Sinh hoạt khoa học: “Một số vấn đề nghiên cứu về con người”

29/05/2015

Chiều ngày 26 tháng 5 năm 2015, tại Hội trường Viện Nghiên cứu Con người, GS. Nguyễn Trọng Chuẩn, nguyên là Viện trưởng Viện Triết học, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam đã có buổi báo cáo chuyên đề về “Một số vấn đề nghiên cứu về con người”. Tham dự buổi báo cáo có lãnh đạo Viện Nghiên cứu Con người, cùng rất đông các cán bộ nghiên cứu trong và ngoài Viện quan tâm đến chủ đề này.

  Bằng việc trình bày tư tưởng của một số nhà triết học từ thời cổ đại đến thế kỷ XX rất quan tâm đến các vấn đề về con người như Socrat, Aristot, Kant, C. Mác v.v... GS. Nguyễn Trọng Chuẩn khẳng định rằng: Vấn đề con người không phải là vấn đề mới nhưng cũng chưa bao giờ là vấn đề cũ, vấn đề con người là muôn thuở và chắc chắn còn được quan tâm nhiều thế kỷ nữa, đồng thời vấn đề con người sẽ ngày càng trở nên phức tạp hơn, vượt qua những hiểu biết thường thức về nó. Do đó, hệ thống các công trình nghiên cứu về con người ở các góc độ khác nhau đều có giá trị của nó, và cũng cần thiết phải nghiên cứu con người từ nhiều góc độ khác nhau chứ không chỉ từ góc độ xã hội (có thể kể tới các góc độ khác như di truyền học, sinh học phân tử, khảo cổ học, vật lý học,...), bởi vì như thế thì mới có thể lý giải hết được các vấn đề về con người.

  Rõ ràng con người được hình thành do hai điều kiện là tự nhiên và xã hội. Câu hỏi đặt ra ở đây là: Điều kiện nào đã quyết định? GS. Nguyễn Trọng Chuẩn khẳng định rằng trước khi con người trở thành “con người” thì phải được chuẩn bị về mặt sinh học, bộ máy di truyền bình thường hoạt động trong điều kiện bình thường. Và con người hiện nay vẫn tiếp tục tiến hóa nhưng ở trình độ vi mô và siêu vi mô vì con người vẫn phải tiếp tục thích nghi để có thể tồn tại. Các phát hiện của di truyền học cũng đã chỉ ra rằng, trong con người có 12-16% “gen bay”, “gen phiêu bạt”. Như vậy có thể thấy rằng các yếu tố di truyền có vai trò to lớn, nhưng con người sống trong xã hội và chịu ảnh hưởng rất lớn của xã hội. Do đó, nghiên cứu về con người hiện nay cũng cần thiết phải nghiên cứu từ các loài côn trùng cho đến tinh tinh (ngành khoa học tập tính học), bởi lẽ ở những loài này đều có những tập tính mang tính xã hội. Nhưng điều quan trọng nhất đó chính là khác với các loài sinh vật đó, ở con người có văn hóa, vì thế, nghiên cứu mối quan hệ giữa sự tiến hóa sinh học và tiến hóa văn hóa cũng là một mảnh đất còn rất mới để có thể khai phá. Một trong những nguy cơ dẫn đến sự khủng hoảng, tiêu cực xã hội trong thời đại ngày nay lại chính là văn hóa, đặc biệt là vấn đề tôn giáo. Có rất nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng, những bất bình thường về mặt di truyền có thể ảnh hưởng đến tính cách con người, tuy nhiên, yếu tố di truyền ở đây không mạnh bằng yếu tố xã hội. Cho nên, tìm hiểu về vai trò của yếu tố xã hội và yếu tố di truyền đối con người đang chưa có lời giải.

  Buổi nói chuyện của GS. Nguyễn Trọng Chuẩn đã chỉ ra, phân tích mối quan hệ giữa yếu tố tự nhiên, yếu tố di truyền và yếu tố xã hội, tạo cách nhìn tổng thể hơn trong nghiên cứu về con người. Với chủ đề hấp dẫn như thế, buổi nói chuyện đã thu hút được các ý kiến thảo luận sôi nổi, tạo không khí trao đổi khoa học cởi mở và đưa ra nhiều gợi ý cho các hướng nghiên cứu về con người của Viện.

 

Nguyễn Thắm