Giới thiệu kết quả đề tài nghiên cứu cấp cơ sở năm 2020: Khoảng cách giới trong tiếp cận giáo dục đại học ở Việt Nam hiện nay

05/04/2021

Tiếp cận giáo dục đóng vai trò quan trọng trong sự bình đẳng về cơ hội của các cá nhân, nó ảnh hưởng tới sự phát triển của mỗi cá nhân cũng như sự phát triển của toàn xã hội. Tuy nhiên, thực tế vẫn tồn tại khoảng cách giới trong tiếp cận giáo dục, điều này thể hiện khá rõ ở các cấp học cao như ở bậc cao đẳng/đại học. Đề tài “Khoảng cách giới trong tiếp cận giáo dục đại học ở Việt Nam hiện nay” do TS. Nguyễn Vũ Quỳnh Anh, NCVC phòng Nghiên cứu Chỉ số phát triển con người thực hiện năm 2020 nhằm đi sâu tìm hiểu khoảng cách giới trong tiếp cận giáo dục ở bậc đại học dựa trên một số chiều cạnh: chênh lệch theo cơ cấu ngành học, chênh lệch giữa các vùng miền, dân tộc; chỉ ra những yếu tố tác động đến khoảng cách giới trong tiếp cận giáo dục đại học ở Việt Nam hiện nay.

Để làm rõ vấn đề nghiên cứu, đề tài sử dụng phương pháp phân tích tài liệu là phương pháp chủ đạo trong nghiên cứu. Đề tài đã thống kê, phân tích về khoảng cách giới trong tiếp cận giáo dục đại học ở Việt Nam trong giai đoạn 2007 - 2017. Kết quả nghiên cứu cho thấy Việt Nam đã dần thu hẹp được khoảng cách giới trong tiếp cận giáo dục đại học, phụ nữ đã bắt kịp, thậm chí vượt nam giới trong các bậc học cao đẳng và đại học. Trong những năm gần đây đã có sự đảo ngược về tỷ lệ sinh viên nam – nữ tham gia học đại học (tỷ lệ sinh viên nữ cao hơn sinh viên nam). Phụ nữ về cơ bản được bình đẳng trong giáo dục và đào tạo. Họ ngày càng có cơ hội học tập tốt hơn, được đối xử bình đẳng trong gia đình, con trai và con gái được cha mẹ đầu tư cho giáo dục tương đối như nhau. Tuy vậy, vẫn còn khoảng cách giới trong tiếp cận giáo dục đại học giữa các vùng miền, giữa các nhóm ngành học, giữa dân tộc thiểu số và dân tộc Kinh/Hoa.

          Định kiến về giới, nhận thức của con người về năng lực học tập của nam và nữ cũng ảnh hưởng đến khoảng cách giới trong tiếp cận giáo dục đại học. Nhìn chung, phụ nữ thường được đánh giá là có khả năng học tập thấp hơn nam giới, đặc biệt ở các nhóm ngành khoa học tự nhiên và kỹ thuật. Song họ lại được đánh giá cao hơn ở nhóm ngành khoa học xã hội và nhân văn, sư phạm, nghệ thuật. Tuy nhiên, ngày nay xu hướng này cũng đang dần thay đổi và khoảng cách về giới trong tiếp cận giáo dục đại học ngày càng được thu hẹp.

Chính sách của nhà nước về bình đẳng giới trong giáo dục và việc thực thi các chính sách đó đã tạo điều kiện bình đẳng về giới trong tiếp cận giáo dục đại học. Tuy nhiên, xét về mặt dân tộc thì có sự chênh lệch rõ nét về số lượng sinh viên nam lớn hơn so với sinh viên nữ và tồn tại ở hầu hết các dân tộc. Tình trạng phổ biến ở các dân tộc thiểu số là lao động nam đạt tới trình độ đại học cao hơn nữ giới. Vì nhiều lý do khác nhau mà người dân tộc thiểu số không thể theo học lên các bậc học cao, dẫn đến khoảng cách chênh lệch giữa người dân tộc thiểu số và dân tộc Kinh/Hoa, đặc biệt là sự chênh lệch giữa phụ nữ dân tộc thiểu số và phụ nữ nghèo so với phụ nữ dân tộc Kinh/Hoa.

Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến việc tiếp cận giáo dục ở bậc đại học cả nam cũng như nữ. Đối với nữ giới, những yếu tố cản trở việc học phải kể đến những lý do liên quan đến gia đình như kết hôn/sinh con và phụ giúp các việc nội trợ trong gia đình. Còn về phía nam giới đó là những lý do liên quan nhiều đến việc tham gia lao động sớm, liên quan đến khả năng kinh tế. Đối với người dân tộc thiểu số, khó khăn về kinh tế là một rào cản lớn để các em tiếp cận giáo dục bậc cao. Những quan niệm về vai trò giới, tập quán tảo hôn ở nhiều địa phương cũng là những rào cản đối với việc học lên cao của trẻ em gái và phụ nữ dân tộc thiểu số.

Từ những khoảng cách giới trong tiếp cận giáo dục đại học, đặc biệt giữa các nhóm ngành học, định kiến và những phân biệt giới có thể dẫn đến những hệ quả mất cân đối trong cơ cấu ngành nghề, việc làm, ảnh hưởng đến năng suất, thu nhập, cơ hội thăng tiến của các cá nhân, đặc biệt là phụ nữ. Thu hẹp dần tiến tới xóa bỏ khoảng cách giới trong giáo dục đại học là mục tiêu quan trọng trong thời gian tới để từng bước mang lại bình đẳng nhiều hơn cho phụ nữ và trẻ em gái, tạo điều kiện, cơ hội để họ có việc làm, thu nhập tương đương nam giới và được hưởng trọn cuộc sống đúng nghĩa mà họ mong muốn.

Đề tài đã được nghiệm thu chính thức ngày 9 tháng 7 năm 2020 tại Hội đồng nghiệm thu Viện Nghiên cứu Con người. Kết quả nghiệm thu đề tài đạt loại khá. Báo cáo kết quả nghiên cứu của đề tài được lưu tại Ban Quản lý Khoa học (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam), Bộ phận Quản lý khoa học của Viện và Thư viện Viện Nghiên cứu Con người (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam).

Nguyễn Vũ Quỳnh Anh

 

The older news.............................