Giới thiệu kết quả nghiên cứu đề tài cấp Bộ: Bất bình đẳng trong cơ hội tiếp cận với giáo dục của trẻ em ở Lào Cai hiện nay

16/03/2020

 

Giáo dục là một trong những thiết chế xã hội cơ bản có chức năng đào tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Việc được giáo dục là sự chuẩn bị vô cùng cần thiết đối với các cá nhân khi đến tuổi lao động. Cơ hội tiếp cận với giáo dục của trẻ em ở khu vực miền núi là chủ đề luôn thu hút sự quan tâm của các cấp chính quyền, các nhà nghiên cứu và toàn xã hội. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra thực trạng tiếp cận với giáo dục của trẻ em ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và những rào cản hạn chế cơ hội đến trường của các em. Tuy nhiên, vấn đề này còn ít được nghiên cứu dưới góc độ phát triển con người. Vì vậy, nghiên cứu được thực hiện nhằm tìm hiểu cơ hội tiếp cận với giáo dục của hai nhóm đối tượng là nhóm học sinh mầm non 5 tuổi và nhóm học sinh lớp 9 ở địa bàn tỉnh Lào Cai, nơi có nhiều đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, phân tích dưới góc độ tiếp cận năng lực trong phát triển con người và tiếp cận phát triển dựa trên quyền. Đây là một nghiên cứu trường hợp được thực hiện tại thị trấn Bát Xát và xã Trịnh Tường thuộc huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai.

Đề tài đã sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng để phân tích, làm rõ bất bình đẳng trong cơ hội tiếp cận với giáo dục của trẻ em tại địa bàn nghiên cứu. Đề tài đã tiến hành khảo sát bằng bảng hỏi 401 trường hợp, trong đó có 251 phụ huynh (bao gồm 101 phụ huynh có con 5 tuổi và 150 phụ huynh có con đang học lớp 9) và 150 học sinh lớp 9. Nguồn số liệu định lượng được phân tích bằng phần mềm SPSS 20.0. Nguồn dữ liệu định tính gồm 20 phỏng vấn sâu, với các nhóm đối tượng: cán bộ quản lý giáo dục, giáo viên, phụ huynh học sinh, và học sinh.

Cách tiếp cận năng lực trong phát triển con người và cách tiếp cận phát triển dựa trên quyền đã được nhóm tác giả vận dụng để phân tích, biện giải các kết quả thu được. Nghiên cứu đã làm rõ bất bình đẳng trong tiếp cận với giáo dục của trẻ em ở Lào Cai trên một số chiều cạnh: tính sẵn có, khả năng tiếp cận tính phát triển, cũng như một số yếu tố ảnh hưởng đến cơ hội tiếp cận giáo dục của các em.

Về tính sẵn có, những năm gần đây Lào Cai rất chú trọng đến đầu tư cho giáo dục, tỷ lệ chi ngân sách cho giáo dục đã tăng mạnh, chủ yếu tập trung vào nâng cấp cơ sở trường lớp, phổ cập giáo dục mầm non, thực hiện các chính sách hỗ trợ cho học sinh dân tộc thiểu số, học sinh nghèo, học sinh có hoàn cảnh khó khăn. Nhìn chung, cơ sở vật chất trường lớp và đội ngũ giáo viên về cơ bản đã đáp ứng được nhu cầu học tập của trẻ mầm non 5 tuổi và học sinh lớp 9.

Về khả năng tiếp cận, kết quả khảo sát cho thấy điều kiện tiếp cận tương đối thuận lợi cho việc đi học của trẻ 5 tuổi và học sinh lớp 9 ở địa bàn nghiên cứu. Hầu hết các bậc cha mẹ quan tâm đến việc nâng cao cơ hội giáo dục của con, mong muốn con học lên cao, cha mẹ có nhận thức tốt về quyền được học tập của con, có các động thái tích cực trong việc liên lạc với giáo viên và kiểm tra việc học của con tại nhà. Nhận thức về giáo dục từ phía gia đình cho đến cộng đồng đã được nâng cao, những quan niệm và tư tưởng lạc hậu đã không còn ảnh hưởng nhiều đến cơ hội được đến trường của các em học sinh, kể cả trẻ em gái; không có sự phân biệt đối với trẻ em nghèo hay trẻ em dân tộc thiểu số.

Về tính phát triển, khả năng phát triển cơ hội giáo dục như mong muốn học tập của trẻ, mức độ quan tâm của cha mẹ đối với việc học của trẻ có mối quan hệ khá chặt chẽ với các yếu tố mức sống gia đình, dân tộc của trẻ, học lực của học sinh lớp 9, nghề nghiệp và trình độ học vấn của cha mẹ. Nhóm cha mẹ thuộc đối tượng khảo sát phần lớn có trình độ học vấn từ trung học phổ thông trở xuống. Nhiều kết quả nghiên cứu cho thấy trình độ học vấn của cha mẹ có liên quan đến mức độ quan tâm của cha mẹ đến việc học của con. Trình độ học vấn của cha mẹ càng cao thì mức độ quan tâm đến việc học của con càng nhiều và ngược lại. Kết quả khảo sát của đề tài cũng không là ngoại lệ.

Các chính sách về giáo dục của Nhà nước và của địa phương đã tạo điều kiện cho các em học sinh mầm non 5 tuổi được đến trường, được chuẩn bị về mặt tâm lý và kỹ năng trước khi vào lớp 1 mà không phân biệt trẻ em nghèo hay trẻ em DTTS với trẻ em người Kinh. Đối với học sinh lớp 9, các em được lựa chọn, được ra quyết định theo mong muốn và năng lực học tập của mình. Điều đó đã giúp các em tự tin hơn trong việc định hướng giáo dục cũng như định hướng nghề nghiệp của mình trong tương lai. Phần lớn các em đều có mong muốn học hết THPT và học lên Cao đẳng/Đại học, nếu không có điều kiện học tiếp thì chuyển sang định hướng nghề. Các chính sách ưu đãi cùng với nhận thức về giáo dục ngày càng được nâng cao của gia đình và cộng đồng đã giúp các em tiếp cận với cơ hội học tập, biết định hướng học tập, định hướng nghề nghiệp, qua đó phát huy năng lực của bản thân, mở ra cơ hội việc làm, khả năng phát triển năng lực và cơ hội thăng tiến trong tương lai.

Nhìn chung, về mặt chính sách thì không có sự bất bình đẳng trong cơ hội tiếp cận với giáo dục của trẻ em. Sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và chính quyền địa phương với nhiều chương trình, chính sách phát triển giáo dục, miễn/giảm học phí, hỗ trợ ăn trưa cho trẻ em dân tộc thiểu số, trẻ em nghèo ở những vùng sâu, vùng xa, vùng có điều kiện kinh tế đặc biệt khó khăn, đã tạo điều kiện thuận lợi cho các em cơ hội đến trường, dần thu hẹp khoảng cách về giáo dục giữa các vùng, miền, giữa dân tộc Kinh và dân tộc thiểu số. Tuy nhiên, trong thực tế vẫn tồn tại sự chênh lệch trong cơ hội tiếp cận giáo dục giữa các vùng, miền của tỉnh (giữa vùng cao và vùng thấp), thậm chí trong cùng một huyện (giữa thị trấn và các xã vùng cao); cũng như vẫn còn một số khó khăn và thách thức để các em có thể tiếp cận lên các bậc học cao hơn. Những yếu tố có ảnh hưởng nhiều nhất đó là mức sống hộ gia đình, yếu tố dân tộc, trình độ học vấn, nghề nghiệp của cha mẹ, mức độ quan tâm đến việc học của con, năng lực học tập của học sinh.

Với những mục tiêu đã đề ra, kết quả nghiên cứu của đề tài đã đạt được ý nghĩa cả về mặt lý luận và thực tiễn. Đề tài đã bổ sung nghiên cứu về chủ đề bất bình đẳng trong cơ hội tiếp cận với giáo dục dưới góc độ tiếp cận năng lực trong phát triển con người và tiếp cận phát triển dựa trên quyền. Bên cạnh đó, đề tài cũng cung cấp thêm những bằng chứng thực tiễn về cơ hội tiếp cận với giáo dục của trẻ em mầm non 5 tuổi và học sinh lớp 9 ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số để các nhà hoạch định và thực thi chính sách giáo dục, các nhà quản lý giáo dục tham khảo trong quá trình ra quyết định và thực hiện các chương trình giáo dục cho trẻ em ở hai nhóm tuổi này.

Đề tài đã được nghiệm thu chính thức tại Hội đồng nghiệm thu cấp Viện Hàn lâm ngày 7 tháng 4 năm 2019 tại Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam. Kết quả nghiệm thu đề tài đạt loại khá. Báo cáo kết quả nghiên cứu của đề tài được lưu tại Ban Quản lý Khoa học (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam), Cục Thông tin Khoa học và Công nghệ Quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ), Thư viện Viện Nghiên cứu Con người (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam).

Quỳnh Anh

 

 

The older news.............................