Tọa đàm khoa học: “Một số vấn đề lý luận về tách biệt xã hội”

09/09/2022

Sáng ngày 8/9/2022, tại Hội trường Viện Nghiên cứu Con người, đề tài cấp cơ sở “Nghiên cứu lý luận về tách biệt xã hội tại Việt Nam hiện nay” đã tổ chức Tọa đàm khoa học “Một số vấn đề lý luận về tách biệt xã hội”.

 

 

Tham dự Tọa đàm có Lãnh đạo Viện cùng cùng toàn thể các nhà khoa học, viên chức Viện Nghiên cứu Con người. TS. Nguyễn Đình Tuấn, Phó Viện trưởng, Tổng biên tập Tạp chí Nghiên cứu Con người chủ trì tọa đàm.

Tọa đàm đã được nghe 03 báo cáo tham luận do chủ nhiệm đề tài, TS Vũ Thị Thanh và diễn giả, TS. Vũ Hoàng Đạt, trung tâm Phân tích và Dự báo, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam trình bày.

Thứ nhất, TS Vũ Thị Thanh đã trình bày tham luận “Cơ sở lý luận nghiên cứu tách biệt xã hội”. Tham luận đã trình bày một số vấn đề lý luận nghiên cứu tách biệt xã hội: khái niệm tách biệt xã hội và các khái niệm liên quan (hòa nhập xã hội, cố kết/gắn kết xã hội, cô lập xã hội); đặc điểm của tách biệt xã hội (tính đa chiều, tính quan hệ, tính động); những yếu tố dẫn tới tách biệt xã hội từ cấp độ thiết chế tới cộng đồng và cá nhân. Tham luận cũng làm rõ về yếu tố chủ thể và các chiều cạnh của sự tách biệt; phân tích một số yếu tố liên quan đến sự tách biệt xã hội (nghèo, bất bình đẳng) và mối liên hệ giữa tách biệt xã hội và phát triển con người. Bài trình này cũng đề cập đến những thách thức trong việc đo lường tách biệt xã hội và một số chỉ báo được sử dụng đo lường trong các nghiên cứu về tách biệt xã hội, đặc biệt là Chỉ số tách biệt xã hội đa chiều.

 

TS Vũ Thị Thanh đã trình bày tham luận

 

Cũng trong tham luận này, diễn giả đã trình bày một số quan điểm chủ trương của Đảng và Nhà nước đối với các nhóm xã hội yếu thế có nguy cơ bị bỏ lại phía sau thể hiện trong các văn kiện Đại hội Đảng XIII và Kế hoạch Phát triển kinh tế xã hội 10 năm 2021-2030 và đưa ra một số lập luận bảo vệ quan điểm tư tưởng của Đảng về vấn đề này.

Thứ hai, TS Vũ Hoàng Đạt trình bày tham luận “Giảm nghèo ở Việt Nam, thành tựu và khó khăn”. Trên cở sở phân tích những số liệu thống kê từ Báo cáo đánh giá thực trạng nghèo của Việt Nam năm 2022; Tính toán từ Điều tra Mức sống Việt Nam (VLSS) và Mức sống Hộ gia đình Việt Nam (VHLSS), diễn giả cho thấy bức tranh giảm nghèo của Việt Nam từ 1993 tới 2020. Theo diễn giả, từ những số liệu đã có, tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam giai đoạn vừa qua bảo đảm sự bao trùm, trong đó thu nhập đã tốt lên ở tất cả các nhóm và đặc biệt nhóm người nghèo có xu hướng tăng tốt hơn. Do đó, diễn giả cho rằng cần xem xét thấu đáo hơn việc liệu có sự tách biệt xã hội trong vấn đề giảm nghèo hay không. Khi xem xét tách biệt xã hội đối với người nghèo theo diễn giả cần lưu ý đến nguồn lực sản xuất cho các hộ nghèo; Nhóm dễ bị tổn thương (nhóm dân số dễ bị tổn thương về mặt kinh tế cao gấp đôi quy mô của nhóm dân số nghèo); Sự bao phủ của dịch vụ cơ bản với nhóm dễ bị tổn thương về kinh tế; Tác động của đại dịch Covid 19 và Quá trình già hóa dân số.

 

TS Vũ Hoàng Đạt trình bày tham luận

 

Thứ ba, TS Vũ Thị Thanh trình bày tham luận “Tách biệt xã hội của người khuyết tật”. Diễn giả phân tích một số thực trạng về tách biệt xã hội của người khuyết tật trên phương diện tiếp cận việc làm và tiếp cận dịch vụ xã hội và làm rõ những yếu tố dẫn tới sự tách biệt xã hội về tiếp cận việc làm (tình trạng sức khỏe và khuyết tật; Hạn chế về học vấn và học nghề; sự kỳ thì từ phía gia đình và trường học; Sự kỳ thị của người tuyển dụng lao động) và những yếu tố ảnh hưởng đến sự tách biệt xã hội về tiếp cận giáo dục, y tế (rào cản về vật chất, về nguồn nhân lực (giáo viên, nhân viên y tế), về cung cấp dịch vụ, vai trò chủ thể của người khuyết tật, gia đình, sự kì thị phân biệt đối xử. v.v...) Theo diễn giả, tiếp cận việc làm và tiếp cận dịch vụ xã xã hội tốt sẽ giúp người khuyết tật giảm thiểu sự tách biệt xã hội.

 

Toàn cảnh tọa đàm

 

Trong phiên thảo luận, tọa đàm đã nhận được nhiều ý kiến chia sẻ trong đó đánh giá cao kết quả nghiên cứu đề tài đã đạt được, các kết quả được trình bày rõ ràng mạch lạc đi từ lý luận chung đến những vấn đề cụ thể. Các vấn đề được kết nối logic, các dẫn chứng mang tính thuyết phục. Tuy nhiên, bên cạnh đó cũng có những ý kiến thảo luận tập trung vào khái niệm tách biệt xã hội, bởi bản thân khái niệm này mang tính tương đối, không thống nhất và đa chiều. Tách biệt xã hội nên nhìn nhận, phân tích cả ở hướng “chủ động” chứ không nên nhìn một chiều “bị động”, bởi cũng có trường hợp chủ động tách biệt. Do đó, khi viết báo cáo cuối cùng, nhóm nghiên cứu cần có cách viết mang tính đa chiều, linh hoạt đảm bảo tính khách quan khoa học. Liên quan đến hai vấn đề cụ thể trong báo cáo, có ý kiến cho rằng, do hạn chế về tiếp cận nguồn số liệu có tính cập nhật, do đó nên khuôn vấn đề trong khoảng thời gian nhất định phù hợp với số liệu đã có. Các ý kiến cũng đề cập đến sự biến động về chuẩn nghèo và các phương pháp tính toán thống kê, đo lường và khuyến nghị rằng Chuẩn nghèo không nên dùng để phán ánh sự tách biệt xã hội bởi nó mang tính động, biến động theo thời gian; vấn đề thu nhập và việc làm có năng suất, vấn đề công bằng, bình đẳng đối với nhóm người khuyết tật cũng được bàn luận mở rộng v.v...

Diễn giả và chủ nhiệm đề tài đã có sự trao đổi làm rõ hơn các vấn đề được đặt ra tại buổi tọa đàm. Trong phát biểu kết thúc, TS Nguyễn Đình Tuấn đã tóm lược các nội dung và các ý kiến trình bày tại tọa đàm. Đề nghị chủ nhiệm đề tài xem xét cân nhắc và tiếp thu các ý kiến để hoàn thiện báo cáo cuối cùng của đề tài. TS cũng gửi lời cảm ơn các diễn giả và hy vọng rằng sẽ tiếp tục có những chia sẻ đóng góp của các diễn giả trong thời gian tới.

Lê Hà