Báo cáo phát triển Việt Nam năm 2014: “Phát triển kỹ năng: xây dựng lực lượng lao động cho một nền kinh tế thị trường hiện đại ở Việt Nam”

21/08/2014
Báo cáo phát triển Việt Nam năm 2014: “Phát triển kỹ năng: xây dựng lực lượng lao động cho một nền kinh tế thị trường hiện đại ở Việt Nam”; Ngân hàng Thế giới; 144 trang

Đây là Báo cáo phát triển Việt Nam năm 2014 của Ngân hàng Thế giới, dài 144 trang. Báo cáo này do nhóm nghiên cứu của Ngân hàng Thế giới (World Bank, WB) thực hiện. Báo cáo đã đi sâu phân tích nhu cầu về kỹ năng của những người sử dụng lao động ở hai khu vực kinh tế lớn nhất của Việt Nam là Hà Nội và Tp. Hồ Chí Minh, đồng thời đánh giá kỹ năng của dân số trong độ tuổi lao động ở khu vực đô thị Việt Nam. Ngoài phần phân tích, báo cáo còn xem xét cách thức và thời điểm hình thành các kỹ năng này và ý nghĩa của nó đối với công cuộc cải cách hệ thống giáo dục và đào tạo. Báo cáo cũng đề xuất các kiến nghị chính sách cho ba bước thực hiện chiến lược tổng thể về kỹ năng: một là tăng cường khả năng sẵn sàng đi học thông qua phát triển giáo dục mầm non; hai là xây dựng nền tảng kỹ năng nhận thức và hành vi (còn được gọi là “phi nhận thức”) trong giáo dục phổ thông; và ba là phát triển kỹ năng kỹ thuật phù hợp với công việc thông qua hệ thống được kết nối tốt hơn. Báo cáo được chia làm 5 chương và có thêm phần phụ lục để người đọc tiện theo dõi.

Trong báo cáo này, WB đã tổng hợp về quá trình đổi mới, phát triển và chuyển dịch cơ cấu kinh tế Việt Nam song hành với việc phát triển, đổi mới giáo dục và vai trò của giáo dục qua các thời kỳ. Qua đó, các kết quả nghiên cứu của WB cũng được trình bày về xu hướng của thị trường lao động, vai trò của giáo dục trên thị trường lao động; về nhu cầu kỹ năng cho một nền kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam; về phản hồi của doanh nghiệp (bao gồm doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài) họ đã nói gì về trình độ và kỹ năng của lực lượng lao động Việt Nam hiện nay và nhu cầu của các doạnh nghiệp về nguồn lực lao động trong tương lai. Qua đó cho thấy rằng, việc chuẩn bị lực lượng lao động của Việt Nam để đáp ứng yêu cầu phát triển nền kinh tế hiện đại là rất quan trọng. Những công việc mới ra đời và nhu cầu về kỹ năng cũng đã thay đổi. Theo WB, phân loại nhóm kỹ năng của lực lượng lao động được chia thành 3 nhóm: 1) kỹ năng nhận thức, 2) kỹ năng xã hội và hành vi, và 3) kỹ năng kỹ thuật. Lực lượng lao động của Việt Nam cần được trang bị đầy đủ 3 loại kỹ năng này thông qua hệ thống giáo dục các cấp, qua đó phản ánh chất lượng đào tạo đầu ra của nghành giáo dục về kiến thức, kỹ năng và phẩm chất cần thiết cho một lực lượng lao động hiện đại hướng đến sự phát triển bền vững của một quốc gia.

Về mức độ quan trọng của các kỹ năng, các doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đều cho rằng, những kỹ năng kỹ thuật (kỹ năng “cứng”) là rất cần thiết cho một công việc cụ thể nào đó. Nhưng điều không kém phần quan trọng hơn đó là những kỹ năng “mềm”, kỹ năng nhận thức và giải quyết vấn đề mà lực lượng lao động có được phải trải qua quá trình tích lũy, rèn luyện lâu dài, khả năng thích ứng với môi trường mới và những thay đổi trong tương lai, khả năng tự học, học tập suốt đời, bản thân lực lượng lao động phải có trách nhiệm đối với việc học tập và rèn luyện của bản thân mình.

Theo đánh giá của các doanh nghiệp, lực lượng lao động hiện nay của Việt Nam còn thiếu về kỹ năng (mức độ hài lòng của các doanh nghiệp đối với lực lượng lao động hiện tại chỉ đạt khoảng 40 – 60%). Các doanh nghiệp khẳng định rằng, kỹ năng kỹ thuật cụ thể có thể được đào tạo tại doanh nghiệp trong một thời gian ngắn nếu lực lượng lao động đó đã có được những kỹ năng nhận thức và kỹ năng thích ứng cần thiết. Do đó, ngoài việc hướng dẫn những kỹ năng kỹ thuật đối với một nghành nghề nào đó, việc rèn luyện cho người học khả năng tư duy, tư duy phản biện, rèn luyện kỹ năng nhận thức và hành vi là rất quan trọng. Điều đó đặt ra thách thức với ngành giáo dục Việt Nam là phải làm thế nào để phát triển lực lượng lao động đáp ứng đầy đủ những yêu cầu mới của quá trình phát triển kinh tế xã hội hiện đại, làm thế nào để lực lượng lao động Việt Nam hiện đại có thể thúc đẩy quá trình phát triển nền kinh tế Việt Nam sánh vai với các nước trong khu vực và quốc tế. Từ đó, vai trò của giảng viên, giáo viên, những người làm công tác giáo dục cần được nâng tầm để người học phát triển những kỹ năng, kiến thức cần thiết theo yêu cầu phát triển kinh tế xã hội và phát triển đất nước trong thời kỳ hội nhập. Điều đó cũng đặt ra vấn đề về sự gắn kết, phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường với doanh nghiệp để công tác đào tạo nguồn nhân lực thật sự đáp ứng theo nhu cầu của xã hội. 

Lê Tố Lam