Giới thiệu bài: Văn hóa và sự phát triển con người// Nguyễn Duy Quý/ Tạp chí Nghiên cứu Con người._Số 1 năm 2002

22/07/2010
Bài viết Văn hóa và sự phát triển con người của tác giả GS. VS. TSKH. Nguyễn Duy Quý được đăng trên tạp chí Nghiên cứu Con người, Số 1(1), 2002.  Bài viết đã phân tích quá trình và các giải pháp văn hóa, trong đó, tập trung chủ yếu vào các giá trị văn hóa, coi đó là nền tảng của sự ổn định kinh tế, chính trị và xã hội.

Bài viết Văn hóa và sự phát triển con người của tác giả GS. VS. TSKH. Nguyễn Duy Quý được đăng trên tạp chí Nghiên cứu Con người, Số 1(1), 2002.  Bài viết đã phân tích quá trình và các giải pháp văn hóa, trong đó, tập trung chủ yếu vào các giá trị văn hóa, coi đó là nền tảng của sự ổn định kinh tế, chính trị và xã hội.

Mọi chiến lược phát triển phải quan tâm đến kinh tế nhưng kinh tế không thể là thước đo duy nhất đối với sự phát triển của mỗi xã hội. Sự tăng trưởng kinh tế quá nhanh có thể làm thay đổi đột ngột hệ giá trị xã hội, gây tác động tiêu cực tới các quan hệ xã hội của con người và các thiết chế xã hội. Đối với Việt Nam, nhiệm vụ tăng trưởng kinh tế cũng cần được đặt lên hàng đầu nhưng hướng phát triển mới của nền kinh tế Việt Nam là kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa mà ở đó, con người được coi là động lực và mục tiêu của sự phát triển. Muốn xã hội phát triển, con người phải có được sức khỏe, học vấn, có cấu trúc thể chất và tinh thần hài hòa. Con người với các các quan hệ của nó là nền tảng vững chắc của một cơ thể xã hội. Các quan hệ xã hội của con người được kết dính bằng các chuẩn mực và giá trị xã hội.

Văn hóa, theo tác giả bài viết, là một cơ chế trên sinh học. Nó góp phần làm điều chỉnh các hành vi, làm ổn định xã hội. Ngày nay, các giải pháp văn hóa gắn liền với khái niệm phát triển lâu dài. Giải pháp văn hóa của sự phát triển dẫn tới cơ chế tái sản xuất ra con người sinh học và con người xã hội – đó là gia đình. Gia đình là một cơ chế tạo điều kiện cho sự kế tục của các thế hệ, giúp hình thành cả thể chất và tinh thần của con người. Nhiều sự suy thoái xã hội trong thời gian qua bắt nguồn từ nguyên nhân sự yếu kém trong giáo dục và tổ chức trong gia đình và dẫn tới nguy cơ làm băng hoại những giá trị văn hóa lâu đời của dân tộc.

Sự quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta đòi hỏi một hệ chuẩn mực giá trị mới xuất hiện trong đời sống. Theo tác giả, sự hình thành một kiểu nhân cách mới là mục tiêu quan trọng nhất của giải pháp văn hóa của sự phát triển. Đó là một kiểu nhân cách có thể lực tốt, có tư tưởng, tình cảm lành mạnh, có đạo đức cao đẹp, có tinh thần yêu nước, biết lao động có khoa học, biết sáng tạo, sống và làm việc theo hiến pháp và pháp luật, có cá tính và lòng vị tha.  Giải pháp xây dựng nền văn hóa mới là sự kết hợp những giá trị truyền thống và giá trị tiên tiến, hiện đại. Nó đòi hỏi phải giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc và tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại. Tuy nhiên, muốn giao lưu văn hóa bình thường thì “thể trạng” của mỗi nền văn hóa phải mạnh, hệ giá trị phải có cơ cấu năng động và bền vững. Điều đó đòi hỏi khi xây dựng và xác lập môi trường văn hóa chung trước hết phải phát triển con người và nguồn lực con người.

Tóm lại, giải pháp văn hóa của sự phát triển thực chất là xuất phát từ trình độ phát triển của các quan hệ giữa con người với con người, con người với thiên nhiên. Mục tiêu của nó là hướng về sự phát huy và bồi dưỡng nguồn lực con người. Giải pháp văn hóa của sự phát triển mang yếu tố tổng hợp, đòi hỏi phải có sự chuyển biến sâu rộng về thức để tránh chủ nghĩa thực dụng trong quá trình phát triển. Việc làm lành mạnh hóa các quan hệ của con người, giữa con người với thiên nhiên, là bước quan trọng làm cơ sở để văn hóa xâm nhập vào các quá trình phát triển xã hội. 

Vũ Thị Thanh lược thuật

The older news.............................