Bảo vệ thành công luận án tiến sĩ Luật học “Quyền con người được sống trong môi trường trong lành ở Việt Nam”

12/01/2016

Ngày 19 tháng 12 năm 2015, tại Học viện Khoa học xã hội, số 477 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội, nghiên cứu sinh Phạm Thị Tính, cán bộ Viện Nghiên cứu Con người, đã bảo vệ thành công luận án tiến sĩ cấp Học viện, Chuyên ngành: Luận Hiến pháp và Luật Hành chính; Mã số: 62.38.01.02 với đề tài “Quyền con người được sống trong môi trường trong lành ở Việt Nam”, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Đinh Ngọc Vượng.

Bảo đảm các quyền con người (QCN) cho tất cả mọi người là mục tiêu cơ quan nhân quyền Liên hợp quốc (LHQ) đặt ra và nỗ lực bảo vệ suốt gần 70 năm qua. Hàng trăm văn kiện chính trị, pháp lý quốc tế, khu vực, quốc gia được ban hành và thiết lập trên cơ sở tôn trọng phẩm giá, bảo vệ các quyền và tự do cơ bản của con người. Trong xã hội toàn cầu, nhiều QCN mới phát sinh và nhiều vấn đề với các QCN xuất hiện. Một trong những vấn đề nan giải đối với các QCN hiện nay là tình trạng ô nhiễm môi trường. Mối quan hệ giữa môi trường với các QCN được Đại hội đồng LHQ công nhận chính thức trong Tuyên bố Stockholm năm 1972. Đây là dấu mốc đầu tiên cho sự gắn kết nền tảng giữa QCN với bảo vệ môi trường (BVMT). Năm 1990, Hội đồng Nhân quyền LHQ đã thông qua Nghị quyết 45/94 công nhận QCN được sống trong môi trường trong lành. Năm 1992, Tuyên bố Rio de Janeiro về Môi trường và Phát triển đã tạo cơ sở pháp lý về mối liên kết giữa QCN và BVMT vì môi trường sống trong lành cho tất cả mọi người.

Ở Việt Nam, BVMT, bảo vệ các QCN là quan điểm nhất quán của Đảng và Nhà nước. Điều này thể hiện trong các Nghị quyết, văn kiện của Đảng, Chiến lược quốc gia về BVMT, Chiến lược phát triển bền vững, hệ thống pháp luật về BVMT, các quy chuẩn phát thải cho các phương tiện tham gia giao thông, các quy chuẩn, tiêu chuẩn môi trường quốc gia... và nhiều biện pháp BVMT được đề ra, tuy nhiên, môi trường vẫn không hề được cải thiện mà ngày càng bị ô nhiễm và suy thoái nghiêm trọng, thảm họa môi trường ngày càng tăng cả về tần suất và cường độ, ảnh hưởng không nhỏ đến sức khỏe, tính mạng, sinh kế và sự sinh tồn và phát triển của con người, đến việc thụ hưởng các QCN, trước tiên là QCN được sống trong môi trường trong lành...

Ngày nay, nhu cầu của con người không chỉ là ăn no, mặc ấm mà là ăn ngon, ăn  sạch và mặc đẹp. Và, hầu hết con người đều mong muốn được sống trong một môi trường trong lành, an toàn, tốt cho sức khỏe để có thể sống thọ, sống khỏe, sống minh mẫn, có phẩm giá và xứng với một con người. Đây cũng là mục tiêu mà Đảng và Nhà nước Việt Nam không ngừng nỗ lực để đạt tới. Các chiến lược, chính sách, pháp luật về BVMT của Việt Nam được đánh giá khá đầy đủ so với các tiêu chuẩn quốc tế, nhưng các văn bản chưa có sự gắn kết và thống nhất về mục tiêu chung là bảo vệ QCN được sống trong môi trường trong lành, trong thực hiện còn rất nhiều bất cập. Vì vậy, hoạt động BVMT chưa đạt hiệu quả như mong đợi, các chế tài xử lý vi phạm chưa phát huy tác dụng. Trước thực trạng ô nhiễm môi trường ngày càng nghiêm trọng và phức tạp, vấn đề QCN được sống trong môi trường trong lành càng thu hút nhiều sự quan tâm của công chúng.

Với mong muốn góp thêm tiếng nói có cơ sở khoa học cho QCN được sống trong môi trường trong lành, NCS Phạm Thị Tính đã chọn chủ đề “quyền con người được sống trong môi trường trong lành ở Việt Nam” cho luận án tiến sĩ của mình tại Học viện Khoa học xã hội.

Đóng góp của luận án: nghiên cứu làm rõ được những vấn đề lý luận của QCN được sống trong môi trường trong lành (khái niệm môi trường trường trong lành, quá trình hình thành và phát triển nhu cầu được sống trong môi trường trong lành của con người; khái niệm về QCN và mối quan hệ giữa môi trường tự nhiên với QCN). Từ đó, đưa ra khái niệm về QCN được sống trong môi trường trong lành; bản chất; đặc điểm; mối quan hệ của QCN được sống trong môi trường trong lành trong hệ thống các QCN; nội dung quyền (các quyền phái sinh) và các cơ chế pháp lý bảo đảm quyền; các điều kiện bảo đảm QCN được sống trong môi trường trong lành cũng như sự cần thiết phải pháp điển hóa QCN được sống trong môi trường trong lành trên phạm vi toàn cầu. Nghiên cứu cũng đánh giá thực trạng QCN được sống trong môi trường trong lành ở Việt Nam trên cơ sở thực trạng pháp luật và thực tiễn bảo đảm, bảo vệ QCN được sống trong môi trường trong lành ở Việt Nam.

Dựa trên thực tiễn bảo đảm, bảo vệ QCN được sống trong môi trường trong lành ở Việt Nam, nghiên cứu chứng minh sự cần thiết phải cụ thể hóa nội dung quyền trong các văn bản pháp luật chuyên ngành và cần hoàn thiện các cơ chế pháp lý bảo đảm, bảo vệ quyền bằng các quan điểm và 4 nhóm giải pháp bảo đảm QCN được sống trong môi trường trong lành ở Việt Nam.

Luận án được các thành viên Hội đồng nhất trí thông qua.

Phạm Thị Tính