Bài: Cơ sở văn hóa của giáo dục – đối tượng nghiên cứu của nhân học giáo dục, một lĩnh vực ứng dụng của nhân học văn hóa/ Phạm Thành Nghị/ T.c NCCN số 5 (20) 2005

08/09/2010
Giáo dục được xem là công cụ mà mỗi xã  hội chuyển tải văn hóa cho thế hệ sau. Do vậy, nếu văn hóa được xem là hệ thống kiến thức, niềm tin, giá trị, thái độ và các thao tác thì giáo dục có thể được xem như  là ý đồ chuyển tải toàn bộ những cái liệt kê trên từ thế hệ này sang thế hệ sau. Tác giả bài viết khẳng định: Không có thành phần nào của quá trình giáo dục, kể cả nội dung đến sản phẩm, không chịu ảnh hưởng của văn hóa.

 

      Giáo dục được xem là công cụ mà mỗi xã  hội chuyển tải văn hóa cho thế hệ sau. Do vậy, nếu văn hóa được xem là hệ thống kiến thức, niềm tin, giá trị, thái độ và các thao tác thì giáo dục có thể được xem như  là ý đồ chuyển tải toàn bộ những cái liệt kê trên từ thế hệ này sang thế hệ sau. Tác giả bài viết khẳng định: Không có thành phần nào của quá trình giáo dục, kể cả nội dung đến sản phẩm, không chịu ảnh hưởng của văn hóa.

      Từ  sự khẳng định trên, tác giả bài viết đã tiến hành triển khai 6 luận điểm quan trọng, thể hiện cơ sở văn hóa của giáo dục:

      1.Giáo dục, dạy học là công cụ truyền tải văn hóa. Các chuẩn mực và cơ chế của sự kiểm soát là sản phẩm được con người biểu tượng hóa và thổi ý nghĩa vào đó. Chính sự biểu tượng hóa hay quá trình mà theo đó con người đưa ý nghĩa vào vật thể hay hành động trong một nền văn hóa cụ thể có ý nghĩa rất quan trọng trong giáo dục. Quá trình biểu tượng hóa xuất hiện thông qua tư duy, cảm giác và hành động. Các kiểu loại của hành vi được thấy trong các xã hội khác nhau sẽ không có ý nghĩa nếu không đặt trong môi trường văn hóa cụ thể.

      2. Giáo dục và dạy học trong trường học như là một quá trình văn hóa. Sự truyền đạt có chủ ý văn hóa cho các thế hệ sau được gọi là giáo dục. Giáo dục là một quá trình mà một người tiếp thu văn hóa của chính dân tộc mình. Khi quá trình này diễn ra trong một môi trường chính thức thì được gọi là trường học. Ba khái niệm tiếp thu văn hóa, giáo dục và học tập trong trường có sự khác biệt.

      3. Giáo dục là một quá trình tiếp thu văn hóa của chính dân tộc mình và tiếp thu văn hóa của dân tộc khác. Trong bối cảnh đa văn hóa, giáo dục tinh thần khoan dung không những cho phép tồn tại nhiều hệ giá trị, lối sống mà còn khuyến khích mọi người trải nghiệm sự đa dạng văn hóa và cả những kinh nghiệm sắc tộc khác nhau.Tinh thần khoan dung phải dựa trên niềm tin về sự bình đẳng cơ hội cho tất cả mọi người, tôn trọng phẩm giá cá nhân và niềm tin rằng không có hình thái hành vi nào là thống trị tuyệt đối. Chính vì vậy, sự đa dạng văn hóa là dấu hiệu tồn tại của nền dân chủ.

      4. Văn hóa quy định cách thức học tập. Quá trình học tập do chính bổi cảnh văn hóa quy định. Bất cứ ý định tìm hiểu quá trình học tập đều phải đương đầu với mối quan hệ giữa người học, người dạy, bối cảnh và mục đích học tập. Có 4 loại yếu tố tác động đến quá trình học tập: (1) quan sát và mô hình hóa; (2) kinh nghiệm xã hội; (3) xung đột xã hội; (4) trò chơi.

      5. Vai trò cấu trúc - chức năng của nhà trường. Trường học là một thực thể xã hội được xây dựng để truyền tải văn hóa, hướng vào mục tiêu truyền tải văn hóa dân tộc, đồng thời đáp ứng nhu cầu của cộng đồng. Nhà trường có trách nhiệm xã hội hóa những thành viên trẻ tuổi của xã hội, nuôi dưỡng trí tuệ, phát triển đạo đức và sức khỏe, đáp ứng yêu cầu của các nhóm xã hội cũng như xã hội nói chung.

      6. Văn hóa và sự phát triển của người học. Quá trình phát triển thông qua giáo dục là quá trình vận động của người học để trở thành thành viên đầy đủ của xã hội trên nhiều mặt. Sự phát triển này bao gồm sự phát triển năng lực nhận thức, tiếp thu kiến thức và kỹ năng xã hội, nuôi dưỡng những thái độ nhất định và hình thành những giá trị và thái độ đạo đức. Điều chính yếu ở đây là khả năng đưa ra sự phán xét về các vấn đề đạo đức, xã hội và trí tuệ và duy trì các mối quan hệ liên nhân cách lành mạnh. Nhà trường phải tạo môi trường văn hóa bình đẳng để trẻ em mọi giai tầng có thể được ứng xử bình đẳng.

      Có  thể nói, hầu như mọi khía cạnh của giáo dục và dạy học đều chịu ảnh hưởng của văn hóa. Giáo dục và dạy học là một quá trình văn hóa. Chính vì vậy, bên cạnh việc ứng dụng tâm lý học, xã hội học vào nghiên cứu, nhân học giáo dục sẽ góp phần làm cho quá trình dạy học và quá trình giáo dục trở nên hiệu quả.

                                                                                           Nguyễn Thắm lược thuật

The older news.............................