Sinh hoạt khoa học “Giá trị của hôn nhân đối với thanh niên Việt Nam hiện nay”

07/08/2015

Sáng ngày 6 tháng 8 năm 2015, tại Hội trường Viện Nghiên cứu Con người đã diễn ra buổi sinh hoạt khoa học với chủ đề “Giá trị của hôn nhân đối với thanh niên Việt Nam hiện nay” do NCS Vũ Thị Thanh, cán bộ của Viện trình bày. Đây là một phần nội dung trong kết quả nghiên cứu của luận án tiến sĩ “Trải nghiệm hôn nhân của vợ chồng trẻ ở Việt Nam hiện nay”. Tham dự buổi sinh hoạt có đại diện lãnh đạo Viện Nghiên cứu Con người, cùng đông đảo các cán bộ nghiên cứu của Viện.

Bằng việc đi tìm câu trả lời cho các câu hỏi nghiên cứu: hôn nhân có vai trò quan trọng như thế nào đối với thế hệ trẻ? Và tại sao họ lại lựa chọn kết hôn? Trong quá trình hôn nhân, họ xử lý các mối quan hệ của đời sống vợ chồng như thế nào? Họ kỳ vọng gì trước và sau khi kết hôn?...Tác giả đã tiến hành phỏng vấn sâu 30 cặp vợ chồng có tuổi đời dưới 30 đã kết hôn, trong đó có 15 cặp ở nông thôn Thái Bình và 15 cặp ở đô thị Hà Nội. Bên cạnh đó, tác giả cũng nêu lên bối cảnh của sự chuyển đổi hôn nhân trên thế giới, vài nét về tình hình hôn nhân ở Việt Nam hiện nay.

Theo diễn giả, hôn nhân ở nhiều nước phương Tây đang phải đối mặt với nguy cơ bị suy giảm, biểu hiện ở sự gia tăng những lựa chọn khác ngoài hôn nhân, ví dụ như duy trì sự độc thân, chung sống không kết hôn, ly hôn hay trì hoãn hôn nhân…. Hôn nhân ở phương Tây được cho rằng đã chuyển đổi từ hôn nhân mang tính thể chế sang hôn nhân mang tính cá nhân và hôn nhân mang tính tình cảm. Với hình thức này, xã hội phương Tây đề cao sự lựa chọn cá nhân, sự thỏa mãn, phát triển của các cá nhân trong hôn nhân, đề cao tình cảm, sự chia sẻ và mối quan hệ trong hôn nhân. Tác giả cũng dẫn ra nghiên cứu của Cherlin (2004) thì hôn nhân mất dần ý nghĩa thực tiễn và chỉ còn ý nghĩa biểu trưng. Một trong những nguyên nhân được chỉ ra là trong xã hội phương Tây đã có sự tăng cá nhân hóa trong hôn nhân và có sự suy giảm truyền thống hóa. Từ đó, tác giả đặt trong mối tương quan với hôn nhân ở Việt Nam và cho rằng cách giải thích nêu trên không thể áp dụng để giải thích xu hướng hôn nhân ở Việt Nam hiện nay.

Ở Việt Nam, chưa có sự suy giảm hôn nhân trong tương lai gần và hôn nhân vẫn có vai trò quan trọng trong hầu hết các thế hệ người Việt. Các hình thức ngoài hôn nhân chỉ mang tính hiện tượng chứ chưa phổ biến. Bằng chứng mà tác giả dẫn ra dựa trên nguồn điều tra của Tổng cục Thống kê Việt Nam, tỷ lệ những người đã kết hôn ở Việt Nam rất cao với 66,9% (2012). Trong nghiên cứu của mình, tác giả chỉ ra rằng, hôn nhân có giá trị quan trọng đối với thanh niên Việt Nam hiện nay bởi nó vừa là một thiết chế cần thiết, vừa đem lại những giá trị cho cá nhân. Nó mang tính thiết chế bởi hôn nhân là phương thức để duy trì nòi giống và với nữ giới thì hôn nhân mang lại niềm hạnh phúc to lớn với họ bởi họ được làm vợ, làm mẹ. Hơn nữa, hôn nhân như là một quy luật tự nhiên của con người. Đặc biệt ở nông thôn, khi “trai lớn lấy vợ, gái lớn gả chồng” thì hôn nhân còn là cách để tránh điều tiếng cho bản thân và gia đình. Bên cạnh đó, hôn nhân được các bạn trẻ đánh giá là cần thiết để tạo ra sự ràng buộc giữa hai vợ chồng. Ở nhận định hôn nhân mang lại lợi ích cho các cá nhân thì người phụ nữ cho rằng hôn nhân là niềm hạnh phúc, niềm tự hào đối với họ. Không những thế, với những người phụ nữ ở khu vực nông thôn thì hôn nhân được xem như là chiếc “phao cứu sinh” cho sự đảm bảo với tương lai khi về già họ có con cái để làm chỗ dựa. Với nam giới, hôn nhân là nguồn động lực cho cuộc sống sau này, gia đình giúp cho họ chín chắn hơn, chăm lo cho mái ấm gia đình chu đáo hơn. Đặc biệt, nam giới ở đô thị còn cho rằng, hôn nhân giúp làm tăng địa vị xã hội của họ trong khi đó hôn nhân giúp nam giới ở nông thôn có lối sống tích cực hơn…

Từ đó, tác giả đưa ra kết luận rằng ở Việt Nam. hôn nhân vẫn tiếp tục được giới trẻ đề cao, theo đó nó đem lại cả giá trị biểu trưng và giá trị thực tiễn. Điều này có sự khác biệt so với những nghiên cứu về hôn nhân ở các nước phương Tây khi hôn nhân mất dần ý nghĩa thực tiễn và chỉ còn ý nghĩa biểu trưng. Trong nghiên cứu này, nhà nghiên cứu cũng chỉ rõ có sự khác biệt giữa nam và nữ, giữa thành thị và nông thôn trong quan niệm về giá trị của hôn nhân. Hôn nhân của thanh niên Việt Nam là sự phức hợp nhiều đặc trưng của hôn nhân mang tính thể chế, hôn nhân mang tính cá nhân hóa và hôn nhân mang tính tình cảm.

Sinh hoạt khoa học đã nhận được nhiều câu hỏi, ý kiến thảo luận có giá trị của các nhà nghiên cứu trong Viện bởi đây là chủ đề gần gũi và có ý nghĩa thiết thực. Những ý kiến góp ý cũng là các gợi mở cho diễn giả tiếp tục thực hiện trong những nghiên cứu sau này.

Nguyễn Thị Huệ