Lễ công bố Báo cáo Phát triển con người Việt Nam năm 2015:Tăng trưởng vì mọi người

05/02/2016

Ngày thứ Sáu, mồng 5 tháng 2 năm 2016 tại Hội trường lớn của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam với sự đồng chủ trì của hai tổ chức Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam (VASS) và Chương trình phát triển Liên hợp quốc (UNDP) Lễ công bố Báo cáo Phát triển con người Việt Nam và Báo cáo Phát triển con người toàn cầu 2015 đã được tiến hành. Tham dự buổi lễ có GS.TS. Nguyễn Xuân Thắng, Ủy viên BCHTW Đảng Cộng sản Việt Nam, Chủ tịch Viện Hàn lâm KHXHVN, bà Pratibha Mehta, Điều phối viên thường trú Liên hợp quốc và Đại diện thường trú UNDP tại Việt Nam. Tham dự buổi lễ còn có nhiều đại biểu đến từ các bộ, ban, ngành Trung ương, các viện nghiên cứu, trường đại học; các đại sứ quán và đại diện ngoại giao ở Hà Nội như Canada, Hà Lan, Ireland, Na Uy, Pháp, Ý, Thụy Sĩ,..; đại diện các tổ chức của Liên hợp quốc, các tổ chức phi chính phủ và nhiều nhà nghiên cứu. Một số cơ quan báo chí, phát thanh, truyền hình ở Trung ương và Hà Nội cũng đến đưa tin về buổi lễ. GS.TS. Nguyễn Xuân Thắng, GS.TS. Nguyễn Quang Thuấn, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm; Bà Pratibha Mehta và Bà Louise Chamberlain, Giám đốc quốc gia UNDP đã chủ trì buổi lễ.

Báo cáo Phát triển con người Việt Nam năm 2015 được công bố lần này là báo cáo thứ 4 của Việt Nam được chuẩn bị và triển khai soạn thảo suốt trong hơn 3 năm qua với sự giúp đỡ của UNDP. Chủ đề báo cáo năm nay được thảo luận và chọn lựa là: Tăng trưởng vì mọi người (Growth that works for all) hay còn gọi là tăng trưởng bao trùm (inclusive growth). Quán triệt tư tưởng lấy con người là trung tâm Báo cáo tiếp cận từ góc độ xem xét sự tham dự của người dân vào quá trình phát triển đất nước, khẳng định cách tiếp cận và mô hình mới đối với tăng trưởng của quốc gia của UNDP: tăng trưởng bao trùm – tăng trưởng không bỏ lại bất cứ ai, bất cứ tầng lớp nào trong xã hội. Theo Báo cáo giai đoạn đầu và giữa của thời kỳ Đổi Mới vừa qua Việt Nam đã đạt được những kết quả ấn tượng về phát triển con người và tăng trưởng kinh tế mang tính bao trùm với những lợi ích và cơ hội được chia sẻ rộng rãi. Nhưng từ sau khủng hoảng toàn cầu 2008 tăng trưởng giảm sút và khoảng cách giữa các vùng, miền, các tỉnh và các nhóm dân cư vẫn chưa được thu hẹp; đời sống của nhóm trung lưu vẫn chưa được đảm bảo an toàn trước những rủi ro; khó khăn của những người nghèo, nhất là ở các cộng đồng dân tộc thiểu số, ngày càng khó giải quyết. Sự giảm tốc tăng trưởng của nền kinh tế là dấu hiệu cho thấy các cải cách, một thời là động lực tăng trưởng, giờ đã đến ngưỡng giới hạn.

Báo cáo phân tích và khẳng định việc chuyển đổi mô hình tăng trưởng dựa chủ yếu vào lao động rẻ và khai thác tài nguyên sang mô hình dựa vào tăng năng suất là thách thức lớn với Việt Nam. Chiến lược tăng trưởng bao trùm giúp cho việc vượt qua thách thức đó, tạo cơ hội cho tất cả mọi người và thúc đẩy phát triển con người. Ba trụ cột chính sách tạo nên cách tiếp cận tăng trưởng bao trùm gồm mở rộng các cơ hội việc làm có năng suất, đảm bảo chất lượng cao về giáo dục và y tế cho toàn dân, đảm bảo diện bao phủ rộng của hệ thống an sinh xã hội. Bốn quá trình chuyển đổi về cơ cấu và năng suất trong nội tại ngành nông nghiệp; trong chuyển dịch lao động từ lĩnh vực nông nghiệp sang phi nông nghiệp ở khu vực phi chính thức; chuyển dịch lao động trên quy mô nền kinh tế từ khu vực phi chính thức sang chính thức; chuyển đổi trong khu vực chính thức – có ảnh hưởng to lớn đến các cơ hội và thách thức mà Việt Nam phải trải qua thông qua việc gia tăng bất bình đẳng, chênh lệch giữa các vùng và các địa bàn, sự tụt lại của một bộ phận dân cư trong quá trình phát triển. Chiến lược tăng trưởng bao trùm có tầm quan trọng trong việc mở ra các cơ hội và duy trì tăng trưởng nhanh thông qua việc khai thác các tiềm năng của tất cả mọi người.

Nhấn mạnh vai trò và tầm quan trọng của giáo dục và y tế, Báo cáo đã góp phần khẳng định thêm một số thách thức hiện nay như bất cập trong giáo dục tiểu học và trung học cơ sở, đặc biệt là giáo dục mầm non, dạy nghề và đại học chưa đảm bảo chất lượng và khả năng tiếp cận hạn chế đối với nhóm có thu nhập thấp, những lệch lạc trong cung cấp dịch vụ y tế và hạn chế về diện bao phủ của bảo hiểm y tế; hiệu quả thấp của cả hai lĩnh vực này thấp trong khi đầu tư của cả Nhà nước và người dân là lớn. Báo cáo khẳng định rằng vấn đề không nằm ở mức độ đầu tư mà là ở cách thức chi tiêu.

An sinh xã hội có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tính công bằng, hiệu quả và sức chống chịu, nhưng những hạn chế của trợ giúp xã hội cho người nghèo, sự xuất hiện của “tầng lớp trung lưu bị bỏ sót” đã khiến cho nhóm nghèo nhất và tầng lớp trung lưu bị bỏ sót dễ bị tổn thương trước các cú sốc, không đủ khả năng đảm bảo cho việc học hành của con cháu, phát triển sản xuất và kinh doanh, làm giảm năng suất.

Báo cáo cũng khuyến nghị các hành động chính sách thiết thực để mở rộng việc làm có năng suất, nâng cao hiệu quả và tính công bằng của hệ thống giáo dục và y tế, mở rộng diện bao phủ của hệ thống an sinh xã hội nhằm đảm bảo cho tăng trưởng theo đúng mục đích chiến lược là bao trùm, là cho mọi người.

Bà Pratibha Mehta đã nhấn mạnh rằng phải tập trung vào nhóm người nghèo và nhóm thu nhập trung bình thấp, những người làm việc trong khu vực không chính thức, người di cư đến đô thị và nông dân, cơ hội phát triển của các nhóm người nghèo và phát huy tối đa năng lực của họ. Năng suất lao động của những nhóm người này là rất quan trọng đối với sự phát triển thành công của Việt Nam. Sự phát triển và thành công của Việt Nam phụ thuộc vào khả năng xây dựng một nền kinh tế vì mọi người và công bằng, bắt nguồn từ khả năng cung cấp việc làm đầy đủ, cơ hội và bảo trợ cho tất cả mọi người.

Đại diện UNDP, ông Richard Marshall, Cố vấn chính sách UNDP tại Việt Nam cũng đã trình bày tổng quan Báo cáo Phát triển toàn cầu năm 2015 với nhan đề Việc làm cho sự phát triển con người (Work for Human Development). Báo cáo này đã được UNDP công bố ngày 15 tháng 12 năm 2015 trên phạm vi toàn thế giới và chính thức công bố tại Việt Nam hôm nay (Tạp chí Nghiên cứu Con người đã có giới thiệu Báo cáo này)

Các đại biểu tham dự buổi lễ đã phát biểu ý kiến tập trung nhiều vào Báo cáo Phát triển con người Việt Nam 2015 và cho rằng, Báo cáo cần bổ sung, nâng cao, phân tích sâu hơn một số điểm trong các lĩnh vực cụ thể: việc làm, y tế, giáo dục, tăng trưởng kinh tế; hiệu quả nguồn lực nhà nước trong việc cung cấp dịch vụ công…; có thể gây nên sự bất ổn xã hội; nhằm hoàn thiện và nâng cao hơn nữa chất lượng của Báo cáo. Các ý kiến cũng đánh giá cao sự cố gắng  của nhóm soạn thảo Báo cáo Phát triển con người năm 2015 Việt Nam và khẳng định chất lượng tốt của Báo cáo. Một số phát biểu đã nêu câu hỏi về một vài nội dung trong hai Báo cáo và đều đã được đại diện các soạn giả trả lời đầy đủ.

Trên cơ sở tổng hợp ý kiến bình luận, góp ý cho Báo cáo, phát biểu kết luận ngắn gọn, GS.TS. Nguyễn Xuân Thắng khẳng định, Báo cáo Phát triển con người năm 2015 đưa ra những thông điệp, nhiều kiến nghị và chính sách đúng thời điểm, khi Việt Nam đang xây dựng Kế hoạch Phát triển Kinh tế - Xã hội cho giai đoạn 2016-2020 và chuẩn bị triển khai Chương trình Nghị sự Phát triển bền vững đến năm 2030, trong đó trọng tâm là tăng trưởng bao trùm và xóa bỏ đói nghèo. Chủ tịch VASS cũng nêu rõ nhiệm vụ chính của Báo cáo cần chú trọng trên các trụ cột chính, nhất là việc làm có hiệu suất mang tính bao trùm, chất lượng tăng trưởng, hiệu quả xã hội trước sự thay đổi nhanh chóng của bối cảnh quốc tế, góp phần cụ thể hóa đường lối, chính sách phát triển đất nước từ sau Đại hội Đảng lần thứ XII. Chủ tịch VASS đã đánh giá cao sự hợp tác giữa Viện Hàn lâm và UNDP trong quá trình soạn thảo Báo cáo, góp phần củng cố và thúc đẩy sự hợp tác giữa hai bên đi vào chiều sâu, chất lượng và hiệu quả.

                                                                                      Lương Hải