Giới thiệu kết quả nghiên cứu đề tài cấp Bộ 2017-2018: Nghèo đa chiều và thách thức đối với phát triển con người ở Việt Nam

16/03/2020

 

Trên phương diện giảm nghèo thu nhập, trong hơn 30 năm qua Việt Nam đã đạt được bước tiến ấn tượng. Xu hướng giảm nghèo được thể hiện rõ tại các vùng miền, ở thành thị và nông thôn, cũng như trong các cộng đồng dân tộc Kinh và dân tộc thiểu số. Tuy đạt được những thành tựu đáng khích lệ nhưng Việt Nam vẫn phải đối diện với nhiều thách thức nhằm duy trì được những kết quả đã đạt được trong giảm nghèo và đảm bảo giảm nghèo một cách bền vững. Tương tự, từ phương diện tiếp cận nghèo theo hướng đa chiều cũng cho thấy tình trạng nghèo đa chiều ở nước ta có xu hướng giảm ấn tượng. Theo số liệu thống kê nghèo đa chiều toàn cầu của OPHI cho thấy, chỉ số MPI của Việt Nam đã giảm được 0,064 điểm trong giai đoạn 2011-2018 (từ 0,084 điểm xuống còn 0,020 điểm). Tuy nhiên, theo số liệu được Bộ LĐTB&XH công bố về tỷ nghèo đa chiều của Việt Nam năm 2017 cho thấy mức chênh lệch giữa các vùng miền còn cao hơn rất nhiều lần so với số liệu được OPHI công bố. Vùng có tỷ lệ nghèo cao nhất là miền núi Tây Bắc cao hơn gấp gần 28 lần so với vùng có tỷ lệ nghèo thấp nhất là Đông Nam Bộ (28,01% so với 0,78%). Ở cấp độ địa phương, tỉnh có tỷ lệ nghèo cao nhất là Điện Biên cao hơn gấp 41 lần so với tỉnh không có tỷ lệ nghèo đa chiều là Bình Dương và thành phố Hồ Chí Minh (41,01% so với 0,0%).

Tình trạng nghèo đa chiều nói chung và sự thiếu hụt ở các chiều cạnh của nghèo đa chiều nói riêng đang đặt ra những thách thức không nhỏ đối với phát triển con ngưởi của Việt Nam, cũng như của các vùng, các địa phương. Những thách thức này cụ thể được thể hiện ở từng chiều cạnh như sau:

Ở chiều cạnh y tế: Sự phân bổ nguồn lực y tế (cơ sở vật chất và nhân lực) và những chính sách hỗ trợ hiện tại vẫn chưa đủ để bảo đảm cho mọi người dân có thể tiếp cận được với các dịch vụ y tế. Sự thiếu hụt trong tiếp cận các dịch vụ y tế, nhất là những dịch vụ y tế chăm sóc sức khỏe ban đầu có chất lượng sẽ khiến cho việc điều trị bệnh ở giai đoạn tiếp theo gặp phải những khó khăn và có thể sẽ làm hạn chế về thể lực (sức khỏe) của con người.

Tình trạng thiếu hụt ở chỉ tiêu bảo hiểm y tế của các hộ nghèo đa chiều cũng sẽ là một thách thức đối với việc tiếp cận các dịch vụ y tế. Không có thẻ bảo hiểm y tế sẽ khiến cho các thành viên trong hộ nghèo đa chiều gặp phải những khó khăn khi có nhu cầu khám chữa bệnh. Bởi với mức chi phí cho y tế cao như hiện nay sẽ tạo ra gánh nặng cho các gia đình khi có thành viên ốm phải nằm viện điều trị.

Ở chiều cạnh giáo dục: Hoàn cảnh kinh tế, điều kiện địa lý, cơ sở hạ tầng giáo dục, nguồn nhân lực giáo dục, chi phí học tập và năng lực cá nhân được coi là những yếu tố cơ bản tác động đến cơ hội tiếp cận giáo dục của trẻ em ở nước ta hiện nay nói chung và trẻ em trong các gia đình nghèo nói riêng. Những khó khăn này kiến cho trẻ em trong các gia đình nghèo không có điều kiện đến trường, phải bỏ giữa chừng khiến cho nhiều người không hoàn thành xong bậc học phổ cập giáo dục trung học cơ sở. Bên cạnh đó, trẻ em trong những hộ nghèo cũng thường đi học không đúng tuổi. Đi học không đúng tuổi, không được tiếp cận với giáo dục có chất lượng, bỏ học và không hoàn thành ở bậc học cao sẽ ảnh hưởng đến chất lượng nguồn lực lao động và cơ hội tìm kiếm việc làm bền vững của các nhóm xã hội này trong tương lai.

Ở chiều cạnh nhà ở: Phải sống trong những ngôi nhà tạm, nhà đơn sơ không đảm bảo an toàn và chật chội có ảnh hưởng không nhỏ đến tình trạng sức khỏe và tinh thần của các thành viên trong hộ gia đình. Do đó, với việc nhiều hộ nghèo đa chiều phải sống trong những ngôi nhà này sẽ có những ảnh hưởng đến sức khỏe và tinh thần của các thành viên. Và sâu xa hơn nó sẽ có ảnh hưởng đến khả năng phát triển con người về mặt thể lực, trí lực.

Từ chiều cạnh điều kiện sống: Vẫn còn khá nhiều hộ nghèo đa chiều không được tiếp cận với nước hợp vệ sinh và nhà tiêu hợp vệ sinh sẽ dễ dẫn đến những bệnh liên quan đến mắt, da, tiêu hóa… điều này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của con người và đặt ra những thách thức không nhỏ đối với việc cải thiện sức khỏe và thúc đẩy phát triển con người ở nước ta hiện nay cũng như giai đoạn tiếp theo.

Từ chiều cạnh tiếp cận thông tin: Người nghèo thường ít có cơ hội hơn trong việc tiếp cận các kênh thông tin hay các kênh giải trí so với các hộ khá giả do không có điều kiện để chi trả cho các gói thuê bao hay các dịch vụ phải trả tiền. Không có khả năng trang bị các thiết bị phục vụ tiếp cận thông tin như điện thoại, máy vi tính, đài, tivi… khiến cho cơ hội tiếp cận được với thông tin của các hộ nghèo đa chiều bị hạn chế hơn. Ngoài ra, đối với nhiều hộ nghèo dù có các thiết bị tiếp nhận thông tin (đài, tivi) nhưng các thiết bị này thường không được hiện đại, ít tính năng. Đây là những cản trở không nhỏ đối với những hộ nghèo đa chiều trong việc tiếp cận với thông tin phục vụ cho cuộc sống, giải trí và nâng cao kiến thức.

Có thể nói, sự thiếu hụt trong tiếp cận y tế, giáo dục, nhà ở, điều kiện sống và thông tin ở những hộ nghèo đa chiều đang đặt ra những thách thức không nhỏ đối với quan điểm phát triển bao trùm không bỏ lại ai ở phía sau, cũng như sự phát triển con người bền vững ở nước ta trong giai đoạn tiếp theo.

Nguyễn Đình Tuấn

The older news.............................