Giới thiệu kết quả nghiên cứu đề tài cấp cơ sở 2017: Lý luận về chỉ số tiến bộ xã hội (Social Progress Index-SPI)

11/03/2020

 

          Dựa trên hướng tiếp cận lý thuyết và sử dụng phương pháp phân tích tài liệu, tác giả nghiên cứu quan điểm, lý thuyết, cách tính toán chỉ số tiến bộ xã hội (SPI).

          Ngoài phần tổng quan tài liệu trong và ngoài nước, kết quả nghiên cứu chính được trình bày ở hai chương. Trong chương 1, tác giả giới thiệu khái niệm tiến bộ xã hội; phân tích lý do vì sao cần đo lường tiến bộ xã hội; phân tích mối quan hệ giữa phát triển và tiến bộ xã hội và quan điểm; chính sách của Việt Nam về tiến bộ xã hội. Chương 2 giới thiệu phương pháp luận đo lường chỉ số tiến bộ xã hội; giới thiệu công thức tính toán chỉ số tiến bộ xã hội; trình bày một số điều chỉnh các chỉ báo của chỉ số tiến bộ xã hội qua các năm; một số kết quả tính toán chỉ số tiến bộ xã hội và khả năng áp dụng chỉ số tiến bộ xã hội tại Việt Nam.

          Tác giả đã giới thiệu và sử dụng khái niệm tiến bộ xã hội của nhà sáng lập chỉ số này (Michael E. Porter) trong nghiên cứu này. Theo đó, tiến bộ xã hội “là khả năng của một xã hội để đáp ứng được các nhu cầu thiết yếu của các thành viên trong xã hội đó; và thiết lập những nền tảng cho phép người dân và cộng đồng cải thiện và duy trì chất lượng cuộc sống; đồng thời tạo điều kiện để các cá nhân có thể phát huy hết khả năng của mình” [tr.14].

          E. Porter đã đưa ra công thức tính chỉ số tiến bộ xã hội dựa trên ba chiều cạnh cấu thành là các nhu cầu cơ bản (basic human needs), nền tảng của hạnh phúc (foundations of wellbeing) và cơ hội (opportunity). Trong đó, chiều cạnh các nhu cầu cơ bản được cấu thành từ các chỉ báo: dinh dưỡng và chăm sóc y tế cơ bản, nước và vệ sinh, nhà ở, an toàn cá nhân; chiều cạnh nền tàng của hạnh phúc được cấu thành từ các chỉ báo: tiếp cận với kiến thức cơ bản, tiếp cận với thông tin và truyền thông, sức khỏe, chất lượng môi trường; chiều cạnh cơ hội được cấu thành từ các chỉ bảo: quyền con người, tự do cá nhân và tự do lựa chọn, sự chấp nhận và tạo điều kiện từ cộng đồng, tiếp cận với giáo dục bậc cao.

          Từ việc phân tích cấu thành của chỉ số này, chủ nhiệm đề tài đã cho rằng chỉ số SPI sẽ góp phần làm củng cố thêm cơ sở vững chắc cho việc đánh giá sự phát triển con người và tiến bộ xã hội. Hiện nay, chỉ số này đang dần được giới học giả cũng như chính phủ và các tổ chức trên thế giới thừa nhận cũng như sử dụng kết quả tính toán của chỉ số để hỗ trợ đưa ra các quyết sách, thay đổi chiến lược phát triển quốc gia hoặc hợp tác phát triển. Tại Việt Nam, hiện nay thiếu số liệu về cấu phần Tiếp cận kiến thức cơ bản cho nên không cho phép thiết lập chỉ số SPI hoàn chỉnh. Trong tương lai, chỉ số này có tiềm năng sẽ được áp dụng tại Việt Nam bên cạnh các chỉ số khác như thu nhập bình quân đầu người (GDP), chỉ số phát triển con người (HDI) hay chỉ số hạnh phúc (HI) để góp phần làm rõ hơn sự phát triển trong đời sống xã hội của con người Việt Nam.

          Đề tài đã được nghiệm thu thành công, đạt loại Khá tại Hội đồng nghiệm thu cấp Viện năm 2017. Báo cáo tổng hợp của đề tài được lưu tại Thư viện Viện Nghiên cứu Con người làm tài liệu tham khảo cho bạn đọc.

Thu Hà

 

The older news.............................