm còn nhận được sự tham dự đông đảo của các đồng chí trong Ban Chấp hành Đoàn Viện Hàn lâm, các đồng chí trong ban chấp hành và đoàn viên thanh niên của 4 đơn vị đồng tổ chức, đại diện ban chấp hành và các đoàn viên trực thuộc cơ sở Đoàn có địa chỉ tại: Số 1A-1B Liễu Giai, số 9 và số 37 Kim Mã Thượng. Ngoài ra, tọa đàm cũng đón nhận sự tham dự trực tuyến của các đồng chí đoàn viên các chi đoàn ngoài trụ sở số 1 Liễu Giai, các đồng chí đoàn viên đến từ Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Quốc gia Lào thông qua phần mềm Zoom đã được Ban tổ chức kết nối.

Phát biểu chỉ đạo tại Tọa đàm, GS. TS. Đặng Nguyên Anh, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm đề cao vai trò của kĩ năng đặt câu hỏi và phản biện trong nghiên cứu khoa học xã hội, đánh giá đây là vấn đề rất đáng được thảo luận trong tọa đàm, nhất là đối với các cán bộ trẻ, các đoàn viên thanh niên làm công tác nghiên cứu. Tọa đàm này cũng là một Tọa đàm thực hành để đoàn viên thanh niên rèn luyện kĩ năng đặt câu hỏi, phản biện và trả lời câu hỏi theo đúng tinh thần của thanh niên luôn đổi mới, sáng tạo. Tọa đàm cũng đã chọn được hai diễn giả được đào tạo cơ bản, bài bản ở các trường đại học lớn, uy tín trên thế giới đến chia sẻ. GS. đánh giá rằng, việc thực hiện hội thảo, tọa đàm theo liên chi đoàn thì hiệu quả hơn một chi đoàn.

 

GS Đặng Nguyên Anh, Phó chủ tịch Viện Hàn lâm phát biểu chỉ đạo tại Tọa đàm

Phát biểu đề dẫn Tọa đàm, TS. Phạm Quang Linh, Bí thư Đoàn Viện Hàn lâm thay mặt Ban chấp hành Đoàn thanh niên Viện Hàn lâm xin được tiếp thu những ý kiến chỉ đạo của Phó Chủ tịch Đặng Nguyên Anh, đồng thời cảm ơn Phó Chủ tịch đã luôn quan tâm sâu sát, ưu ái và dành thời gian cho các hoạt động của đoàn thanh niên. Tại tọa đàm này, Đoàn thanh niên Viện Hàn lâm triển khai 2 mô hình mới: Mô hình thứ nhất là giao toàn bộ công tác tổ chức cho chi đoàn 4 đơn vị theo hình thức liên chi đoàn (trước đây Đoàn thanh niên Viện Hàn lâm đã giao cho liên chi đoàn tổ chức hội thảo nhưng tọa đàm thì Đoàn thanh niên Viện Hàn lâm luôn là đơn vị đứng ra tổ chức); Mô hình thứ hai mà Đoàn thanh niên Viện Hàn lâm áp dụng là kết hợp tọa đàm trực tiếp tại hội trường và tọa đàm trực tuyến thông qua phần mềm ứng dụng Zoom.

TS. Phạm Quang Linh, Bí thư Đoàn viện Hàn Lâm phát biểu đề dẫn tại Tọa đàm

Nội dung chính buổi tọa đàm gồm hai phần: Phần báo cáo và Phần thảo luận.

Phần báo cáo, hai diễn giả thuyết trình kĩ lưỡng về kĩ năng đặt câu hỏi và kĩ năng phản biện trong nghiên cứu khoa học xã hội; đồng thời, trao đổi về cách đặt câu hỏi phỏng vấn trong nghiên cứu định tính. Đây đều là những trải nghiệm đáng quý mà hai diễn giả tích lũy được trong quá trình học tập và công tác. Về kĩ năng đặt câu hỏi, diễn giả  Lâm Minh Châu trình bày cụ thể về bối cảnh đặt câu hỏi, các dạng câu hỏi chủ yếu, loại câu hỏi, mục đích của câu hỏi, cách đặt câu hỏi, những đối tượng cần chú ý khi đặt câu hỏi. Về kĩ năng trả lời phản biện, nội dung trình bày gồm bối cảnh trả lời phản biện, các bước nên làm khi nhận được phản biện.

TS. Lâm Minh Châu, ngành Nhân học tại Đại học Cambridge, Anh trình bày tại Tọa đàm

Diễn giả Nguyễn Công Thảo chỉ ra thực tế là các nhà nghiên cứu trẻ phần lớn rất dè dặt khi đặt câu hỏi, gần như thành một thứ tiền lệ. Kinh nghiệm của diễn giả là có thể yêu cầu người đặt câu hỏi hỏi lại khi người trả lời chưa bình tĩnh, chưa chủ động được câu trả lời. Cần cân nhắc thật kĩ câu mào đầu khi phản biện vì có tác động rất lớn về mặt tâm lí đến người bị phản biện. Diễn giả khẳng định rằng tranh biện khoa học dưới bất cứ hình thức nào dù là đồng thuận hay không đồng thuận thì cũng là một tín hiệu tốt trong công việc nghiên cứu khoa học. Nó đem lại lợi ích cho cả người được hỏi và người trả lời cũng như những người cùng tham gia.           

TS. Nguyễn Công Thảo, ngành nhân học, đại học Hawaii, Hoa Kỳ, trình bày tại Tọa đàm

Tại phiên thảo luận, tọa đàm đã nhận được rất nhiều câu hỏi đối với hai diễn giả. Do thời gian có hạn cho nên tại Tọa đàm, hai diễn giả đã trả lời 5 lượt câu hỏi tại hội trường và 7 lượt câu hỏi qua trực tuyến. Các câu hỏi khác sẽ được hai diễn giả giải đáp qua email. Các câu hỏi đểu được hai diễn giả trả lời thỏa đáng. Ngoài các câu hỏi, các bạn đoàn viên thanh niên tham dự trực tiếp tại Tọa đàm cũng tranh biện với hai diễn giả, chia sẻ về một số tình huống gặp phải trong công việc ở lĩnh vực của mình và việc bản thân học được kinh nghiệm xử lý tình huống sau khi nghe hai diễn giả trình bày, chia sẻ.

Phát biểu tại Tọa đàm, PGS.TS. Nguyễn Thị Hoài Lê, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Con người khẳng định, chi đoàn Viện Nghiên cứu Con người phối hợp với ba chi đoàn bạn đồng tổ chức tọa đàm là một sáng kiến hữu ích. Đây là một cơ hội tốt để đoàn viên thanh niên được có dịp trao đổi, học hỏi thêm từ hai diễn giả, những người đã có kinh nghiệm học tập ở nước ngoài và nghiên cứu khá dày dặn. Thanh niên cần xóa bỏ rào cản tâm lý mặc cảm, tự tin hơn để đặt câu hỏi và tranh biện trong nghiên cứu. Các câu hỏi đôi khi không nhất thiết phải đồng thuận với diễn giả, nhưng mang tính gợi mở và khơi dậy tính tranh luận học thuật. Qua tranh luận để hiểu nhau hơn và làm sáng tỏ vấn đề. Do đó, cần tự thuyết phục bản thân và tự trả lời với những luận điểm mà chúng ta đưa ra, nghĩa là phải xem lại kĩ càng bài viết của bản thân trước khi gửi đi. Cần có những mục tiêu nghiên cứu cụ thể, rõ ràng và rèn luyện cho bản thân sự chuẩn bị tốt và logic những vấn đề cần nói và có những phương án dự phòng trong trường hợp quên ý trong khi nói. Trong tranh luận, không nên e ngại “cây đa cây đề”, nếu đặt ra vấn đề đúng và tinh thần, thái độ làm việc mang tính xây dựng vì một mục đích chung tốt thì chúng ta vẫn có thể chứng minh được năng lực và cái lý của bản thân.

PGS.TS. Nguyễn Thị Hoài Lê, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Con người phát biểu tại Tọa đàm

Tổng kết Tọa đàm, ThS. Nguyễn Thị Huệ, Bí thư Chi đoàn Viện Nghiên cứu Con người cho biết Tọa đàm đã nhận được 17 lượt ý kiến chia sẻ, góp ý cũng như các câu hỏi thảo luận xung quanh hai kĩ năng đặt câu hỏi và trả lời phản biện. Các ý kiến đều cho rằng, việc đặt câu hỏi và trả lời phản biện là quan trọng nhưng thái độ ứng xử với câu hỏi và trả lời phản biện còn quan trọng hơn. Cách đặt câu hỏi sao cho không áp đặt định kiến cá nhân, không “dìm hàng”, phản biện trên tinh thần xây dựng, tự tin, cầu thị để hiểu nhau hơn là rất quan trọng. Điều đó cho thấy, đây là vấn đề không chỉ được các quý vị đại biểu mà rất nhiều bạn đoàn viên thanh niên quan tâm, và khẳng định đây là hai kĩ năng vô cùng cần thiết đối với mọi người nói chung và với các nhà nghiên cứu nói riêng, đặc biệt trong nghiên cứu khoa học xã hội, hai kĩ năng này không chỉ làm nên sự mạch lạc trong suy nghĩ, sự rõ ràng trong trình bày mà còn làm nên chất lượng nghiên cứu, tạo nên sự thành công, dấu ấn của nhà khoa học.

Nguyễn Thị Thắm