Đóng góp cỉa các chỉ số thành phần vào tăng trưởng HDI Việt Nam giai đoạn 2000-2015

28/03/2017

ĐÓNG GÓP CỦA CÁC CHỈ SỐ THÀNH PHẦN VÀO TĂNG TRƯỞNG HDI VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2000 - 2015

 

1.      Đóng góp của các chỉ số thành phần vào HDI

 

Đóng góp của các chỉ số thành phần vào HDI (tỷ lệ %)

(giai đoạn 2000 – 2009)

 

Chỉ số tuổi thọ trung bình

Chỉ số giáo dục

Chỉ số GDP

HDI

2000

35,3

41,3

23,4

100,0

2001

34,8

41,2

24,0

100,0

2002

35,0

40,8

24,2

100,0

2003

35,3

40,1

24,6

100,0

2004

35,3

39,6

25,1

100,0

2005

35,8

38,7

24,5

100,0

2006

35,8

38,3

25,9

100,0

2007 - 2008

37,0

37,0

26,0

100,0

2009

37,8

37,3

24,9

100,0

Nguồn: Tác giả tính toán dựa trên số liệu trong các Báo cáo PTCN của UNDP từ 2000 – 2009

 

  Nhìn vào bảng số liệu trên ta thấy trong giai đoạn từ 2000 – 2009 khi áp dụng phương pháp tính HDI cũ thì chỉ số giáo dục có sự đóng góp nhiều nhất trong chỉ số HDI, tiếp đến là chỉ số tuổi thọ, chỉ số thu nhập có đóng góp ít nhất. Sở dĩ trong giai đoạn này chỉ số giáo dục của Việt Nam ở mức cao hơn so với nhiều nước có trình độ phát triển tương đồng, thậm chí cao hơn một số nước có mức thu nhập cao hơn là vì tỷ lệ học sinh đi học các cấp và tỷ lệ người dân biết đọc, biết viết của Việt Nam đứng ở mức cao. Tuy nhiên, qua các năm thì sự đóng góp của chỉ số giáo dục giảm dần, thay vào đó là sự đóng góp tăng lên của chỉ số tuổi thọ và chỉ số thu nhập.

 

Đóng góp của các chỉ số thành phần vào HDI (tỷ lệ %)

(giai đoạn 2010 – 2015)

 

Chỉ số tuổi thọ trung bình

Chỉ số giáo dục

Chỉ số GNI

HDI

2010

49,4

28,2

22,4

100,0

2011

49,7

28,1

22,2

100,0

2013

48,9

29,3

21,8

100,0

2014

43,9

26,0

30,1

100,0

2015

40,7

27,5

31,8

100,0

Nguồn: Tác giả tính toán dựa trên số liệu trong các

Báo cáo PTCN của UNDP từ 2000 – 2015

  Bắt đầu từ năm 2010 có sự thay đổi trong phương pháp tính chỉ số HDI thì chỉ số này của Việt Nam cũng có sự thay đổi. HDI Việt Nam năm 2010 là 0,572, giảm 0,153 điểm so với năm 2009 (HDI = 0,752). Sự đóng góp của các chỉ số thành phần vào chỉ số HDI cũng thay đổi theo. Sự đóng góp lớn nhất thuộc về chỉ số tuổi thọ, tiếp đến là giáo dục, và cuối cùng vẫn là chỉ số thu nhập. Nhưng so sánh trong khoảng thời gian 5 năm (2010 – 2015), sự đóng góp của chỉ số tuổi thọ có xu hướng giảm dần do sự tiến bộ về tuổi thọ đã chững lại. Do tuổi thọ kỳ vọng của Việt Nam đã khá cao, vì vậy đóng góp của tuổi thọ vào thay đổi của chỉ số HDI hiện nay là tương đối thấp. Tuổi thọ kỳ vọng ở Việt Nam đã tăng trong suốt thập kỷ qua, từ 68,2 tuổi lên đến 75,8 tuổi vào năm 2014. Thành tích này cũng được đóng góp bởi sự giảm sút trong tỷ lệ tử vong ở trẻ em và sự cải thiện tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe. Chỉ số giáo dục năm 2010 giảm 13,1% điểm so với năm 2000 do sự thay đổi trong việc sử dụng số liệu tính toán chỉ số này. Thay vì sử dụng tỷ lệ học sinh đi học các cấp và tỷ lệ người lớn biết đọc, biết viết thì UNDP sử dụng số năm đi học trung bình của người lớn và số năm đi học kỳ vọng. Việc thay đổi này đã làm giảm chỉ số giáo dục của Việt Nam. Tuy nhiên, trong hai năm 2014 và 2015 có sự gia tăng đáng kể của chỉ số giáo dục và chỉ số thu nhập do số năm đi học tăng từ 5,5 năm lên 7,5 năm và thu nhập bình quân đầu người tăng lên rõ rệt.

2.      Đóng góp của các chỉ số thành phần vào tăng trưởng HDI

2.1.           Giai đoạn 2000 – 2009

Tốc độ tăng HDI và đóng góp của các chỉ số thành phần (từ 2000 – 2009)

 

2000

2005

2009

Tốc độ tăng (%)

Đóng góp (điểm %)

Đóng góp (%)

Chỉ số tuổi thọ

0,71

0,76

0,82

15,49

3,97

49,41

Chỉ số giáo dục

0,83

0,82

0,81

0,97

0,25

3,09

Chỉ số GDP

0,47

0,54

0,54

14,89

3,82

47,50

HDI

0,671

0,704

0,725

8,05

 

 

Nguồn: Tác giả tính toán từ số liệu trong các Báo cáo Phát triển con người của UNDP từ năm 2000 – 2009.

 

        Bảng số liệu trên cho thấy có sự gia tăng về chỉ số HDI trong giai đoạn 10 năm từ 2000 đến 2009, chỉ số HDI đã tăng từ mức 0,671 năm 2000 lên mức 0,725 năm 2009. Tuy nhiên, sự đóng góp của các chỉ số thành phần có sự chênh lệch lớn. Đóng góp lớn nhất cho sự tăng trưởng của HDI giai đoạn này là chỉ số tuổi thọ. Cấu thành của chỉ số tuổi thọ đã tăng từ 0,71 năm 2000 lên 0,82 năm 2009 (tăng 15,49%). Chỉ số GDP có mức tăng gần tương đương, từ 0,47 năm 2000 lên 0,54 năm 2009 (tăng 14,89%). Đáng chú ý là chỉ số giáo dục tuy ở mức cao nhất trong ba chỉ số nhưng đang có xu hướng suy giảm, và có đóng góp thấp nhất trong mức tăng HDI (0,25 điểm %).

        Trong giai đoạn này, tuổi thọ trung bình của người Việt Nam vẫn tiếp tục tăng, từ 67,8 năm 2000 lên 74,3 năm 2009. Điều đó cho thấy trong lĩnh vực y tế, việc chăm sóc sức khỏe của người dân vẫn được chú trọng và có sự cải thiện. Về phát triển giáo dục, mặc dù luôn đứng ở mức cao nhất trong 3 chỉ số nhưng không tăng mà có sự giảm sút và đóng góp ở mức thấp nhất 3,09% cho mức tăng HDI. Về kinh tế, với xuất phát điểm tương đối thấp, 0,47 vào năm 2000 và tăng lên 0,54 năm 2009, tốc độ phát triển của chỉ số GDP cao thứ hai sau chỉ số tuổi thọ, đóng góp 47,5% trong tổng số tăng trưởng của HDI. Thành tựu về kinh tế thể hiện ở mức tăng GDP bình quân đầu người, tăng 1,5 lần từ 1.689 USD năm 2000 lên 2.600 USD năm 2009.

2.2.           Giai đoạn 2010 – 2015

Tốc độ tăng HDI và đóng góp của các chỉ số thành phần (từ 2010 – 2015)

 

2010

2013

2015

Tốc độ tăng (%)

Đóng góp (điểm %)

Đóng góp (%)

Chỉ số tuổi thọ

0,84

0,85

0,86

2,38

0,39

2,39

Chỉ số giáo dục

0,48

0,51

0,58

20,83

3,44

20,93

Chỉ số GNI

0,38

0,38

0,67

76,32

12,60

76,68

HDI

0,572

0,617

0,666

16,43

 

 

Nguồn: Tác giả tính toán từ số liệu trong các Báo cáo Phát triển con người của UNDP từ năm 2010 – 2015

  Kể từ năm 2010 có sự thay đổi trong cách tính HDI. Theo cách tính mới này, chỉ số HDI của Việt Nam có sự giảm sút so với cách tính cũ. Tuy vậy, chỉ số HDI vẫn tiếp tục tăng trong giai đoạn 5 năm trở lại đây, chỉ số HDI đã tăng từ 0,572 năm 2010 lên mức 0,666 năm 2015. Tuy nhiên, có sự khác biệt khá lớn về đóng góp của các chỉ số thành phần vào HDI so với giai đoạn 10 năm trước. Có sự hoán đổi vị trí giữa chỉ số tuổi thọ và chỉ số GNI. Ngược lại với giai đoạn trước, đóng góp lớn nhất cho sự tăng trưởng của HDI 2010 – 2015 là chỉ số GNI (76,68%) với sự gia tăng nhanh chóng của GNI bình quân đầu người từ 2.995 USD năm 2010 lên 5.092 USD năm 2015 (tăng 1,7 lần trong 5 năm so với tăng 1,5 lần trong giai đoạn 10 năm trước). Chỉ số tuổi thọ trở thành chỉ số có sự đóng góp ít nhất vào tốc độ tăng HDI (2,39%). Chỉ số giáo dục cũng gia tăng đáng kể mức đóng góp vào tăng trưởng HDI, từ 0,25 điểm % năm 2009 lên 3,44 điểm % năm 2015. Trong giai đoạn này, tuổi thọ trung bình của người Việt Nam vẫn tiếp tục tăng nhưng đã có sự chững lại, từ 74,9 năm 2010 lên 75,8 năm 2015. Về giáo dục, có sự cải thiện rõ rệt do mức độ tăng đáng kể của số năm đi học của người lớn từ 5,5 năm (năm 2010) lên 7,5 năm (2015) và số năm đi học kỳ vọng tăng từ 10,4 năm (năm 2010) lên 11,9 năm (năm 2015).

  Nhìn chung, trong 15 năm trở lại đây các chỉ số thành phần của HDI Việt Nam đều được cải thiện, song sự đóng góp của từng chỉ số vào sự tăng trưởng HDI thì có sự khác biệt trong từng giai đoạn. Mặc dù chỉ số tuổi thọ có đóng góp cao nhất trong chỉ số HDI, tiếp đến là chỉ số giáo dục và cuối cùng là chỉ số thu nhập nhưng xét về mặt đóng góp vào tốc độ tăng HDI thì ngược lại, chỉ số thu nhập lại là chỉ số có sự cải thiện nhiều nhất, đóng góp lớn nhất vào sự tăng trưởng HDI; chỉ số y tế có phần nào chững lại, và chỉ số giáo dục có sự sụt giảm về tỷ lệ đóng góp vào tăng trưởng HDI nói chung. 

Nguyễn Vũ Quỳnh Anh