Sinh hoạt khoa học: "Những tư tưởng của Amartya Sen"

01/12/2015

Sáng ngày 27/11, tại buổi sinh hoạt của Viện Nghiên cứu Con người, NCS Nguyễn Trung Thành – giảng viên trường Đại học Giao thông Vận tải đã có bài trình bày khoa học với nhan đề: “Những tư tưởng của Amartya Sen”. Buổi sinh hoạt khoa học đã thu hút sự quan tâm của đông đảo cán bộ nghiên cứu trẻ của Viện bởi chủ đề này gắn chặt với hướng nghiên cứu trọng tâm của Viện về phát triển con người dựa trên quan điểm về phát triển con người của UNDP bắt nguồn từ quan điểm về cách tiếp cận năng lực của Sen.

Bài thuyết trình của NCS Nguyễn Trung Thành được chia thành ba nội dung chính. Phần thứ nhất, diễn giả trình bày cơ sở hình thành và phát triển tư tưởng của Sen. Bối cảnh thế giới thế kỷ XX diễn ra nhiều biến động lớn, nổi bật là hai cuộc chiến tranh thế giới, sự nổi lên và suy tàn của hệ thống xã hội chủ nghĩa ở phương Tây, sự tăng cường liên kết trên thế giới, sự phát triển về kinh tế, dân chủ, nhân quyền, tự do chính trị, việc con người phải đối mặt với nghèo khổ và không được đáp ứng các nhu cầu về sức khỏe, kinh tế, tự do v.v.. đã ảnh hưởng đến sự hình thành tư tưởng của Sen về kinh tế, phúc lợi, nghèo đói và phát triển con người. Về bối cảnh của Ấn Độ, sự thống trị của thực dân Anh ở Ấn Độ đã gây ra sự bần cùng do thực dân Anh tận dụng sức người sức của ở Ấn Độ khiến nền kinh tế của Ấn Độ bị kiệt quệ. Điều này đã châm ngòi cho phong trào đấu tranh của nhân dân Ấn Độ chống thực dân Anh và đấu tranh đòi thành lập nhà nước độc lập. Điều đó đã ảnh hưởng tới sự hình thành tư tưởng của Sen về nghèo đói, bạo lực và tự do. Về tiền đề lý luận, NCS Nguyễn Trung Thành đã chỉ ra bốn nhà tư tưởng có ảnh hưởng lớn tới Sen. Thứ nhất là Rabindrathath Tagore – người đã ảnh hưởng đến Sen về tư tưởng đa văn hóa. Thứ hai là Mahatma Ganahi. Đây là anh hùng dân tộc của Ấn Độ lãnh đạo nhân dân đấu tranh chống thực dân Anh giành độc lập cho Ấn Độ với phương châm bất bạo động. Ông đã có ảnh hưởng đến quan điểm của Sen về vấn đề vấn đề bạo lực. Thứ ba là Adam Smith. Các công trình về kinh tế và lý thuyết về công bằng của Smith đã ảnh hưởng tới cách nhìn nhận của Sen về công bằng. Thứ tư là Kennete Arrow. Nghiên cứu của ông về lý thuyết lựa chọn xã hội sau này đã được Sen kế thừa và phát triển. Bên cạnh đó, diễn giả cũng trình bày về cuộc đời và sự nghiệp gắn với sự hình thành các tư tưởng của Sen.

Phần thứ hai,  NCS Nguyễn Trung Thành đã giới thiệu năm tư tưởng cơ bản của Sen. Thứ nhất là lý thuyệt lựa chọn xã hội. Tiếp nối lý thuyết của Arrow, Sen đã khái quát sự hình thành và phát triển của lý thuyết lựa chọn xã hội. Thứ hai là tư tưởng về nạn đói và các cuộc khủng hoảng. Theo Sen, nạn đói xảy ra không phải là do không có lương thực trong cả nước mà do con người không có đủ tự do để mua tương thực – điều đó có nghĩa là do sự gia tăng cạnh tranh chứ không phải do sự giảm cung về lương thực. Do đó, để ngăn chặn nạn đói thì cần có sự chia sẻ lương thực một cách bình đẳng và tạo ra công ăn việc làm để con người có khả năng mua lương thực. Thứ ba là tư tưởng của Sen về dân chủ và tự do. Sự phát triển của dân chủ được xem là sự phát triển ưu việt nhất của thế kỷ 20. Theo quan điểm của Sen, dân chủ là sự cam kết toàn cầu. Tự do, theo Sen, đó là không gian và khả năng sử dụng chúng như một thứ mong muốn. Phát triển là quyền tự do, trong đó, có năm quyền cơ bản là tự do chính trị, có điều kiện kinh tế thuận lợi, có cơ hội xã hội, đảm bảo sự minh bạch và được bảo về an ninh. Thứ tư là tư tưởng của Sen về phát triển con người, theo đó, phát triển con người là quá trình mở rộng chức năng và năng lực của con người. Trong nội dung này, diễn ra trình bày nội dung về cách tiếp cận năng lực của Sen và mối quan hệ giữa phát triển và quyền tự do. Thứ năm là tư tưởng của Sen về vai trò tác nhân của phụ nữ và vấn đề bình đẳng giới. Diễn giả đã trình bày quan điểm của Sen về vai trò tác nhân của phụ nữ với sự chuyển biến xã hội và mối quan hệ giữa khía cạnh tác nhân và khía cạnh hạnh  phúc của phụ nữ.

Phần thứ ba, NCS Nguyễn Trung Thành trình bày ảnh hưởng tư tưởng của Sen đối với thế giới và Việt Nam qua sự ảnh hưởng của cách tiếp cận năng lực đối với việc nghiên cứu phát triển con người và đánh giá sự phát triển con người qua chỉ số HDI.

Kết thúc buổi sinh hoạt, các cán bộ của Viện và diễn giả đã có sự trao đổi, thảo luận cởi mở và phong phú. Nội dung mà diễn giả trình bày có giá trị học thuật rất lớn đối với cán bộ của Viện qua việc cung cấp kiến thức tổng hợp về tư tưởng của Sen. Ngược lại, bằng những kinh nghiệm nghiên cứu, làm việc về phát triển con người, cán bộ của Viện cũng có những bình luận, chia sẻ góp phần giúp diễn giả hoàn thiện luận án nghiên cứu của mình về tư tưởng của Sen.

Vũ Thanh