Chỉ số Phát triển con người bền vững

21/02/2017

Chỉ số phát triển con người bền vững

Phát triển con người bền vững là sự mở rộng tự do cho con người hiện tại trong khi có những nỗ lực hợp lý để tránh gây ra những sự suy giảm nghiêm trọng ảnh hưởng đến thế hệ tương lai (UNPP, 2011). Để đánh giá sự phát triển con người bền vững, chỉ số phát triển con người bền vững HSDI đã được xây dựng đo lường ba chiều cạnh chính là  kinh tế, xã hội và môi trường. Lúc đầu, khi mới được xây dựng, chỉ số HSDI được tính bằng việc kết hợp (trung bình nhân) giữa các chỉ số thành phần của HDI và chỉ số phát thải CO2 trên đầu người (bao gồm lượng tấn các-bon đi-ô-xit bị phát thải ra bởi con người bằng các hoạt động như đốt cháy nhiên liệu hóa thạch và khí ga, sản xuất xi-măng dẫn đến việc tạo ra chất đi-ô-xít từ sinh khối rừng gây ra bởi sự cạn kiệt về diện tích rừng). Tuy nhiên, từ năm 2014, để khắc phục một số hạn chế của cách tính HSDI theo phiên bản đầu tiên, người ta đã đề xuất ra cách tính HSDI bằng cách kết hợp trung bình nhân giữa chỉ số HDI và chỉ số phát thải môi trường (Bravo, 2015). Như vậy, cho đến nay, có hai cách tính HSDI cụ thể như sau:

Cách 1: HSDI được tính bằng trung bình nhân của chỉ số tuổi thọ, chỉ số giáo dục, chỉ số thu nhập và chỉ số phát thải CO2. Chỉ số này còn được gọi là chỉ số HSDI yếu (wHSDI). Trong cách tính này, bốn chỉ số thành phần của HSDI được gia trọng bằng nhau. Cách tính của chỉ số này đã tạo ra sự không cân bằng giữa khía cạnh phát triển và khía cạnh môi trường. Công thức như sau:

wHSDI=(Chỉ số phát thải CO2 x Chỉ số tuổi thọ x Chỉ số giáo dục x Chỉ số thu nhập)1/4

Cách 2: HSDI được tính bằng trung bình nhân của chỉ số HDI và chỉ số phát thải (còn được gọi là chỉ số HSDI mạnh - sHSDI). Trong cách tính này, chỉ số HDI và chỉ số phát thải được gia trọng bằng nhau. Cách tính này coi các chiều cạnh về con người và về môi trường đều quan trọng như nhau. Công thức như sau:

sHSDI=(Chỉ số phát thải CO2 x HDI)1/2

Khi tính theo chỉ số wHSDI, một số quốc gia phát triển ở phương Tây thường giữ vị trí hàng đầutrong bảng xếp hạng HSDI (các vị trí từ 1-3 lần lượt thuộc về các nước như Thụy Sĩ, Sing-ga-po và Niu-di-lân). Tuy nhiên, khi xếp hạng theo sHSDI thì một số quốc gia có môi trường tốt đã vươn lên vị trí hàng đầu trong bảng xếp hạng HSDI. Cụ thể, các vị trí xếp hạng từ thứ nhất đến thứ 3 lần lượt thuộc về Sing-ga-po, Thụy Sĩ và Hồng Kông trong khi Niu-di-lân bị tụt xuống vị trí thứ 5 (xem chi tiết trong Bravo, 2015).

Chỉ số HSDI có mối quan hệ mật thiết với HDI, nhất là với nhóm nước có giá trị HDI dưới 0.7, với các quốc gia nghèo, phát thải ít thì sẽ cải thiện được số điểm về HSDI của mình. Các chiều cạnh kinh tế, xã hội của HDI có liên hệ mật thiết với nhau, trong khi đó, chỉ số phát thải CO2 có liên hệ mật thiết với chỉ số thu nhập trong HSDI. Chỉ số phát thải tỷ lệ nghịch với các chỉ số khác, nhất là chỉ số thu nhập trong HSDI.

So sánh HDI và HSDI cho thấy một số quốc gia đã thành công trong việc điều tiết sự cân bằng các yếu tố này (như New Zealand, Thụy Điển, Na-uy). Các quốc gia này có chỉ số HSDI tốt hơn HDI. Trong khi đó, một số nước dẫn đầu về phát triển kinh tế phụ thuộc rất nhiều vào việc tiêu thụ nhiên liệu rắn đã bị tụt vị trí khi xếp hạng theo HSDI, ví dụ như Mỹ, Australia và các nước sản xuất dầu mỏ(xem chi tiết trong bảngdưới đây dựa trên sự xếp hạng HDI và HSDI 2010. Trong bảng này, chỉ sốHSDI được tính theo công thức tính wHSDI).

Vũ Thanh

Nguồn: http://ourworld.unu.edu/en/the-2010-human-sustainable-development-index

Tài liệu tham khảo

Bravo, 2015, Letter to the Editor, Ecological Indicators,50: 258–259.

http://ourworld.unu.edu/en/the-2010-human-sustainable-development-index

UNDP. (2011). Human Development Report 2011. Sustainability and Equity: A Better Future for All. New York: Palgrave Macmillan.