Ảnh hưởng của nhóm bạn tới định hướng giá trị nhân cách của học sinh THPT

17/09/2010
Quan hệ với bạn bè đối với học sinh trung học phổ  thông ngày càng phát triển mạnh và vượt ra khỏi giới hạn của hoạt động học tập, nổi lên thành một phạm vi độc lập rất quan trọng trong đời sống của học sinh trung học phổ thông. Chính thông qua các mối quan hệ này các em không những nhận thức được người khác mà còn nhận thức được chính bản thân mình, nhờ đó các em thu nhận được những thông tin cần thiết để hình thành sự đánh giá bản thân mình như một nhân cách, để hình thành một thái độ giá trị – cảm xúc nhất định đối với bản thân. Chính vì vậy, thông qua các mối quan hệ này định hướng giá trị nhân cách của các em được thể hiện rõ nét.

      Quan hệ với bạn bè đối với học sinh trung học phổ  thông ngày càng phát triển mạnh và vượt ra khỏi giới hạn của hoạt động học tập, nổi lên thành một phạm vi độc lập rất quan trọng trong đời sống của học sinh trung học phổ thông. Chính thông qua các mối quan hệ này các em không những nhận thức được người khác mà còn nhận thức được chính bản thân mình, nhờ đó các em thu nhận được những thông tin cần thiết để hình thành sự đánh giá bản thân mình như một nhân cách, để hình thành một thái độ giá trị – cảm xúc nhất định đối với bản thân. Chính vì vậy, thông qua các mối quan hệ này định hướng giá trị nhân cách của các em được thể hiện rõ nét.

          Năm học 2007- 2008, chúng tôi tiến hành nghiên cứu thực trạng định hướng giá trị nhân cách thể hiện trong quan hệ bạn bè của 503 học sinh  trung học phổ thông (THPT) tại 2 trường: Trường THPT Nguyễn Bỉnh Khiêm, Hà Nội và trường THPT Sông Lô, tỉnh Tuyên Quang. Việc nghiờn cứu này giỳp chỳng ta hiểu đúng hơn, sâu hơn, đầy đủ hơn về những yếu tố ảnh hưởng tới định hướng giá trị nhân cách của học sinh THPT, qua đó có những biện pháp giáo dục các em một cách phù hợp và có hiệu quả.

      Khi bàn về sự ảnh hưởng của nhóm bạn bè đến định hướng giá trị nhân cách của học sinh THPT có rất nhiều khía cạnh có thể khai thác để tìm hiểu về vấn đề này. Trong đề tài nghiên cứu này chúng tôi tìm hiểu sự tham gia của 503 học sinh THPT vào 4 nhóm bạn khác nhau: (1) nhóm bạn ngoan: là những học sinh chăm chỉ học tập, học giỏi, trung thực, tốt bụng, quan tâm đến người khác, sống giản dị, có trách nhiệm; (2) nhóm bạn chơi: là những học sinh chịu chơi, con nhà giàu, ga lăng, hào phóng, biết tiêu tiền, ăn chơi, sành điệu, biết sống hưởng thụ, luôn giữ kín những điều bí mật, am hiểu xã hội; (3) nhóm bạn hỗn hợp 1: bao gồm học sinh ngoan, học sinh chơi và học sinh có khả năng xã hội trội; nhóm bạn hỗn hợp 2: bao gồm học sinh ngoan, học sinh chơi và những học sinh không có khả năng xã hội trội. Việc tìm hiểu này sẽ làm cơ sở để phân tích sự ảnh hưởng của nhóm bạn bè đến định hướng giá trị nhân cách của học sinh THPT.

      Kết quả nghiên cứu thực tiễn của chúng tôi cho thấy, nếu so sánh tác động của các nhóm bạn đến định hướng giá trị nhân cách của học sinh THPT thể hiện trong họat động học tập, trong quan hệ với bản thân, trong quan hệ với người khác, ta thấy có sự khác biệt nhất định giữa các mặt biểu hiện với các nhóm bạn khác nhau:

      Thứ  nhất, khi xét tương quan giữa các nhóm bạn bè với định hướng giá trị nhân cách thể hiện trong quan hệ với bản thân ta thấy: có sự khác biệt đáng kể (p < 0.05) giữa nhóm bạn ăn chơi với các nhóm bạn tốt, nhóm bạn hỗn hợp. Điểm trung bình của nhóm bạn ăn chơi trong định hướng giá trị nhân cách thể hiện trong quan hệ với bản thân thấp nhất so với hai nhóm bạn còn lại.

      Điều này cho thấy, nếu các em học sinh chơi với nhóm bạn ăn chơi thì sẽ có định hướng giá trị nhân cách thể hiện trong quan hệ với bản thân thấp hơn hẳn so với các em học sinh chơi với nhóm bạn tốt, nhóm bạn hỗn hợp .

      Ngược lại, nếu xét tương quan giữa các nhóm bạn bè với  định hướng giá trị nhân cách thể hiện trong quan hệ với người khác ta thấy nhóm bạn  ăn chơi lại có điểm trung bình cao nhất. Phải chăng, do quá trình giao tiếp của nhóm bạn chơi đa dạng và phong phú, do sự tiếp xúc thường xuyên hơn với các loại hình văn hoá khác nhau, do sự du nhập nhanh và mạnh hơn các nguồn thông tin rất nhiều so với nhóm bạn tốt.

      Mặt khác, sự khác biệt còn thấy xuất hiện rất rõ nét ở nhóm bạn tốt. Đặc biệt là trong quan hệ với hoạt động học tập. Nhóm bạn  tốt có điểm trung bình cao nhất so với các nhóm bạn khác (p<0.05). Như vậy, nhóm bạn tốt có định hướng giá trị nhân cách thể hiện trong quan hệ với hoạt động học tập cao nhất so với các nhóm bạn khác. Điều này cũng phù hợp với thực tế, những học sinh thuộc nhóm bạn tốt là những học sinh chăm chỉ học tập và học giỏi.

      Nhóm bạn hỗn hợp không có sự khác biệt đáng kể trong tất cả các mặt biểu hiện của  định hướng giá trị nhân cách thể hiện trong quan hệ với bản thân, trong quan hệ với người khác và trong hoạt động học tập.

      Có  thể nói rằng, việc lựa chọn và chơi với nhóm bạn như thế nào có ảnh hưởng nhất định đến định hướng giá trị nhân cách của học sinh THPT thể hiện trong quan hệ với bản thân, trong quan hệ với người khác, trong hoạt động học tập. Chơi với nhóm bạn  tốt, các em sẽ được thừa hưởng những giá trị nhân cách tốt đẹp (chăm học, đạo đức tốt...); chơi với nhóm bạn ăn chơi, tất yếu các em cũng bị ảnh hưởng bởi những giá trị nhân cách thiếu tích cực (thích sống hưởng thụ, thích chơi hơn thích học, sành điệu, vị kỷ...).

     Như  vậy, nhóm bạn bè có ảnh hưởng nhất định đến định hướng giá trị nhân cách của học sinh THPT thể hiện trong quan hệ với bản thân, trong quan hệ với người khác, trong hoạt động học tập. Tuy nhiên, sự ảnh hưởng của các nhóm bạn này tới các mặt biểu hiện của định hướng giá trị nhân cách ở học sinh THPT ở mức độ mạnh yếu như thế nào thì trong nghiên cứu này chúng tôi chưa tìm hiểu được và rất cần được nghiên cứu sâu hơn ở những nghiên cứu tiếp theo.  
                                                                                                                                                                                                                                                    Nguyễn Thị Mai Lan