Giới thiệu bài: Phát triển con người và chỉ số phát triển con người (HDI)// Phạm Minh Hạc/ Tạp chí Nghiên cứu Con người._ Số 3 năm 2002.

09/08/2010
Bài viết trên đây của tác giả Phạm Minh Hạc được  đăng trên Tạp chí Nghiên cứu Con người, số 3 (3), 2002. Bài viết đã phân tích sự chuyển đổi từ mô hình tăng trưởng sang mô hình phát triển ở trên thế giới, và theo đó là sự ra đời của khái niệm về phát triển con người cùng với chỉ số đo lường phát triển con người HDI.

Bài viết trên đây của tác giả Phạm Minh Hạc được  đăng trên Tạp chí Nghiên cứu Con người, số 3 (3), 2002. Bài viết đã phân tích sự chuyển đổi từ mô hình tăng trưởng sang mô hình phát triển ở trên thế giới, và theo đó là sự ra đời của khái niệm về phát triển con người cùng với chỉ số đo lường phát triển con người HDI.

Đầu những năm 50 của thế kỷ XX, phần lớn các nước theo mô hình tăng trưởng, chỉ tập trung vào thu nhập và cho rằng sự tăng trưởng kinh tế có thể đem lại hạnh phúc cho con người. Nhưng đến những năm 70, người ta đã chuyển sang mô hình phát triển, chuyển từ chỗ chỉ tăng trưởng nguồn thu nhập kinh tế sang biến đổi tất cả các mối quan hệ xã hội, cấu trúc xã hội cùng với việc biến đổi cơ cấu sản xuất, cơ cấu kinh tế nhằm phục vụ đời sống con người, nâng cao chất lượng cuộc sống. Hơn thế, người ta còn hướng vào mục tiêu thúc đẩy văn hóa, văn minh. Vấn đề kinh tế gắn liền với các vấn đề phát triển xã hội, phát triển văn hóa và phát triển con người. Phát triển con người bền vững dần trở thành trung tâm trong toàn bộ phát triển kinh tế - xã hội.

Để phát triển bền vững không chỉ cần có vốn kinh tế, vốn tài nguyên thiên nhiên mà cần phải có cả vốn con người, vốn xã hội. Như vậy, mô hình lúc đầu chỉ tập trung vào tăng trưởng, gia tăng thu nhập. Đến cuối những năm 1980, Ngân hàng thế giới đi đến kết luận nhất thiết phải chuyển sang mô hình phát triển. Tiếp đó, Chương trình phát triển của Liên Hợp Quốc (UNDP) đã đưa ra Chỉ số phát triển con người HDI và coi đây là chỉ số tổng hợp nói lên thang bậc phát triển của một nước.

Theo tác giả, khái niệm phát triển con người và chỉ số  phát triển con người đang trở thành một tư tưởng nhân văn quan trọng vào bậc nhất của thời đại ngày nay. Hơn nữa, khái niệm phát triển con người đã trở thành công cụ hoạch định và quản lý xã hội – kinh tế ngày nay. Là công cụ hoạch định nghĩa là phải căn cứ vào và nhằm vào sự phát triển người để làm kế hoạch. Là công cụ quản lý xã hội tức là làm cho cả xã hội vận hành theo các chỉ số này, thực hiện các mục tiêu này, chứ không chỉ nhằm vào các lợi nhuận, tăng thu nhập.

Tác giả  bài viết đã phân tích sự gia tăng chỉ số  HDI của Việt Nam trong những năm từ 1995 đến 2002. Số liệu của UNDP đã cho thấy Việt Nam đạt đực sự tiến bộ đáng kể trong tiêu chí phát triển người. Đại hội Đảng lần thứ IX của Đảng Cộng Sản Việt Nam cũng khẳng định mục tiêu cụ thể trong Chiến lược phát triển kinh tế xã hội 10 năm (2001 – 2010) của Việt Nam là Nâng lên đáng kể chỉ số phát triển con người của nước ta. Để thực hiện nhiệm vụ đó cần đo đạc chỉ số HDI của các địa phương để nhận biết rõ hiện trạng, điểm mạnh, điểm yếu của mỗi địa phương trong quá trình phát triển của cả nước, hội nhập với khu vực và thế giới.

Vũ Thị  Thanh lược thuật

The older news.............................