Sinh hoạt khoa học: "Sự biến động chỉ số HDI Việt Nam (Qua số liệu từ các Báo cáo Phát triển con người của UNDP)"

06/11/2015

Nằm trong chuỗi các hoạt động sinh hoạt khoa học được lãnh đạo Viện Nghiên cứu Con người giao nhiệm vụ cho Chi đoàn thanh niên, sáng thứ Năm (ngày 04 tháng 11 năm 2015), TS.Vũ Thị Thanh, đoàn viên Chi đoàn Viện Nghiên cứu Con người đã trình bày về sự biến động chỉ số HDI của Việt Nam thông qua số liệu sẵn có từ các báo cáo Phát triển con người của UNDP từ trước đến nay.

Trước hết tác giả tái khẳng định quan điểm của UNDP về PTCN bao gồm bốn nội dung chính:

  • Mở rộng sự tự do để con người làm được những việc họ coi trọng và có lý do để coi trọng;
  • Phát triển con người vừa là quá trình mở rộng sự lựa chọn, vừa là tập hợp các kết quả đo lường mức độ cải thiện đời sống mà các cá nhân và xã hội có được;
  • Đề cao quá trình xây dựng năng lực của con người và việc sử dụng các năng lực đó;
  • Khái niệm phát triển con người liên quan đến tính chủ thể coi con người không phải là đối tượng hưởng thụ bị động mà là chủ thể chủ động trong tiến trình phát triển.

Diễn giả đã tổng hợp một số thay đổi trong cách tính toán đo lường HDI trong các báo cáo Phát triển con người đến nay:

1) Thay đổi về chỉ báo đo lường

2) Thay đổi giá trị để tính toán các chỉ số thành phần

3) Thay đổi về công thức tính chỉ số HDI

Trong bài trình bày, diễn giả đã phân tích những mốc mà chỉ số HDI Việt Nam có sự thay đổi đột biến; phân tích HDI Việt Nam trong 5 năm đầu đổi mới (đầu những năm 1990); chỉ số HDI trong khoảng 10 năm sau đổi mới (khoảng những năm 1995); chỉ số HDI trong khoảng 20 năm sau đổi mới (khoảng những năm 2005) và chỉ số HDI hiện nay. Cụ thể, diễn giả sử dụng Sử dụng số liệu HDI theo công thức cũ (số liệu trong các HDRs của UNDP từ 1990 – 2009) để phân tích chỉ số phát triển con người Việt Nam giai đoạn 1990 – 2007; Sử dụng số liệu HDI theo công thức mới (số liệu trong các HDRs của UNDP từ năm 2010 – 2014) để phân tích chỉ số HDI Việt Nam giai đoạn 2010 -2014 và phân tích sự biến động HDI Việt Nam giai đoạn 1980-2013. Diễn giả cũng phân tích Sự biến động chỉ số y tế, giáo dục, kinh tế của Việt Nam giai đoạn 2000 – 2005 thông quan phân tích các báo cáo Phát triển con người của UNDP các năm 2002,  2003, 2004, 2005, 2006, 2008. Diễn giả đã mô hình hóa sự biến động bằng các biểu đồ, bảng số liệu.

Diễn giả cũng tổng hợp lại những khía cạnh cho thấy sự phát triển không đồng đều giữa các tỉnh thành và khu vực ở Việt Nam. Những vấn đề này đã được UNDP nêu trong các Báo cáo Phát triển con người:

  • Chỉ số HDI thấp tập trung ở những vùng và tỉnh nghèo (miền Núi và Trung du Bắc bộ, Bắc Trung bộ và Tây Nguyên, ví dụ như Hà Giang và Lai Châu )
  • Chỉ số HDI cao tập trung ở những tỉnh thành có tốc độ tăng trưởng kinh tế cao (tập trung ở Đồng bằng sông Hồng và Đông Nam Bộ như Bà Rịa Vũng Tàu, thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội và Đà Nẵng)
  • Mặc dù các tỉnh nghèo có tốc độ tăng HDI nhanh và tốc độ tăng HDI của các tỉnh giàu chậm lại, thu hẹp khoảng cách giữa các tỉnh nhưng các tỉnh nghèo vẫn chưa có khả năng cải thiện vị trí xếp hạng của mình.

Cuối bài trình bày của mình, TS. Thanh cũng đã tóm lược một số thách thức đối với HDI Việt Nam mà UNDP đã nêu, bao gồm:

  • Việt Nam có xu hướng ưu tiên đảm bảo tăng trưởng kinh tế nhanh hơn là việc ưu tiên cải thiện phát triển con người và xã hội;
  • Sự tăng trưởng của chỉ số thu nhập GDP đóng góp vào sự cải thiện chung của chỉ số HDI nhưng không giúp cải thiện các chỉ số thành phần phi thu nhập;
  • Sự tăng trưởng chậm lại của chỉ số thu nhập do suy thoái kinh tế toàn cầu sẽ là một rào cản cho sự tăng trưởng HDI của Việt Nam;
  • Y tế và giáo dục là sẽ chìa khóa cho thành công trong tương lai của Việt Nam;
  • PTCN ở những khu vực nghèo vẫn là một thách thức;
  • Hạn chế trong việc cập nhập số liệu để tính toán các chỉ số thành phần của HDI;

Buổi sinh hoạt khoa học đã thu hút được đông đảo cán bộ và đoàn viên thanh niên trong Viện tham gia, các cán bộ trong viện đã sôi nổi đặt ra nhiều câu hỏi cho diễn giả cũng như chia sẻ kinh nghiệm, hiểu biết liên quan đến chỉ số HDI và cách tính toán chỉ số này. Bên cạnh đó, bài thuyết trình của TS. Vũ Thị Thanh cũng đã có nhiều gợi mở cho những nghiên cứu sâu hơn về các chiều cạnh của phát triển con người.

 

Lê Mạnh Hùng