Tọa đàm khoa học: "Nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế"

06/06/2014

Ngày 05/06/2014, tại Hội trường Viện Nghiên cứu Con người, chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan - nguyên Phó Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam đã có buổi nói chuyện với các cán bộ của Viện Nghiên cứu Con người về chủ đề: “Nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế”.

Buổi tọa đàm khoa học xoay quanh 3 nội dung chủ yếu: 1) Tình hình kinh tế thế giới; 2) Hiện trạng kinh tế Việt Nam: những trở ngại cho phát triển; và 3) Nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam.

Ở nội dung thứ nhất, bằng các dấu (>) với dụng ý so sánh, chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan đã chỉ rõ 07 điểm đặc trưng của nền kinh tế tri thức  (Knowledge - Based Economy) trong thế kỷ 21 so với các mô hình kinh tế của các thế kỷ trước đó để chứng tỏ rằng: Xã hội hiện thời đòi hỏi con người phải có nhận thức và những năng lực mới, khác trước và cao hơn nhiều so với trước. Bối cảnh kinh tế thế giới đầu thế kỷ 21, đặc biệt là lối tư duy mới, ý tưởng phát triển mới, tái cấu trúc kinh tế và một số xu hướng của thế giới sau khủng hoảng; sức mạnh của các khu vực kinh tế; tiến hóa trong tư duy về kinh tế học tăng trưởng; đặc trưng mới của thương mại toàn cầu; sự phổ biến của các FTA; các cơ hội, thách thức mới trong khu vực (đặc biệt là sự nổi lên của hai nền kinh tế Trung Quốc và Ấn Độ); xu hướng thương mại nội khối tăng cao; tình hình kinh tế thế giới năm 2013 đã phục hồi dần: Đông Á -  Thái Bình Dương vẫn là đầu tầu tăng trưởng, sự phục hồi sản xuất công nghiệp ở Mỹ, EU, và Nhật Bản; thương mại toàn cầu năm 2013 chưa có nhiều tiến triển lớn, đầu tư toàn cầu năm 2013 chưa thấy có nhiều kỳ vọng, giá cả trên thị trường thế giới có nhiều biến động,... đã có những tác động rất lớn đến tình hình kinh tế - xã hội Việt Nam. World Bank (WB) đã có những phân tích về rủi ro kinh tế toàn cầu năm 2014, trong đó nêu rõ 03 rủi ro lớn, đó là: Việc rút dần các chính sách tiền tệ nới lỏng (QE) của Mỹ một cách thiếu tuần tự; tình hình bế tắc về tài khóa kéo dài ở Mỹ; và tình trạng suy giảm đầu tư mạnh hơn dự kiến ở Trung Quốc; đồng thời cũng chỉ ra 02 triển vọng, đó là: kinh tế toàn cầu phục hồi mạnh hơn so với dự báo; Nhật Bản vực dậy nền kinh tế thành công. WB cũng đưa ra đánh giá về phát triển kinh tế toàn cầu trung hạn rằng kinh tế các nước châu Á mới nổi tiếp tục phục hồi, Trung Quốc sẽ phục hồi dần.

  Nội dung thứ hai, chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan phân tích hiện trạng kinh tế Việt Nam: những trở ngại cho phát triển và khẳng định lại một lần nữa: “Kinh tế thế giới có tác động quan trọng đến tăng trưởng của Việt Nam”. Điểm nổi bật của thực trạng kinh tế Việt Nam là tăng trưởng chậm lại so với các nước trong khu vực; đặc biệt là tăng trưởng các ngành thấp và sụt giảm; đầu tư của mọi loại hình sở hữu (gồm: đầu tư nước ngoài, phi quốc doanh (trong nước), và quốc doanh) giảm. WB dự báo, tình hình kinh tế Việt Nam năm 2014 có sự cải thiện chậm. Những trở ngại trong tăng trưởng kinh tế Việt Nam về ngắn hạn còn khó khăn, chủ yếu do: niềm tin của khu vực tư nhân suy giảm và dư địa của chính sách tài khóa bị thu hẹp; về trung hạn thì tích cực hơn tuy còn nhiều rủi ro; về dài hạn thì triển vọng tích cực, nhưng còn nhiều trở ngại, như: Doanh nghiệp nhà nước chưa theo nguyên tắc thị trường; Khu vực ngân hàng mong manh; Khu vực tư nhân trong nước không lớn lên được; Năng suất lao động thấp và giảm dần; Năng lực cạnh tranh thấp, chậm cái thiện;...

Nội dung thứ ba, chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan đã phân tích tình hình kinh tế của Việt Nam đi vào thời kỳ phát triển mới (từ năm 2010) và chỉ rõ: Việt Nam phải cải cách thực sự, toàn diện, triệt để, ở cả tầng vĩ mô và vi mô (doanh nghiệp). Trước các yêu cầu mới trong phát triển kinh tế, Việt Nam cần phải nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế, tiến hành Đổi mới, đi theo con đường của các nền kinh tế thành công, đặc biệt là đầu tư cho tăng trưởng bền vững. Tăng trưởng hiện nay của Việt Nam đã chậm lại, do đó cần tập trung đầu tư vào các nhân tố cơ bản để tăng trưởng nhanh và bền vững (con người và thể chế), cần nhìn nhận lại về công nghiệp hóa để thấy một thực tế rằng: liệu có phải Việt Nam giải công nghiệp hóa sớm? Do vậy, Việt Nam cần cải thiện những nhân tố quyết định năng suất trong các ngành dịch vụ; tái định hướng chính sách; định vị lại các ngành công nghiệp có triển vọng trong tương lai; nâng cấp trong chuỗi giá trị; quy hoạch lại các vùng kinh tế; chủ động hội nhập khu vực và quốc tế; nâng cao năng lực cạnh tranh căn bản; thúc đẩy tinh thần kinh doanh và đổi mới. Có thể nhìn thấy rằng Việt Nam có nhiều tiềm năng để phát triển dài hạn, như: vị trí địa lý ở trung tâm khu vực năng động, phát triển cao và hội nhập sâu; nguồn nhân lực dồi dào, năng động, trẻ, cơ cấu dân số vàng; năng suất lao động có cơ hội cải thiện nhờ giáo dục đào tạo và hội nhập quốc tế; có khả năng phát triển lên mức thu nhập trung bình cao hơn; những động lực được tạo ra từ cải cách, thay đổi mô hình tăng trưởng.

  Các cán bộ nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Con người đã thảo luận hết sức sôi nổi và đặt ra nhiều câu hỏi cho chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan, như: Tình hình của các ngành nghề truyền thống trong bối cảnh kinh tế - xã hội của đất nước hiện nay; Thực trạng hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp vừa và nhỏ ở nước ta hiện nay ; Những giải pháp chung nhằm phát triển ngắn hạn, trung hạn và dài hạn nền kinh tế Việt Nam; Các giải pháp tiếp theo của Việt Nam để có thể nâng cao chất lượng tăng trưởng. Các câu hỏi trên đều được chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan trả lời thẳng thắn, đáp ứng được kỳ vọng của các nhà nghiên cứu. 

Nguyễn Thắm